Jan Kasprowicz

Jan Kasprowicz - biografia

Jan Kasprowicz urodził się 12 grudnia 1860 r. w Szymborzu, obecnie stanowiącym dzielnicę Inowrocławia. Był synem Piotra oraz Józefy z domu Kloftów, posiadał trzynaścioro rodzeństwa. Jego dzieciństwo związane jest z legendą o cudownym uzdrowieniu. Legenda głosi, że podobnie jak Adam Mickiewicz, doznał cudownego ozdrowienia ze śmiertelnej choroby w wieku młodzieńczym. Jego matka powiązała to z boską wolą, swoją religijnością i cudowną mocą obrazu św. Walentego. Edukację rozpoczął w rodzinnym Szymborzu, a następnie uczęszczał do pruskich gimnazjów. Literacko zadebiutował jako nastolatek - napisał utwór Bądź Polką. Na studia wyjechał początkowo do Lipska, a później do Wrocławia. Studiował literaturoznawstwo oraz filozofię. Za pierwszy opublikowany i datowany wiersz uznaje się Do Gopła (1877). W 1886 ożenił się ze starszą od siebie Teodozją Szymańską, związek przetrwał jednak raptem parę miesięcy. Za działalność socjalistyczną był najpierw dwukrotnie aresztowany, a następnie skazany na pół roku więzienia przez władze pruskie.

Burzliwe dzieje artysty

W wieku 29 lat przeprowadził się do Lwowa, gdzie związał się z tamtejszą bohemą artystyczną. W późniejszym okresie porzucił społeczny aktywizm i mocno zmienił swoje zapatrywania społeczne. Teraz zaczął postrzegać zło i cierpienie w wymiarze metafizycznym. Zachwianiu uległa także silna u niego dotychczas wiara w Boga. Wiąże się to również z odejściem od niego drugiej żony, Jadwigi. Był z nią żonaty w latach 1893 – 1899. Dobijający był fakt, że żona odeszła z ich współlokatorem, pozostawiając mu na wychowanie dwie wspólne córki: Annę i Jadwigę. W 1898 roku powstał rozpoczynający etap symbolizmu tomik poetycki Krzak dzikiej róży w Ciemnych smreczynach. Do dziś „Krzak dzikiej róży” jest uznawany za jedno z największych osiągnięć polskiego modernizmu. Poeta nie porzucił jednak ambicji naukowych i w 1904 r. ukończył doktorat na Uniwersytecie Lwowskim. Pięć lat później utworzona na nim została specjalnie dla Kasprowicza katedra literatury porównawczej, a w latach 1921 – 1922 pełnił funkcję rektora swojego Uniwersytetu. W 1911 r. zawarł swoje trzecie małżeństwo, tym razem z dużo młodszą od siebie Marią Bunin. Wraz z nową żoną zamieszkali na Podhalu, z którym Kasprowicz związał swoje losy na resztę życia. Zmarł 1 sierpnia 1926 r.

Jan Kasprowicz w powszechnej świadomości żyje jako poeta i dramaturg. Zajmował się również krytyką literacką, przekładał klasyczne dzieła na język polski, mocno angażował się w pracę akademicką oraz działalność społeczną i polityczną. Początkowo przejawiał poglądy socjalistyczne, później związał się Narodową Demokracją i współtworzył Organizację Narodową. Największe sukcesy odniósł jednak w poezji, będąc zestawianym z narodowymi wieszczami i tworząc prekursorskie dzieła w formie „wiersza wolnego” – nie posiadającego usystematyzowanej składni.

Ciekawostki z życia Jana Kasprowicza

  • Kasprowicz samodzielnie nauczył się łaciny i greki, znał również język angielski oraz francuski. Pozwoliło mu to na stworzenie licznych przekładów na język polski.
  • Do legendy przeszła opowieść o tym, co w dzieciństwie zawarzyło na późniejszej wrażliwości poety. Co do szczegółów jednak podania się różnią, jedni opowiadają o wrażeniu jakie na Kasprowiczu wywarła muzyka kościelnych organów, inni przypisują ten efekt dźwiękom wiejskiej piszczałki.
  • W Inowrocławiu istnieje Muzeum im. Jana Kasprowicza, natomiast na zboczach Gubałówki zlokalizowane jest Muzeum Jana Kasprowicza wraz z Mauzoleum jego oraz jego żony.

