Pieśń o Rolandzie - opracowanie

Epoka literacka Średniowiecze

Pieśń o Rolandzie - opracowanie

Karol Wielki odnajduje ciało Rolanda, (14-wieczna miniatura), autor nieznany

„Pieśń o Rolandzie” jest francuskim eposem narodowym. Jej najstarsza spisana wersja to rękopis oksfordzki z XII wieku. Opowiada o ostatniej bitwie Rolanda, będącego wzorem rycerza i chrześcijanina.

Spis treści

Pieśń o Rolandzie - plan wydarzeń

  1. Narada Saracenów w Saragossie, podstęp Blankandryna.
  2. Przybycie posłów saraceńskich do cesarza Karola Wielkiego.
  3. Narada Francuzów, wysłanie Ganelona z poselstwem do króla Marsyla.
  4. Zdrada Ganelona i planowanie zemsty na Rolandzie.
  5. Wycofanie wojsk Karola Wielkiego z Hiszpanii.
  6. Atak Saracenów na tylną straż wojsk francuskich.
  7. Walka pod dowództwem Rolanda.
  8. Duże straty w wojskach francuskich.
  9. Wezwanie Karola Wielkiego przez Rolanda.
  10. Zawrócenie wojska francuskiego na pomoc tylnej straży.
  11. Śmierć Oliwiera.
  12. Walka ostatnich rycerzy tylnej straży: arcybiskupa Turpina, Gotiera i Rolanda.
  13. Śmierć arcybiskupa Turpina i Gotiera.
  14. Wycofanie się wojsk Saracenów.
  15. Śmierć Rolanda.
  16. Przybycie wojsk Karola Wielkiego i zemsta na Saracenach.
  17. Wsparcie emira Baliganta dla króla Marsyla.
  18. Bitwa wojsk emira Baliganta i Karola Wielkiego.
  19. Zwycięstwo wojsk francuskich.
  20. Śmierć króla Marsyla.
  21. Zdobycie Saragossy przez Karola Wielkiego i powrót do Francji.
  22. Śmierć Ody, narzeczonej Rolanda.
  23. Sąd nad zdrajcą Ganelonem i jego śmierć.
  24. Chrzest żony króla Marsyla, Bramimondy.
  25. Objawienie św. Gabriela Karolowi Wielkiemu, postanowienie pomocy królowi Wiwanowi.

Pieśń o Rolandzie - bohaterowie

Jak sugeruje tytuł, głównym bohaterem eposu jest Roland, stanowiący wzorzec idealnego rycerza. Posiadał godne rycerza pochodzenie, wywodził się z hrabiowskiego rodu. Odznaczał się wszystkimi najważniejszymi dla wojownika cechami, był odważny, oddany władcy i honorowy. Troszczył się o dobro ojczystego kraju, za który był gotowy oddać życie. Roland stanowił również wzór chrześcijanina, podczas wypraw towarzyszyła mu myśl o konieczności nawracania pogan. W obliczu śmierci, Roland pamiętał o najważniejszych wartościach: ojczyźnie, władcy i wierze. Rycerz był również silny fizycznie, doskonale władał mieczem. Nie obserwował biernie walki swoich rycerzy, ale jako pierwszy ruszał na wroga. Roland nie był jednak pozbawiony wad. Duma i obawa o utratę honoru sprawiły, że nie wezwał pomocy na czas. W krytycznej sytuacji zabrakło mu rozwagi i pokory, nie chciał słuchać rad swoich towarzyszy. Postawił swój honor wyżej, niż życie rycerzy, którymi dowodził.

Ważną rolę w utworze odgrywa również cesarz Karol Wielki. Jest on średniowiecznym ideałem władcy. Cieszył się szacunkiem poddanych, których traktował z godnością. Miał na uwadze dobro swoich rycerzy, nie chciał narażać ich na niebezpieczeństwo, o ile nie było to konieczne. Mimo siły i zdecydowania, cechujących idealnego władcę, Karol Wielki był również wrażliwy, nie mógł pogodzić się ze śmiercią swoich poddanych. Władca nie podejmował decyzji samodzielnie, brał pod uwagę zdanie wasali. Kierował się sprawiedliwością, słusznie ukarał zdrajcę ojczyzny, Ganelona. W utworze Karol Wielki nabiera cech mitycznego bohatera. Władca miał prorocze sny, odwiedził go archanioł Gabriel. Dowodzi to, że władza cesarza pochodziła od Boga, król był ziemskim namiestnikiem stwórcy.

