Księga Hioba – opracowanie

Opracowanie Księgi Hioba

„Księga Hioba” (hebr. Ijow) to jedna z ksiąg mądrościowych Starego Testamentu, należąca w Biblii hebrajskiej do zbioru Ketuwim, czyli Pism. Składa się z 42 rozdziałów i łączy prozatorski prolog oraz epilog z rozbudowaną częścią poetycką zawierającą dialogi, monologi, hymn o mądrości oraz mowy Boga. Autor księgi pozostaje nieznany. Tradycja rabiniczna przypisywała jej autorstwo Mojżeszowi, jednak współcześni badacze zazwyczaj datują zasadniczy kształt dzieła na okres perski, mniej więcej V–IV wiek p.n.e., wskazując na cechy języka hebrajskiego oraz wpływy aramejskie. Utwór należy do szerokiej tradycji literatury mądrościowej starożytnego Bliskiego Wschodu i wykazuje podobieństwa do mezopotamskich oraz egipskich tekstów podejmujących problem niezawinionego cierpienia. Centralnym zagadnieniem księgi jest teodycea, czyli pytanie o możliwość pogodzenia istnienia zła i cierpienia z wiarą w sprawiedliwego i wszechmocnego Boga. Historia prawego Hioba, który traci majątek, dzieci i zdrowie, służy więc przede wszystkim rozważaniom nad granicami ludzkiego poznania, sensem cierpienia oraz niewystarczalnością prostego przekonania, że każde nieszczęście musi być karą za grzech.

Najważniejsza część „Księgi Hioba” ma formę filozoficznego sporu między cierpiącym bohaterem a jego przyjaciółmi Elifazem, Bildadem i Sofarem, którzy bronią tradycyjnej zasady odpłaty i próbują przekonać Hioba, że jego nieszczęścia świadczą o winie. Hiob podkreśla własną niewinność i domaga się odpowiedzi na pytanie o sprawiedliwość świata, natomiast późniejsze wystąpienie Elihu oraz mowy Boga przesuwają uwagę z prostego związku między winą a karą na ograniczenia ludzkiego rozumu wobec ogromu stworzenia i Bożej mądrości. Księga nie daje łatwego wyjaśnienia przyczyn cierpienia, lecz pokazuje, że człowiek nie jest w stanie w pełni pojąć porządku świata. Hiob stał się archetypem człowieka niewinnie cierpiącego, poddanego ciężkiej próbie, a mimo to poszukującego sensu i pozostającego w relacji z Bogiem. Jego postać odegrała ważną rolę w judaizmie i chrześcijaństwie, gdzie bywała interpretowana także jako zapowiedź cierpiącego Chrystusa. „Księga Hioba” wywarła ogromny wpływ na kulturę europejską, inspirując między innymi Johanna Wolfganga Goethego podczas pracy nad „Faustem”, Williama Blake’a, który stworzył cykl ilustracji do księgi, oraz licznych pisarzy podejmujących temat cierpienia i kryzysu wiary. Jednym z najbardziej znanych polskich przekładów utworu jest tłumaczenie Czesława Miłosza.