„Kordian. Część pierwsza trylogii. Spisek koronacyjny” to dramat romantyczny Juliusza Słowackiego, napisany w 1833 roku w Genewie, gdzie poeta przebywał na emigracji po klęsce powstania listopadowego. Utwór ukazał się anonimowo w 1834 roku w Paryżu, w drukarni Pinardów. Zgodnie z pełnym tytułem miał stanowić początek trzyczęściowego cyklu, jednak Słowacki nie opublikował jego dalszych części. Geneza dramatu wiąże się z próbą zrozumienia przyczyn niepowodzenia powstania listopadowego oraz rozczarowaniem sytuacją polskiej emigracji. Pisarz podjął w nim dyskusję o odpowiedzialności jednostki za los narodu, znaczeniu poezji i możliwościach odzyskania niepodległości. „Kordian” jest również odczytywany jako polemika z „Dziadami częścią III” Adama Mickiewicza, szczególnie z przedstawioną w nich koncepcją bohatera romantycznego i mesjanistyczną interpretacją polskiej historii. Dramat należy do najważniejszych dzieł wczesnej twórczości Słowackiego i stanowi istotny głos w sporach ideowych polskiego romantyzmu.
„Kordian” reprezentuje typ dramatu romantycznego, charakteryzującego się otwartą kompozycją, fragmentarycznością oraz połączeniem różnych konwencji literackich. Utwór rozpoczyna motto zaczerpnięte z poematu Słowackiego „Lambro”, po którym następują „Przygotowanie”, „Prolog” i trzy akty. Akcja rozgrywa się w różnych miejscach i okresach, od symbolicznej nocy sylwestrowej 1799 roku, przez europejską podróż tytułowego bohatera, aż po wydarzenia związane z koronacją cara Mikołaja I na króla Polski w 1829 roku. Słowacki łączy sceny realistyczne z fantastycznymi, wykorzystując monologi, dialogi filozoficzne, wizje i postacie nadprzyrodzone. Ważną rolę odgrywają nawiązania do twórczości Williama Szekspira, Johanna Wolfganga Goethego i George’a Byrona. Szczególnie rozpoznawalna jest scena na szczycie Mont Blanc, w której podróżujący po Europie Kordian formułuje własną koncepcję patriotycznego działania. Otwarty finał dramatu pozostawia nierozstrzygnięte losy bohatera, a zarazem podkreśla niepewność dotyczącą możliwości urzeczywistnienia romantycznych ideałów.
Głównymi zagadnieniami „Kordiana” są dojrzewanie duchowe, patriotyzm, samotność, bunt oraz konflikt między wielkimi ideami a zdolnością człowieka do działania. Tytułowy bohater początkowo przeżywa rozczarowanie miłością i poszukuje sensu własnego istnienia, a następnie konfrontuje młodzieńcze wyobrażenia z rzeczywistością europejskiego społeczeństwa. Jego doświadczenia prowadzą do sformułowania hasła „Polska Winkelriedem narodów”, nawiązującego do legendy o szwajcarskim bohaterze Arnoldzie Winkelriedzie, który poświęcił życie, aby umożliwić zwycięstwo swoim rodakom. Winkelriedyzm stanowi propozycję aktywnego poświęcenia w walce o wolność, odmienną od mesjanistycznej wizji cierpienia narodu przedstawionej przez Mickiewicza. Słowacki nie ogranicza się jednak do pochwały heroicznego czynu. Ukazuje także psychologiczne i moralne przeszkody, które uniemożliwiają jednostce realizację własnych zamiarów. Ważne znaczenie ma scena spisku koronacyjnego, przedstawiająca konflikt między gotowością do radykalnego działania a sprzeciwem wobec zabójstwa monarchy. Dramat podejmuje również problem odpowiedzialności przywódców powstania listopadowego, których postawy zostają poddane krytyce w fantastycznej scenie „Przygotowania”.
„Kordian” zajmuje trwałe miejsce w historii polskiej literatury i teatru, a jego znaczenie wiąże się zarówno z oryginalną konstrukcją romantycznego bohatera, jak i z krytycznym spojrzeniem na narodowe doświadczenia. Pierwsze wydanie spotkało się ze zróżnicowanym odbiorem. Część współczesnych Słowackiemu czytelników i krytyków nie akceptowała śmiałej kompozycji, fantastyki oraz polemicznego charakteru dzieła. Z czasem dramat zaczął być uznawany za jedno z najważniejszych osiągnięć polskiego romantyzmu. Jego prapremiera odbyła się 25 listopada 1899 roku w Teatrze Miejskim w Krakowie, pod dyrekcją Józefa Kotarbińskiego. Późniejsze inscenizacje, przygotowywane między innymi przez Juliusza Osterwę, Leona Schillera, Jerzego Grotowskiego i Adama Hanuszkiewicza, ukazywały różne możliwości interpretacji postaci Kordiana oraz przedstawionych w utworze konfliktów. Dramat stał się także przedmiotem licznych badań literaturoznawczych poświęconych romantycznej filozofii historii, relacjom między literaturą a polityką oraz psychologii bohatera. W polskiej kulturze szczególnie rozpoznawalne pozostają monolog na Mont Blanc, hasło winkelriedyzmu oraz scena spisku koronacyjnego. „Kordian” należy do kanonu lektur szkolnych i pozostaje ważnym tekstem w dyskusjach o odpowiedzialności jednostki, znaczeniu patriotyzmu oraz granicach romantycznego idealizmu.