Jan Kochanowski

Biografia

Dokładna data jego urodzin nie jest znana, wiadomo jednak, że na świat przyszedł w 1530 roku w Sycynie. Rodzina pomimo szlachectwa herbu Korwin nie była zamożna, co jeszcze podkreślała liczność osób do wyżywienia – Jan miał aż jedenaścioro rodzeństwa. Początkowo uczył się, jak to w ówczesnych czasach było przyjęte – na dworach magnackich. Z czasem dostał się na wydział sztuk wyzwolonych Akademii Krakowskiej. Choć tej uczelni akurat nie ukończył, znalazł się na uniwersytetach w Królewcu i Padwie. Podczas pobytu w Królewcu trafił na dwór księcia pruskiego Albrechta, dzięki czemu uzyskał jego mecenat oraz wiele kontaktów. Na ten czas datuje się pierwsze zachowane zapiski prób poetyckich – była to dedykacja pisana po łacinie wierszem dla szlachcica Stanisława Grzepskiego. Z kolei w Padwie zaprzyjaźnił się z przedstawicielami polskiego humanizmu – Łukaszem Górnickim, Andrzejem Nideckim i Stanisławem Porębskim, co pozwoliło mu na pogłębienie renesansowych idei. Dowiedziawszy się o śmierci matki podjął decyzję o powrocie na tereny Polski – przez chwilę znajdował się w Paryżu, gdzie poznał się z wybitnym renesansowym poetą francuskim, Pierrem Ronsardem. Od 1559 roku pracował jako dworzanin na dworach arystokratycznych rodzin takich jak: Tęczyńscy, Tarnowscy czy Firlejowie. Dzięki wsparciu biskupa Piotra Myszkowskiego otrzymał posadę sekretarza i dworzanina u króla Zygmunta Augusta, którego wspierał także w czasie manewrów wojskowych. Również dzięki protekcji Myszkowskiego dostał w panowanie probostwa w Zwoleniu i Poznaniu – w jego imieniu posługi czynili kapłani, sam Kochanowski skupił się na pobieraniu dziesięcin. Po śmierci Zygmunta Augusta i niespełnionej nadziei wkładanej w Henryka Walezego postanowił opuścić dwór oraz oddać probostwa. W 1575 roku przybył do Czarnego Lasu – majątku pozostałym po ojcu. Tam wziął ślub z Dorotą Podlodowską, z którą doczekał się sześciu córek i jednego syna, urodzonego niestety po śmierci poety. Okres zwany czarnoleskim był ambiwalentnie odbierany – choć to najpłodniejszy czas w twórczości Kochanowskiego, jego rodzinę dotykały co rusz jakieś tragedie: śmierć braci: Kaspra i Mikołaja, śmierć dwóch córeczek: Urszuli i Hanny, śmierć szwagra Grzegorza Podlodowskiego. Pomimo wszechobecnej i popularnej łaciny, autor na język swojego pisarstwa wybrał polski. Zapoczątkował dzięki temu rewolucję językową. Do jednych z pierwszych polskojęzycznych dzieł należ hymn Czego chcesz od nas Panie za Twe hojne dary. Zasłynął jednak pisaniem utworów okolicznościowych – zarówno oficjalnych, jak epitafia pisane dla dworzan, jak i trenów. Przy tej formie twórczości dokonał innowacyjnej zmiany – treny zazwyczaj kreowało się dla wybitnych osobowości, jak dowódcy wojskowi, królowie, arystokracja. Poeta na opiewający podmiot liryczny gloryfikowany w osobie młodo umarłej córeczki Urszulki złamał rządzące dotychczas prawa. Napisał ich aż dziewiętnaście (1580). Z innych publikacji, których nie sposób pominąć należy wymienić te nawiązujące do tradycji antycznych, ale zahaczających także o współczesne sprawy polityczne w Europie oraz Polsce: poematy satyryczny Satyr albo Dziki mąż (1564), dramat Odprawa posłów greckich (1578), Psałterz Dawidów przekładania Jana Kochanowskiego (1579). Był znany także z tworzenia pieśni, najciekawsze znalazły się w zbiorze Pieśń świętojańska o sobótce, stały się równocześnie podstawami wielu śpiewników na wiejskich regionach. W 1584 roku na polecenie króla Stefana Batorego wyruszył do Lublina, gdzie odbywało się tajne zebranie mające na celu rozwiązanie obecnych konfliktów politycznych. Chcąc pomścić śmierć szwagra, Jakuba Podlodowskiego, zabitego na wyprawie do Turcji celem zakupu koni do stajni królewskich przybył do Lublina i tamże, 22 sierpnia 1584 roku, zmarł. Jak i z data narodzin, tak i z przyczyną odejścia z tego świata odnotowuje się problem – według pierwszej wersji przyczyną był udar mózgu, inna hipoteza mówi o nagłym ataku serca. Uznanie dla jego dzieł płynęło z całej Europy – do dzisiaj pamiętany jest jako najbardziej zdolny poeta polskiego renesansu.

Kochanowski Jan - wiersze, utwory, poezja