Wiersze dla dzieci

  • Przygody Pchły szachrajki - Jan Brzechwa

    Chcecie bajki? Oto bajka: Była sobie Pchła Szachrajka. Niesłychana rzecz po prostu, By ktoś tak marnego wzrostu I nędznego pchlego...
  • Ptasie radio - Julian Tuwim

    Halo, halo! Tutaj ptasie radio w brzozowym gaju, Nadajemy audycję z ptasiego kraju. Proszę, niech każdy nastawi aparat, Bo...
  • Zoo - Jan Brzechwa

    Matołek raz zwiedzał zoo I wołał co chwila: "O-o!" "Jaka brzydka papuga!" "Żyrafa jest za długa!"...
  • Na straganie - Jan Brzechwa

    Na straganie w dzień targowy Takie słyszy się rozmowy: "Może pan się o mnie oprze, Pan tak więdnie, panie...
  • Dyzio Marzyciel - Julian Tuwim

    Położył się Dyzio na łące, Przygląda się niebu błękitnemu I marzy: "Jaka szkoda, że te obłoczki płynące Nie są z...
  • Koguty - Aleksander Fredro

    Na dziedzińcu przy kurniku Krzyknął kogut - kukuryku! Kukuryku! - krzyknął drugi, I dalej w czuby! Biją skrzydła jak...
  • Kaczka-dziwaczka - Jan Brzechwa

    Nad rzeczką opodal krzaczka Mieszkała kaczka-dziwaczka, Lecz zamiast trzymać się rzeczki Robiła piesze wycieczki. Raz poszła więc do fryzjera:...
  • Mądry i głupi - Ignacy Krasicki

    Nie nowina, że głupi mądrego przegadał; Kontent więc, iż uczony nic nie odpowiadał, Tym bardziej jeszcze krzyczeć przeraźliwie począł...
  • Abecadło - Julian Tuwim

    Abecadło z pieca spadło, O ziemię się hukło, Rozsypało się po kątach, Strasznie się potłukło: I -- zgubiło kropeczkę, H...
  • Kotek - Julian Tuwim

    Miauczy kotek: miau! - Coś ty, kotku, miał? - Miałem ja miseczkę mleczka, Teraz pusta jest miseczka, A jeszcze bym...
  • Zła zima - Maria Konopnicka

    Hu! Hu! Ha! Nasza zima zła! Szczypie w nosy, szczypie w uszy Mroźnym śniegiem w oczy prószy, Wichrem w...
  • Paweł i Gaweł - Aleksander Fredro

    Paweł i Gaweł w jednym stali domu, Paweł na górze, a Gaweł na dole; Paweł, spokojny, nie wadził nikomu...
  • Lokomotywa - Julian Tuwim

    Stoi na stacji lokomotywa, Ciężka, ogromna i pot z niej spływa - Tłusta oliwa. Stoi i sapie, dyszy i dmucha...
  • Jesienią - Maria Konopnicka

    Jesienią, jesienią Sady się rumienią; Czerwone jabłuszka Pomiędzy zielenią. Czerwone jabłuszka, Złociste gruszeczki Świecą się jak gwiazdy Pomiędzy listeczki...
  • Zosia - Samosia - Julian Tuwim

    Jest taka Zosia, Nazwano ją Zosia-Samosia, Bo wszystko "Sama! Sama! Sama!" Ważna mi dama! Wszystko sama lepiej wie...
  • Żaba - Jan Brzechwa

    Pewna żaba Była słaba Więc przychodzi do doktora I powiada, że jest chora. Doktor włożył okulary, Bo już był...
  • Bajka o sowie - Aleksander Fredro

    Głupie wszystkie ptaki! - Rzekła sowa. Na te słowa Jaki taki Dalej w krzaki; Miłość własną na i ptak...
  • Bogacz i żebrak - Ignacy Krasicki

    Żebrak, panu tłustemu gdy się przypatrował, Płakał. Tegoż wieczora tłusty zachorował, Pękł z sadła. Dziedzic po nim gdy jałmużny...
  • Niezapominajki - Maria Konopnicka

