Kiedy człowiek przychodzi na świat, to właśnie dom rodzinny i rodzina są jego pierwszą przystanią, bezpiecznym miejscem i otoczeniem, które go kształtuje. Nie można zaprzeczyć, że dom rodzinny ma ogromny wpływ na człowieka i to właśnie on niekiedy potrafi go uformować w taki sposób, że dana osoba do końca swojego życia kieruje się wartościami, jakie z niego wyniosła. Dla każdego też dom rodzinny i rodzina oznacza coś innego, można mieć różne ich definicje czy też skojarzenia z nimi. Przykłady tego są obecne w wielu dziełach literackich, między innymi takich jak „Tango” Sławomira Mrożka, „Moralność pani Dulskiej” Gabrieli Zapolskiej, „Ferdydurke” Witolda Gombrowicza, „Romeo i Julia” Williama Szekspira, „Skąpiec” Moliera czy „Lalka” Bolesława Prusa.
Spis treści
„Tango” Mrożka to opowieść o buncie pokoleń, o tym, jak dom rodzinny kształtuje człowieka. Artur, główny bohater, zostaje wychowany niemal w kompletnej anarchii. Stomil i Eleonora w czasach swojej młodości buntowali się tak długo, że aż na świecie zapanowała kompletna swoboda. Nie wyznaje się żadnych zasad, nie obowiązują żadne tradycje, nie ma obyczajów, nic nie wypada, nic nie trzeba. Ich syn, Artur, nie ma się zatem przeciwko czemu buntować, chociaż młodsze pokolenie zawsze sprzeciwia się temu, co pragną narzucić mu starsi. Pozbawiony autorytetów i zasad moralnych Artur wciąż czuje jednak potrzebę buntu. Przybiera on zatem odwróconą formę i Artur domaga się przywrócenia zasad i obyczajów. Ma on bowiem potrzebę uporządkowania świata, której nie zaspokajają jego rodzice żyjący w kompletnej wolności. Artur obserwuje, jak jego matka bierze do domu kochanka, pochodzącego z niższych sfer, prymitywnego Edka, który rządzi w domu brutalną siłą. Dom kształtuje Artura i sprawia, że chłopak ze wszystkich sił dąży do wprowadzenia zasad, porządku i reguł, dzięki którym życie staje się prostsze. Dążenie do tego ostatecznie sprawia, że Artur ginie w walce z Edkiem. Jego własna rodzina sprowadziła zatem na niego zagładę i sprawiła, że bohater umiera w trakcie prób zaspokojenia potrzeb, które zaniedbał w nim dom rodzinny i rodzice, którzy nie pozwolili mu się czuć bezpiecznie w tej przestrzeni.
„Moralność pani Dulskiej” to z kolei opowieść o dzieciach, które powtarzają losy swoich rodziców. Tytułowa pani Dulska to uosobienie typowego mieszczańskiego kołtuństwa, fałszu i hipokryzji, małostkowości i życia na pokaz. Próbuje ona zatrzymać w domu Zbyszka, swojego syna, który próbuje naśladować życie młodopolskiej bohemy, tak różniące się od tego, co zna z domu. W wyniku tego w ciążę zachodzi Hanka, którą Dulska intensywnie podsyła synowi. Dulska próbuje zatem pozbyć się problemu w postaci dziewczyny, którą skrzywdziła. Zbyszko nie chce być swoją matką, ale ostatecznie zaczyna rozumieć, że też jest Dulskim, że jest takim samym, pełnym hipokryzji i kołtuństwa człowiekiem jak jego matka, że dla swojej wygody zrobi wszystko, że nie ma kręgosłupa moralnego. Jest też swoim ojcem, człowiekiem biernym i wycofanym, za którego żona załatwia wszystkie sprawy. Tak samo Zbyszko staje się bierny wobec matki i pozwala jej załatwić sprawę dotyczącą Hanki, w którą sama ją wplątała. Zbyszko fantazjuje o byciu innym, ale ostatecznie akceptuje to, kim jest, że jest Dulskim, że ta rodzina go w pełni ukształtowała. To zna, z tym nie próbuje walczyć, to przyjmuje za swój los, nie zna niczego innego, chociaż próbuje pozorować bunt wobec matki. Wie jednak, że ostatecznie musi jej ulec.
