„Kamienie na szaniec” to książka Aleksandra Kamińskiego, należąca do najważniejszych utworów polskiej literatury poświęconej okupacji niemieckiej i działalności młodzieży konspiracyjnej podczas II wojny światowej. Powstała w 1943 roku na podstawie autentycznych wydarzeń oraz relacji Tadeusza Zawadzkiego „Zośki”, spisanej po śmierci Jana Bytnara „Rudego” i Aleksego Dawidowskiego „Alka”. Kamiński uzupełnił materiał rozmowami z rodzinami, przyjaciółmi i uczestnikami opisywanych wydarzeń. Pierwsze konspiracyjne wydanie ukazało się w Warszawie w lipcu 1943 roku pod pseudonimem Juliusz Górecki i nosiło tytuł „Kamienie na szaniec. Opowiadanie o Wojtku i Czarnym”. Dla bezpieczeństwa części bohaterów nadano w nim fikcyjne imiona. Drugie, rozszerzone wydanie konspiracyjne opublikowano w 1944 roku. Tytuł książki nawiązuje do „Testamentu mojego” Juliusza Słowackiego i zawartej w nim metafory ludzi poświęcających własne życie dla wspólnej sprawy.
Bohaterami „Kamieni na szaniec” są rzeczywiste postacie związane z warszawskim harcerstwem, przede wszystkim Aleksy Dawidowski „Alek”, Jan Bytnar „Rudy” i Tadeusz Zawadzki „Zośka”. Przed wojną należeli do 23. Warszawskiej Drużyny Harcerskiej im. Bolesława Chrobrego, nazywanej „Pomarańczarnią”, natomiast w książce jej środowisko zostało określone jako „Buki”. Po wybuchu wojny młodzi ludzie włączyli się w działalność konspiracyjną, najpierw wykonując zadania propagandowe i pomocnicze, a następnie działając w Szarych Szeregach, Organizacji Małego Sabotażu „Wawer” oraz Grupach Szturmowych. Książka przedstawia między innymi akcje małego sabotażu, malowanie znaków Polski Walczącej, zrywanie niemieckich flag, usunięcie niemieckiej tablicy z pomnika Mikołaja Kopernika oraz działalność dywersyjną. Szczególne miejsce zajmuje akcja pod Arsenałem z 26 marca 1943 roku, przeprowadzona w celu odbicia „Rudego” z rąk Gestapo.
Utwór łączy cechy dokumentu, reportażu, gawędy harcerskiej i literatury faktu. Kamiński nie koncentruje się wyłącznie na działaniach bojowych, lecz przedstawia również proces dojrzewania bohaterów, ich przyjaźń, rozwój moralny, samokształcenie i poczucie odpowiedzialności za innych. Ważnymi wartościami są braterstwo, służba, patriotyzm, odwaga, lojalność i gotowość do poświęcenia. Bohaterowie próbują zachować normalność w warunkach okupacji, uczą się, pracują i planują przyszłość, a jednocześnie stopniowo podejmują coraz bardziej niebezpieczne zadania. Szczególną rolę odgrywa idea małego sabotażu, czyli działań mających podtrzymywać ducha oporu społecznego i ośmieszać okupanta bez prowadzenia otwartej walki zbrojnej. Kamiński przedstawia młodych konspiratorów jako ludzi, którzy świadomie kształtują własne charaktery i starają się realizować harcerski ideał służby nawet w warunkach wojny.
„Kamienie na szaniec” już podczas okupacji zdobyły ogromną popularność i stały się jednym z najważniejszych tekstów czytanych przez polską młodzież konspiracyjną. Po wojnie książka była wielokrotnie wznawiana, a jej bohaterowie stali się symbolami pokolenia dorastającego w czasie okupacji. Jeszcze w 1945 roku ukazało się angielskie wydanie utworu w Wielkiej Brytanii, a później książkę tłumaczono również na inne języki. Dzieło Kamińskiego było wielokrotnie analizowane jako świadectwo etosu harcerskiego, modelu patriotyzmu oraz sposobu kształtowania pamięci o wojennym pokoleniu. Doczekało się także adaptacji filmowych, między innymi filmu „Akcja pod Arsenałem” Jana Łomnickiego z 1977 roku oraz „Kamieni na szaniec” Roberta Glińskiego z 2014 roku. Książka pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych polskich utworów o młodzieży działającej w konspiracji podczas II wojny światowej i od wielu lat zajmuje ważne miejsce w edukacji szkolnej.