    Niezapominajki to są kwiatki z bajki! Rosną nad potoczkiem, patrzą rybim oczkiem. Gdy się płynie łódką, Śmieją się cichutko...
  • Rupaki - Danuta Wawiłow

    Usiądź przy mnie, mamusiu. Coś ci powiem do uszka... Wiesz, kto do mnie przychodzi, jak się kładę do łóżka? Takie...
  • Kwoka - Jan Brzechwa

    Proszę pana, pewna kwoka Traktowała świat z wysoka I mówiła z przekonaniem: "Grunt to dobre wychowanie!" Zaprosiła raz...
  • Jesień - Józef Antoni Birkenmajer

    Jesień, jak dobra ciocia lub wróżka, daje nam gruszki, śliwki, jabłuszka; w sadach, gdziekolwiek tylko człek spojrzał, wszędzie na drzewach...
  • Maj - Józef Antoni Birkenmajer

    Z pól i lasów miły zapach płynie, kwieciem każda stroi się gałązka; nad strumykiem i w ciemnej gęstwinie szary słowik...
  • Entliczek-pentliczek - Jan Brzechwa

    Entliczek-pentliczek, czerwony stoliczek, A na tym stoliczku pleciony koszyczek, W koszyczku jabłuszko, w jabłuszku robaczek, A na tym robaczku...
  • Pomidor - Jan Brzechwa

    Pan pomidor wlazł na tyczkę I przedrzeźnia ogrodniczkę. "Jak pan może, Panie pomidorze?!" Oburzyło to fasolę: "A ja...
  • Ptaszki w klatce - Ignacy Krasicki

    "Czegóż płaczesz? - staremu mówił czyżyk młody - Masz teraz lepsze w klatce niż w polu wygody." Tyś...
  • Motyl - Władysław Bełza

    Na wonnej łące, z siatkami w ręku, Chłopcy, dziewczynki, zebrani społem, Gonią motyle, co pełne wdzięku, Barwnym nad nimi...
  • Marzec - Józef Antoni Birkenmajer

    Śnieżny bałwan tam pod płotem siódmym się oblewa potem, z ócz mu smutna łza wytryska: przyszła kreska na Matyska! Kwęka...
  • Wrzesień - Józef Antoni Birkenmajer

    Miesiąc wrzesień nieraz bardzo chłodny I mniej kwiatów, niż w maju o wiośnie ? Ale za to owocem urodny: Jabłka...
  • Tydzień - Jan Brzechwa

    Tydzień dzieci miał siedmioro: "Niech się tutaj wszystkie zbiorą!" Ale przecież nie tak łatwo Radzić sobie z liczną...
  • W aeroplanie - Julian Tuwim

    Miała babcia kurkę, Kurkę-złotopiórkę, Wesołą kokoszkę, Zwariowaną troszkę. Kiedyś jej ta kurka Uciekła z podwórka. Babcia za nią truchtem drepce...
  • Październik - Józef Antoni Birkenmajer

    Dni już coraz są krótsze... Trzeba myśleć o futrze, trzeba zwieźć do piwnicy na zimę zapas węgli ? tak duży...
  • Pojedziemy w cudny kraj - Maria Konopnicka

    Patataj, patataj, pojedziemy w cudny kraj! Tam gdzie Wisła modra płynie, Szumią zboża na równinie, Pojedziemy, patataj... A jak...
  • Dwa Michały - Julian Tuwim

    Tańcowały dwa Michały, Jeden duży, drugi mały. Jak ten duży zaczął krążyć, To ten mały nie mógł zdążyć. Jak...
  • Dewotka - Ignacy Krasicki

    Dewotce służebnica w czymsiś przewiniła Właśnie natenczas, kiedy pacierze kończyła. Obróciwszy się przeto z gniewem do dziewczyny, Mówiąc właśnie...
  • Psie smutki - Jan Brzechwa

    Na brzegu błękitnej rzeczki Mieszkają małe smuteczki. Ten pierwszy jest z tego powodu, Że nie wolno wchodzić do ogrodu...
  • Jajko - Jan Brzechwa