„Ferdydurke” to obraz nowoczesnej rodzinny Młodziaków. Pozornie rodzice próbują tu być bardzo nowocześni i podążać za obowiązującymi trendami w społeczeństwie. Matka namawia swoją córkę, Zutę, do nawiązywania romansów, do bycia nowoczesną dziewczyną. Rodzice ubierają się swobodnie, chcą być blisko z nastoletnią córką, być bardziej jej znajomymi niż autorytetami. W wyniku tego Zuta jest osobą rozkapryszoną, która robi, co chce. Któregoś razu rodzice przyłapują w jej sypialni młodego Kopyrdę i starego Pimkę. Zachowanie Zuty było zapewne wynikiem ich wychowania, ale dopiero w obliczu konsekwencji swoich metod wychowawczych Młodziakowie pokazują prawdziwe, znacznie bardziej konserwatywne oblicze, niż chcieliby to przyznać. To pokazuje, że nierzadko człowiek ukształtowany zgodnie z oczekiwaniami rodziny może być też dla niej rozczarowaniem, jeśli dostosuje się do tej sytuacji.
„Romeo i Julia” to historia konfliktu rodzinnego, która zniszczyła życie młodych ludzi. Romeo i Julia zakochali się w sobie, ale ich domy rodzinne pozostawały w konflikcie, zatem nie mogli oni ze sobą być. Ostatecznie liczne spory i intrygi doprowadziły do śmierci młodych zakochanych. Ich zgon był efektem rodzinnego sporu, którego powodów nikt już nawet nie pamiętał. Dom rodzinny i uwikłania rodzinne potrafią zatem zniszczyć życie młodego człowieka, zanim w ogóle on dojrzeje. Gdyby rodziny bohaterów wcześniej odzyskały rozsądek, zapewne do tragedii by nie doszło. Rodzina nie tylko wspiera, ale też bywa zdecydowanie destrukcyjna.
„Skąpiec” to z kolei przykład domu, z którego pragnie się uciec. Harpagon, główny bohater i tytułowy skąpiec, ceni sobie w życiu wyłącznie pieniądze, do tego stopnia, że dla nich jest gotowy poświęcić szczęście własnych dzieci, Elizy i Kleanta, i zmusić je do zawarcia związków małżeńskich wbrew ich woli. Z tego powodu jego dzieci tracą dom rodzinny i robią wszystko, by się uwolnić od ojca-tyrana, który nie przejmuje się ich szczęściem. Dom rodzinny i rodzina zatem ukształtowały bohaterów tak, że pragną w życiu zupełnego przeciwieństwa tego, co poznali i co im wpojono.
„Lalka” to przykład tego, jak rodzina pochodząca z konkretnej grupy społecznej kształtuje człowieka. Izabela Łęcka pochodziła z arystokracji, zatem kupiec, Stanisław Wokulski, nie był godzien jej ręki. Mimo iż jej ojciec miał długi, a Wokulskiemu się powodziło, to pochodzenie i społeczne konwenanse nie pozwoliły patrzeć na absztyfikanta przychylnie. To wychowanie doprowadziło ostatecznie do tragedii Wokulskiego i Łęckiej, której z pewnością dałoby się uniknąć, gdyby bohaterka została ukształtowana w domu rodzinnym inaczej.
Dom rodzinny i rodzina to zatem szerokie pojęcia, ale bez wątpienia odgrywają ogromną rolę w życiu każdego człowieka. Potrafią stać się jego opoką lub wręcz przeciwnie, ściągać w dół i stawiać kolejne przeszkody na życiowej drodze, co udowadniają kolejne przykłady zaczerpnięte z literatury. Warto mieć to na uwadze i świadomie podchodzić do tej kwestii, pamiętając o tym, jak wiele aspektów życia może zależeć właśnie od domu i rodziny.
Aktualizacja: 2025-11-18 19:53:51.
Staramy się by nasze opracowania były wolne od błędów, te jednak się zdarzają. Jeśli widzisz błąd w tekście, zgłoś go nam wraz z linkiem lub wyślij maila: [email protected]. Bardzo dziękujemy.