W utworze pojawia się też Oliwier, wierny towarzysz Rolanda. Również był doskonałym rycerzem, nie brakowało mu odwagi do walki. Oliwiera cechowała rozwaga, której brakowało Rolandowi. Nie pozwalał, aby duma zabrała mu zdolność trzeźwego myślenia, radził Rolandowi wezwanie pomocy, gdy tylko zobaczył wojska saraceńskie. Oliwier nie został wysłuchany, co wypominał swojemu towarzyszowi. Nie obawiał się wyrażać własnego zdania, nawet gdy nie spotykał się z aprobatą. Drugim towarzyszem Rolanda był arcybiskup Turpin, pełniący rolę duchownego oraz rycerza. Łączył te dwie funkcje, najpierw udzielając wojsku błogosławieństwa, a następnie stając wśród nich do walki. Nie był wrażliwym intelektualistą, który spędza cały dzień na modlitwach i czytaniu ksiąg. Walczył do ostatniej chwili, nawet gdy sam został śmiertelnie ranny.

„Pieśń o Rolandzie” posiada również bohaterów negatywnych, którymi są Saraceni. Byli to muzułmanie, mający swoją siedzibę w Saragossie. Rolę ich władcy pełnił król Marsyl. Był to okrutny człowiek, pozbawiony honoru. Nie wypowiedział Karolowi Wielkiemu wojny, ale postanowił pokonać go podstępem. Chętnie wszedł w układ z Ganelonem, wykorzystywał każdą okazję, aby osłabić armię potężnego przeciwnika. Król Marsyl był gotowy zabijać nawet posłów, jeśli przynosili niepomyślne wieści. W obliczu klęski, przeklinał swojego boga, co świadczy o słabości wiary. Jego jedyną zaletą, ukazaną w utworze, była waleczność. W pieśni pojawia się również żona Marsyla - Bramimonda, która po klęsce Saracenów została zabrana jako branka do Akwizgranu. Była oddaną żoną, wspierała męża w sukcesach i porażkach. Kobieta po trafieniu do niewoli przeszła przemianę - nawróciła się na wiarę chrześcijańską. Drugą postacią kobiecą była Oda, narzeczona Rolanda, tak mu oddana, że umarła z żalu na wieść o śmierci ukochanego.

Oprócz Saracenów, postacią negatywną jest Ganelon, ojczym Rolanda, który przysiągł mu zemstę po wysłaniu do Saracenów w roli posła. Cechowała go zawziętość, nie zawahał się przed zawarciem układu z wrogiem, aby zgładzić Rolanda. Nawet, gdy stanął przed sądem nie wykazywał skruchy, podkreślając swoje prawo do zemsty. Wykazał się posłuszeństwem władcy, udając się z poselstwem do Saragossy, ale jednocześnie skazał tysiące swoich rodaków na śmierć, aby wyrównać prywatne porachunki z Rolandem.

Pieśń o Rolandzie - streszczenie

Opisane wydarzenia miały miejsce we Francji i Hiszpanii w VIII wieku. Od kilku lat trwały walki Karola Wielkiego z Saracenami. Pozostało jedynie pokonać muzułmańskiego króla Marsyla, władcę Saragossy. Gdy król Marsyl dowiedział się o przybyciu Karola Wielkiego, postanowił posłużyć się podstępem, ponieważ miał zbyt mało wojska. Jeden z jego doradców - Blankandryn, wpadł na pomysł, aby władca skłamał, że przyjmie chrześcijaństwo i stanie się wasalem Karola Wielkiego, jeśli Francuzi wycofają się z jego ziem. Na potwierdzenie swoich słów, Saraceni mieli wydać Karolowi Wielkiemu zakładników, synów z możnych rodów. W tym czasie Francuzi cieszyli się ze zdobycia Kordowy, gdzie zabito lub ochrzczono wszystkich pogan. Do Karola Wielkiego i jego rycerzy dotarli posłowie z Saragossy z propozycją króla Marsyla.