    Było sobie raz jajko mądrzejsze od kury. Kura wyłazi ze skóry, Prosi, błada, namawia: "Bądź głupsze!" Lecz co...
  • Żuk - Jan Brzechwa

    Do biedronki przyszedł żuk, W okieneczko puk-puk-puk. Panieneczka widzi żuka: "Czego pan tu u mnie szuka?" Skoczył żuk...
  • Skarżypyta - Jan Brzechwa

    "Piotruś nie był dzisiaj w szkole, Antek zrobił dziurę w stole, Wanda obrus poplamiła, Zosia szyi nie umyła, Jurek...
  • Żółw i mysz - Ignacy Krasicki

    Że zamknięty w skorupie niewygodnie siedział, Żałowała mysz żółwia; żółw jej odpowiedział: "Miej ty sobie pałace, ja mój domek...
  • Styczeń - Józef Antoni Birkenmajer

    Choć z żelaza są me łyżwy, ale mi nie ciężą wcale! Pędzę, lecę ? prędzej niż wy ? bo się...
  • Czerwiec - Józef Antoni Birkenmajer

    Pachnie łączka wykoszona i zapachem swym nas wabi. Hej, na folwark pobiegnijmy, tam, gdzie Kachna siano grabi! Pachnie łączka, sianko...
  • Bocian i Szpak

    A to było tak. Bociana drapał szpak. A potem była zmiana i szpak drapał bociana. Co wynika z tej...
  • Luty - Józef Antoni Birkenmajer

    Luty jest to miesiąc krótki, ? nam się jeszcze krótszy zdawał: z wiatrem poszły wszystkie smutki. bo wesoły był karnawał...
  • Krowa - Józef Antoni Birkenmajer

    Zawsze poczciwa, zawsze spokojna, Chodzi po łące ta krówka dojna. Przez cały dzionek jeść nie ustaje, A potem w stajni...
  • Słoń trąbalski - Julian Tuwim

    Był sobie słoń wielki - jak słoń. Zwał się ten słoń Tomasz Trąbalski. Wszystko, co miał, było jak słoń...
  • Do dzieci - Ignacy Krasicki

    O wy, co wszystkie porzuciwszy względy, Za cackiem bieżyć gotowi z zapędy, Za cackiem, które zbyt wysoko leci, Bajki...
  • Pytalski - Jan Brzechwa

    Na ulicy Trybunalskiej Mieszka sobie Staś Pytalski, Co gdy tylko się obudzi, Pytaniami dręczy ludzi. W którym miejscu zaczyna...
  • Jeż - Jan Brzechwa

    Idzie jeż, idzie jeż, Może ciebie pokłuć też! Pyta wróbel: "Panie jeżu, Co to pan ma na kołnierzu?"...
  • Jak szła Wisła do morza - Maria Konopnicka

    A ta śliczna Wisła Na Śląsku wytrysła, Przeleciała kawał świata, Nim tu do nas przyszła. Przeleciała Śląsko, Przeleciała Kraków...
  • Kulawy i ślepy - Ignacy Krasicki

    Niósł ślepy kulawego, dobrze im się działo; Ale że to ślepemu nieznośne się zdało, Iż musiał zawżdy słuchać, co...
  • W nocy - Józef Czechowicz

    Biały miesiączek Po niebie chodzi, Srebrnym paluszkiem Po świecie wodzi. Palec-promyczek Na drzewach kładzie, Liczy ostatnie Listeczki w sadzie...
  • Listopad - Jan Brzechwa

    Złote, żółte i czerowne Opadają liście z drzew, Zwiędłe liście w obcą stronę Pozanosił wiatru wiew. Nasza chata niebogata...
  • Siedmiomilowe buty - Jan Brzechwa

    Pojechał Michał pod Częstochowę, Tam kupił buty siedmiomilowe. Co stąpnie nogą - siedem mil trzaśnie, Bo Michał takie buty...
  • Taniec - Julian Tuwim

    Skoczył stołek do wiaderka, Zaprosił je do oberka, Dzbanek z półki - hyc na ziemię: "Ja niegorszy! Poproś-że mię...
  • Dobroczynność - Ignacy Krasicki