Twórczość Jana Kasprowicza i jej cechy

Droga twórcza poety

Jan Kasprowicz tworzył już od wczesnej młodości, lecz pierwszy tomik poezji wydał dopiero w 1889 r. W jego pierwszych dziełach wybrzmiewa idea pozytywistyczna, mająca poprawić los brutalnie przez samego autora opisywanego życia ubogich mieszkańców wsi. Gdy przeprowadził się do Lwowa, zajął się dziennikarstwem, krytyką literacką i publicystyką. Ciągle uderzał w tony społeczne, lecz przykre zdarzenia z życia osobistego spowodowały zmianę w jego twórczości. Teraz na pierwszy plan zaczęły się wysuwać tematy pesymizmu, cierpienia i buntu. Pod koniec życia wydźwięk poetyckiej twórczości artysty znów się zmienił. Udany związek z trzecią żoną oraz przeprowadzka na Podhale wprawiły Jana Kasprowicza w lepszy nastrój, który się uwidocznił w kolejnych dziełach poetyckich. Pełne są ciepła, spokoju i przepełnia je nastrój góralskiej gawędy. Tematyka górska stała się jednym z najbardziej rozpoznawalnych motywów twórczości Kasprowicza.

Cechy wyróżniające twórczość Jana Kasprowicza

Cechą charakterystyczną twórczości artysty była ciągła ewolucja wyrażanego w niej postrzegania świata. Wiązało się to z jego doświadczeniami życiowymi, tym samym wyrażając aktualny stan ducha poety. W twórczości Kasprowicza wielokrotnie pojawiają się motywy religijne, początkowo szczególnie związane z drogą krzyżową oraz Golgotą, by w późniejszym okresie ewoluować do „franciszkańskiej” afirmacji życia. Kolejnym stałym elementem jego twórczości były zachwyty na pięknem przyrody rodzinnych Kujaw oraz Tatr, z którymi związał swoje późniejsze życie.

Odbiór twórczości Jana Kasprowicza

Biografowie poety wskazują na jego inspirację takimi artystami, jak Rimbaud, Bertrand czy Shelley. Zwraca się też uwagę na ewolucje w opisywaniu przez Kasprowicza miłości, od mocno negatywnego jej postrzegania, aż do zupełnej zmiany w tym zakresie w późniejszym okresie życia. Najciekawszą opinię o twórczości Jana Kasprowicza wypowiedział inny wielki twórca, Witold Gombrowicz: „Kasprowicz. Chleb razowy, gołębia dusza, szczerozłoty piewca… Ale także: chłop – zdrajca, kmieć fałszywy, nienaturalna natura, robiona prostota. Kasprowicz, odszedłszy od chłopa i przemieniwszy się w inteligenta, chciał jednak pozostać chłopem – jako inteligent”.

Najwybitniejsze dzieła Jana Kasprowicza

Wśród wielu doniosłych utworów autora wybija się kilka szczególnych dzieł:

  • cykl sonetów „Z chałupy” – pochodzący z wczesnego okresu jego twórczości, ukazujący biedę kujawskiej wsi i wyrażający jego pozytywistyczne wówczas zapatrywania,
  • hymny, ujęte w dwa niezależne od siebie cykle, z których pierwszy ma mocno buntowniczy charakter, a drugi zdaje się negować wcześniejsze zapatrywania, ukazując afirmację życia i pogodzenie się z losem,
  • cykl liryczny „Krzak dzikiej róży” oceniany jako wybitne dzieło polskiego modernizmu oraz symbolizmu.

Jan Kasprowicz - twórczość

Nasza witryna korzysta z plików COOKIES („ciasteczka”). Dowiedz się więcej o COOKIES z naszej Polityki Prywatności.
ROZUMIEM