Ludwik Solski jako Dyndalski i Jerzy Leszczyński jako Cześnik, sztuka Zemsta w reżyserii Teofila Trzcińskiego, fot: magazyn Film, 53/54, 23.12.1948
„Zemsta” to komedia Aleksandra Fredry, zainspirowana dokumentem, który znalazł na zamku w Odrzykoniu, wniesionym przez jego żonę w posagu. Poprzedni właściciele budynku posłużyli jako pierwowzory głównych bohaterów utworu: Cześnika i Rejenta. Kłótnia o zamek przeplata się w komedii z wątkiem miłości Klary i Wacława.
Spis treści
Opisane wydarzenia mają miejsce w XVIII wieku na anonimowym zamku. Cześnik rozmawia ze służącym Dyndalskim na temat swoich planów małżeńskich. Postanawia poślubić wdowę Podstolinę, ponieważ bratanica Klara jest dla niego za młoda. Przybywa do niego Papkin, który opowiada o zmyślonych przygodach. Cześnik wysyła go do swojego sąsiada, zajmującego drugą połowę zamku, Rejenta Milczka. Papkin boi się go odwiedzić, ale chętnie podejmuje się wyswatania Cześnika z Podstoliną.
Rejent zatrudnia murarzy, którzy naprawiają mur graniczny, oddzielający części zamku. Cześnik wpada w gniew i wysyła Papkina, aby rozegnał robotników. Klara, bratanica Cześnika i Wacław, syn Rejenta, potajemnie się spotykają. Są w sobie zakochani, ale należą do zwaśnionych rodów. Dochodzi do bójki między murarzami i służbą Cześnika. Wacław zostaje jeńcem Papkina. Nie chce go opuścić, nawet gdy ten daje mu wolność, ponieważ w domu Cześnika ma szansę spotkać Klarę. Wyznaje swoją tożsamość i oferuje Papkinowi złoto za milczenie.
Klara namawia Wacława, aby zyskał przychylność Podstoliny, ponieważ liczy na jej pomoc. Okazuje się, że Wacław i Podstolina w przeszłości mieli romans. Wdowa zgodziła się poślubić Cześnika, ale chętnie odnowiłaby znajomość z Wacławem. Papkin wyznaje miłość Klarze, a ta stawia przed nim trzy trudne zadania, zanim zgodzi się zostać jego żoną. Cześnik wysyła Papkina do Rejenta z wezwaniem do pojedynku na szable.
Rejent oświadcza Wacławowi, że ma poślubić Podstolinę. Dowiaduje się o tym Papkin, który po długiej rozmowie ośmiela się przekazać Rejentowi wezwanie do pojedynku. Posłaniec opuszcza dom Milczka, zepchnięty ze schodów przez jego służbę. Cześnik przygotowuje się do pojedynku i ślubu z Podstoliną. Papkin przynosi mu list od Rejenta, z którego Cześnik dowiaduje się, że jego narzeczona zdecydowała się na ślub z Wacławem. Gdy dowiaduje się, że Wacław przebywa w jego domu, za karę postanawia ożenić go z Klarą. Szczęśliwi zakochani biorą ślub. Następuje pojednanie Cześnika i Rejenta.
Scena I. Maciej Raptusiewicz (Cześnik) rozmawia ze służącym - Dyndalskim o swoich planach małżeńskich. Rozważa ślub z Hanną Czerpiesińską (Podstoliną), która trzykrotnie owdowiała, ponieważ kobieta jest zamożna. Zastanawia się również nad małżeństwem z Klarą, swoją bratanicą, ale uznaje, że jest zbyt młoda i niestała w uczuciach. Postanawia więc ożenić się z Podstoliną, która jest bardziej stateczna i nie zależy jej na romantycznej miłości. Dyndalski przypomina swojemu panu, że z racji wieku i coraz gorszego stanu zdrowia, może być mu trudno odnaleźć się w życiu małżeńskim. Cierpi na reumatyzm, biesiadowanie mu szkodzi. Służący sugeruje, że Cześnik powinien wstrzymać się od małżeństwa, ale ten go nie słucha.
Scena II. Do zamku Cześnika przybywa Papkin, ubrany na wzór francuski. Opowiada o niezwykłych przygodach, które spotkały go po drodze, ale Raptusiewicz wie, że nie należy mu wierzyć. Cześnik zarzuca przybyszowi, że z pewnością dotarł do zamku pieszo, a nie konno, ponieważ przegrał wszystkie pieniądze. Papkin próbuje udowodnić mu, że strzelał z pistoletu, jednak Cześnik uważa, że celował co najwyżej do ptactwa. Przybyły chętnie przyłącza się do śniadania, twierdzi że nie jadł od kilku dni. Zapewnia, że wykona wszystkie polecenia Cześnika, ponieważ jest doskonałym wojownikiem, jeźdźcem i amantem.
Raptusiewicz wyjaśnia swój problem. Okazuje się, że jego brat - ojciec Klary, kupił zamek, w którym przebywają, ale jego druga połowa jest zajęta przez Rejenta Milczka. Dwie części budynku dzieli mur. Cześnik wysyła Papkina do sąsiada, ponieważ sam obawia się do niego wybrać. Papkin nie jest zachwycony rolą posła, ponieważ również boi się Milczka. Cześnik prosi go również, żeby pełnił rolę swata i doprowadził do jego małżeństwa z Podstoliną. Papkin chętniej angażuje się w romans, niż w konflikt z Rejentem.