    Chwaliła owca wilka, że był dobroczynny. Lis to słysząc spytał ją: "W czymże tak uczynny?" "I bardzo -...
  • Wino i woda - Ignacy Krasicki

    Przymawialo jednego czasu wino wodzie: Ja panom, a ty chłopom jesteś ku wygodzie." "Nie piłoby cię państwo -...
  • Pies - Józef Antoni Birkenmajer

    Pies owczarski, stróż to srogi, Owca wie, że gryzie w nogi, Gdyby któraś była rada Zemknąć nagle w bok od...
  • Co słonko widziało - Maria Konopnicka

    Cały dzionek słonko Po niebie chodziło; Czego nie widziało! Na co nie patrzyło! Widziało nasz domek, Jak się budzi...
  • Piłka - Stanisław Jachowicz

    Piłka się raz z chłopców śmiała, Że wyżéj od nich skakała; Urażeni żarty temi, Nie podnieśli piłki z ziemi...
  • Wrona i ser - Jan Brzechwa

    "Niech mi każdy powie szczerze, Skąd się wzięły dziury w serze?" Indyk odrzekł: "Ja właściwie Sam się temu...
  • Bazyliszek - Artur Oppman

    W kuźni płatnerskiej imćpana Melchiora Ostrogi robota wrzała aż miło. Czeladzie pracowali nad wykończeniem przepysznej zbroi rycerskiej dla Jego Miłości...
  • Ciotka Danuta - Jan Brzechwa

    Chuda ciotka Danuta Robi swetry na drutach. Już po pięciu minutach Dowiedziały się o tym jaskółki, Gwałt podniosły do...
  • Pranie - Maria Konopnicka

    ? Pucu! Pucu! Chlastu! Chlastu! Nie mam rączek jedenastu, Tylko dwie mam rączki małe, Lecz do prania doskonałe. Umiem...
  • Mysikrólik - Jan Brzechwa

    Ćwierkał w polu Mysikrólik, Wtem się zjawia mysi królik: "Jam jest królik z mysiej łaski, A pan tu urządza...
  • Gwiazda - Leopold Staff

    Świeciła gwiazda na niebie, Srebrna i staroświecka, Świeciła wigilijnie, Każdy zna ją od dziecka. Zwisały z niej z wysoka Długie...
  • Kukuryku - Stanisław Jachowicz

    Piał kogucik: kukuryku! Wstawaj rano, mój chłopczyku. ? A chłopczyk się ze snu budzi, Patrzy.... dużo chodzi ludzi; Więc się...
  • Żuczek - Maria Konopnicka

    Wyszedł żuczek na słoneczko W zielonym płaszczyku. - Nie bierzże mnie za skrzydełka, Miły mój chłopczyku. Nie bierzże mnie za...
  • Koniec - Ignacy Krasicki

    Zmordował się na koniec ten, co bajki prawił, Żeby więc do ostatka słuchaczów zabawił, Rzekł: "Powiem jeszcze jedną,, o...
  • Wilczki - Ignacy Krasicki

    Pstry jeden, czarny drugi, a bury najmniejszy, Trzy wilczki wadziły się, który z nich piękniejszy. Mówił pierwszy: "Ja rzadki!"...

Wierszyki dla dzieci

Literatura dziecięca i wiersze dla dzieci nie mają w Polsce zbyt długiej historii. Także na świecie wyodrębniła się ona dość późno. Mniej więcej do XVIII w. zarówno w Polsce jak i na świecie dzieci miały do czynienia wyłącznie z literaturą mówioną. Bajki czy opowieści były przekazywane ustnie przez mamy i babcie. Dużą rolę w poznawaniu przez dzieci literatury odegrał teatr, głównie uliczny i ludowy, z którymi najmłodsi mieli do czynienia choćby na jarmarkach. Przełomem jeśli chodzi o literaturę dla dzieci na świecie było wydanie w 1719 r. „Robinsona Crusoe” Daniela Defoe, które dało początek pisarstwu dla najmłodszych. Jeszcze w tym samy wieku powstały „Podróże kapitana Guliwera” Jonathana Swifta czy „Historia Don Kichota” Miguela de Cervantesa.

Oświecenie: pierwsze wierszyki dla dzieci

Na polski grunt tę swego rodzaju powieść przygodową przeniósł Ignacy Krasicki tworząc „Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki”. Jeśli chodzi o wiersze to autor ten odegrał dużą rolę w rozwoju gatunku bajki. Krasicki bezpośrednio nawiązywał do starożytnego bajkopisarza Ezopa, a także do żyjącego sto lat przed Krasickim – La Fontaine’a. Choć wszyscy oni pisali bajki to nie adresowali ich do dzieci. Bajki Krasickiego jednak ze względu na swój dydaktyczny charakter świetnie nadawały się dla najmłodszych. W wierszu „Czapla, ryby i rak” poruszał on ważną kwestię naiwności ryb z jednej strony i podstępności czapli z drugiej. Ptak fałszywie troszcząc się o życie ryb, które miały być niby wyłowione przez rybaków, zaproponował przeniesienie w dziobie mieszkańców jeziora do innego stawu. Tak naprawdę chodziło jedynie o łatwy łup, bo ryby same wskakiwały do dzioba czapli. Jedynie rak zauważył podstęp w ostatniej chwili i „o zemstę zaraz się pokusił. Tak dobrze za kark ujął, iż czaplę udusił”. Bajki Krasickiego miały przede wszystkim charakter dydaktyczny, ganiły złe cechy i chwaliły cnoty.

Wiersze dla dzieci w romantyzmie

W epoce romantyzmu wiersze dla dzieci pisane były coraz częściej, a do najważniejszych twórców literatury dla najmłodszych był Aleksander Fredro. Ciągle najważniejszą cechą utworów dla dzieci były wychowanie i dydaktyka. Tak jak choćby w przypadku wierszyka „Małpa w kąpieli”, gdzie naiwne zwierzę chcąc skorzystać z uroków ciepłej wody, nie umiejąc korzystać z kranu oparza się i ostatecznie z kąpieli nic nie wychodzi. Na bardzo ważną kwestię relacji międzyludzkich i wzajemnego szacunku Aleksander Fredro zwraca uwagę w wierszu „Paweł i Gaweł”. Wiersz uczy, że żyjąc wśród ludzi nie należy być dla innych uciążliwym, bo z ich strony może spotkać nas to samo. Morał „jak ty komu, tak on tobie” jest aktualny do dziś. Wiersze dla dzieci pisał również największy polski wieszcz – Adam Mickiewicz. Morał z jego wiersza „Przyjaciele”, że „prawdziwych przyjaciół poznajemy w biedzie” stał się jednym z najpopularniejszych polskich przysłów.

Dydaktyczny charakter wierszyków

Pierwsze wierszyki dla dzieci miały charakter dydaktyczny i dopiero Maria Konopnicka jako pierwsza zwróciła uwagę, że literatura dla dzieci nie musi tylko i wyłącznie uczyć, ale także bawić i wzruszać. Właśnie Maria Konopnicka po raz pierwsza skupiła się nie tylko na treści utworów dla dzieci, ale również na formie, uznając, że dzieci również "czują" poezję. Jej baśń „O krasnoludkach i sierotce Marysi” to pierwszy taki utwór w historii polskiej literatury. Stał się on pierwowzorem tej formy literackiej w naszym kraju. Maria Konopnicka stworzyła również popularną postać Pimpusia Sadełko, niesfornego kotka, który przeżywa swoje szkolne przygody.

Konopnicka tworzyła w czasie, kiedy Polski nie było na mapie świata. Dlatego wiersze dla dzieci i cała literatura powstająca dla dzieci odgrywała ogromną rolę w nabywaniu przez dzieci świadomości narodowej oraz w poznawaniu tradycji i historii Polski. Przykładem takiego dzieła jest „Rota” – utwór który stał się na swój sposób drugim hymnem znajdującej się pod zaborami Polski. Zanim powstała jednak „Rota” w 1900 r. powstał jeden z najważniejszych patriotycznych utworów tamtego czasu – „Katechizm młodego Polaka” Władysława Bełzy. Wiersza zaczynającego się od słów „Kto ty jesteś? – Polak mały!” dzieci uczą się do dziś. Była to prosta w formie, łatwa do nauczenia wyliczanka, dzięki której dziecko w przystępny sposób uczyło się symboli narodowych. Utwór ten był zakazany przez cenzurę w komunistycznej Polsce od 1951 r.