Scena III. Papkin jest zadowolony, że porywczy Cześnik zdecydował się na ślub z Podstoliną, ponieważ zamierza zalecać się do Klary. Śpiewa piosenkę, która ma uświadomić dziewczynę o jego obecności w zamku.
Scena IV. Papkin odwiedza Podstolinę i prawi jej liczne komplementy. Informuje kobietę, że zamożny i stateczny człowiek chce pojąć ją za żonę. Podstolina domyśla się, że ten mówi o Cześniku. Papkin nalega, aby udzieliła odpowiedzi, ale kobieta nie podejmuje jeszcze decyzji.
Scena V. Cześnik dostrzega, że murarze, zatrudnieni przez Rejenta, naprawiają wyrwę w murze granicznym. Wpada w gniew i odgraża się, że zburzy mur. Mówi o tym Papkinowi i ponownie wysyła go do sąsiada. Papkin namawia go, żeby rozwiązać spór w pokojowy sposób.
Scena VI. Klara Raptusiewiczówna potajemnie spotyka się z Wacławem, synem Rejenta Milczka. Chłopak dostaje się do niej przez wyłom w murze. Zakochani martwią się, że ich związek musi zostać utrzymany w tajemnicy, ponieważ pochodzą ze zwaśnionych rodów. Wacław jest niepewny, obawia się, że ich romans zostanie wkrótce zakończony. Klara odznacza się większą determinacją i prosi ukochanego o wytrwałość. Wacław proponuje dziewczynie ucieczkę i potajemny ślub. Klara zachowuje jednak rozwagę i odmawia ukochanemu, obawiając się zniesławienia. Kochankowie postanawiają czekać na dalszy rozwój wydarzeń.
Scena VII. Papkin nakazuje murarzom przerwanie pracy, ale ci go nie słuchają. Prosi o pomoc Śmigalskiego, dworzanina Cześnika, ale ten również zostaje zignorowany przez robotników. W oknie widać Rejenta, zadowolonego ze swoich pracowników. Cześnik kłóci się z Milczkiem, uważa że mur powinien zostać w takim stanie, w jakim był, gdy zakupiono zamek. Rejent upiera się, że mur będzie naprawiony.
Cześnik wpada w gniew, jest gotowy nawet do bójki. Wywiązuje się szarpanina między murarzami i służbą Raptusiewicza. Cześnik i Rejent obserwują wydarzenia z okien. Raptusiewicz prosi Gerwazego o strzelbę i grozi, że zastrzeli sąsiada. Rejent szybko ukrywa się wewnątrz domu. Murarze przerywają pracę. Cześnik obiecuje im odszkodowanie za straty, poniesione podczas bójki. Papkin udaje odwagę, której brakowało mu podczas bijatyki i grozi murarzom.
Scena VIII. Wacław spotyka Papkina i wpada na ciekawy pomysł. Chce zostać jego jeńcem, aby dostać się do części zamku, należącej do Cześnika i zobaczyć Klarę. Papkin jest zadowolony, ponieważ liczy, że Raptusiewicz nagrodzi go za odwagę i spryt. Ma nawet nadzieję, że dostanie Klarę za żonę. Zabiera więc Wacława do zamku Cześnika.
Scena I. Papkin okłamuje Cześnika, że zaciekle walczył, podczas bójki pod murem. Przyprowadzony jeniec - Wacław, ma być dowodem jego odwagi. Cześnik wie, że Papkin kłamie, ponieważ obserwował wszystko przez okno. Raptusiewicz nakazuje uwolnienie jeńca i ironicznie wygraża Rejentowi. Wacław próbuje nakłonić Cześnika do pogodzenia się z Milczkiem, ale ten się nie zgadza.
Scena II. Cześnik odchodzi, Papkin i Wacław zostają sami. Papkin ponownie opowiada zmyślone historie, które mają dowodzić jego odwagi. Proponuje Wacławowi, że zwróci mu wolność, jeśli ten zapłaci kaucję. Syn Milczka nie chce się jednak zgodzić, ponieważ pobyt w domu Cześnika jest dla niego szansą na zobaczenie Klary. Papkin rezygnuje z opłaty i każe jeńcowi odejść. Wacław proponuje mu zapłatę za możliwość pozostania w domu Cześnika.
Widok sakiewki pełnej pieniędzy jest dla Papkina dużą pokusą, ponieważ narzeka na swoją sytuację finansową. Twierdzi, że Cześnik pożyczył od niego pewną sumę i nigdy jej nie zwrócił. Papkin zgadza się na zatrzymanie jeńca, chociaż boi się reakcji Raptusiewicza. Wacław wyjawia, że jest synem Rejenta i kocha Klarę. Papkin zgadza się mu pomóc za sakiewkę pełną złota. Wacław grozi mu, że jeśli zdradzi jego tożsamość Cześnikowi, zostanie ukarany. Dochodzi do absurdalnej sytuacji, Papkin musi być posłuszny swojemu jeńcowi.
Aktualizacja: 2025-04-10 16:39:57.
Staramy się by nasze opracowania były wolne od błędów, te jednak się zdarzają. Jeśli widzisz błąd w tekście, zgłoś go nam wraz z linkiem lub wyślij maila: [email protected]. Bardzo dziękujemy.