Najpiękniejsze wierszyki dla dzieci - wiek XX

Dwudziesty wiek był wiekiem dziecka. To w tym wieku wiersze dla dzieci stały się gatunkiem literackim. W dwudziestoleciu międzywojennym czołowym przedstawicielem twórczości dziecięcej byli Julian Tuwim oraz Jan Brzechwa. Ten drugi pisał wiersze i utwory dla dzieci jeszcze długo po wojnie. Obaj stworzyli najpopularniejsze wiersze dla dzieci. „Lokomotywa”, „Rzepka”, „Bambo” – te utwory Tuwima zna prawie każde dziecko w Polsce. „Biega krzyczy pan Hilary” – pierwszy wers wierszyka „Okulary” jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych wersów polskiej literatury dziecięcej. Wiersz uczy, że często szukamy daleko czegoś co okazuje się być bardzo blisko. Pełnię swojego poetyckiego kunsztu Julian Tuwim pokazał w wierszu „Ptasie radio”, gdzie autor wykorzystuje szereg środków stylistycznych m.in. wyrazów dźwiękonaśladowczych („ra¬dio, ra¬di¬jo, dijo, ijo, ijo, Tijo, tri¬jo, tru lu lu lu lu”), dzięki którym niemal słychać śpiewające ptaki.

Jedne z najpiękniejszych wierszyków dla dzieci są autorstwa Jana Brzechwy. Jego utwory znane są nie tylko w formie pisanej, ale stanowią słowa wielu popularnych piosenek takich jak „Kaczka-dziwaczka”, „Na Wyspach Bergamutach”. Swoją popularności zawdzięczają adaptacjom filmowym powieści Jana Brzechwy takich jak „Akademia Pana Kleksa” czy „Podróże Pana Kleksa”. Ich autor stworzył mnóstwo dziecięcych bohaterów, wśród nich jest postać niesfornej Pchły-Szachrajki, która początkowo kłamiąc i naciągając przechodzi przemianę, by ostatecznie wziąć ślub i mieć „dzieci pięć tysięcy”.

Wiersze dla dzieci mają krótką historię w polskiej literaturze, bo sięga ona ledwie około 200 lat. Mimo, że wierszyki dla najmłodszych tworzono już wcześniej to dopiero XIX i XX w., a zwłaszcza twórczość Marii Konopnickiej podniosła literaturę dziecięcą do rangi sztuki. Dzięki temu powstały niezapomniane utwory dziecięce, których do dziś uczą się kolejne pokolenia.

Edukacyjna rola czytania

Choć czasem można odnieść wrażenie, że najmłodsi nie będą zainteresowani poezją - to nieprawda! Dzieci są bardzo wrażliwe na piękne słowa rymowanek i piosenek, jak też wierszy. Im szybciej rozpocznie się dziecięca przygoda z poezją, tym lepiej. Wierszyki pomagają rozwinąć emocjonalną wyobraźnię maluchów, a także pamięć. Słysząc wiersz, dziecko łatwiej nauczy się rozpoznawać znaczenie poszczególnych słów, dostrzeże także rytm i melodyjność mowy. Warto wspomnieć, że osłuchanie z językiem to podstawa rozwoju mowy. Otaczaj więc swoje dziecko piękną poezją, a ono w przyszłości odwdzięczy się, używając pięknego języka. Piękne wiersze dla dzieci ułatwią maluchom również zasypianie.

Zanim się obejrzysz, dziecko będzie samo recytować swoje ulubione wiersze. Nierzadko są to te same utwory, które recytowały poprzednie pokolenia. Nic w tym dziwnego. Utwory polskich mistrzów są piękne, zabawne i wartościowe! Ich ponadczasowa forma i uniwersalny przekaz nigdy nie przeminą. Nie czekaj dłużej i zapoznaj dziecko z najpiękniejszymi wierszykami dla dzieci.