Następnego dnia po mszy, cesarz zwołał radę, aby zadecydować, jakiej odpowiedzi udzielić saraceńskiemu władcy. Roland odradzał Karolowi Wielkiemu zgodę na warunki postawione przez Marsyla, jednak był w mniejszości. Większość rady poparła jego ojczyma, Ganelona, który uważał, że należy przyjąć obietnicę Saracenów. Roland zaproponował, aby Ganelon udał się z poselstwem do Saragossy, na co przystał Karol Wielki. Ganelon przyjął rozkaz z niechęcią, ponieważ wielu posłów wysłanych do Saracenów nigdy nie wracało. Po przybyciu do Saragossy, Ganelon rozmawiał z Blankandrynem, któremu zdradził swoją chęć zabicia Rolanda. Podczas narady Saracenów, Ganelon powiedział, że Karol Wielki nie przestanie toczyć wojen, dopóki żyją Roland, Oliwier i dwunastu parów (par to francuski tytuł wysokiej szlachty). Powstał więc plan ich zabicia. Saraceni postanowili ofiarować Francuzom zakładników, a gdy ci będą wracać do swojej ojczyzny, napaść tylną straż, w której będą Oliwier i Roland. Po powrocie Ganelon oznajmił cesarzowi, że król Marsyl zaakceptował jego warunki oraz namówił go, aby dowództwo nad tylną strażą objął Roland.

Bratanek króla Marsyla poprosił o możliwość zabicia Rolanda. Oliwier dojrzał oddziały wojsk saraceńskich i doradził Rolandowi, aby zadął w róg i zawrócił cesarza z całym wojskiem. Ten jednak obawiał się o swój honor, dlatego postanowił nie wzywać pomocy. Arcybiskup Turpin pobłogosławił wszystkich rycerzy do walki w imię Boga, zapewniał że polegli staną się męczennikami za wiarę. Rozpoczęła się bitwa Francuzów i Saracenów, Roland zabił siostrzeńca Marsyla. Saraceni zaczęli przegrywać, ale na pomoc ruszył im sam król Marsyl, ponownie natarli więc na wojska Rolanda i zabili prawie wszystkich jego rycerzy. Przy życiu zostało tylko kilkudziesięciu ludzi z początkowych dwudziestu tysięcy, należących do tylnej straży. Arcybiskup Turpin ponownie doradził Rolandowi, aby zadął w róg. Cesarz słysząc jego dźwięk, zawrócił swoje wojsko, ale nie był już w stanie pomóc Rolandowi. Zdrajca Ganelon, który nakłonił Karola Wielkiego do umieszczenia Rolanda w tylnej straży, został ujęty i zostawiony ze strażnikami, aby nie uciekł przed karą.

Roland zdołał w walce obciąć prawą pięść króla Marsyla. Bohaterska walka Francuzów skłoniła część Saracenów do odwrotu. Na polu bitwy został wuj Marsyla, Marganis, który śmiertelnie ranił Oliwiera. Ten jednak ostatkiem sił zabił przeciwnika. Roland został przy przyjacielu w chwili śmierci, Oliwier wyznał Bogu swoje grzechy, poprosił go o opiekę nad Francją, cesarzem i Rolandem, a następnie zmarł. Przy życiu zostali już tylko Roland, Gotier oraz arcybiskup Turpin. Roland ponownie zadął w róg. Saraceni byli przekonani, że nie zdołają odebrać mu życia, dlatego zabili jego konia i skierowali się z powrotem do Saragossy. Roland opatrywał rany arcybiskupa i zajął się ciałami poległych rycerzy. Gdy jednak spojrzał na ciało Oliwiera, stracił przytomność. Arcybiskup Turpin chciał przynieść mu wodę, ale zmarł w drodze do strumienia.

Roland czuł nadchodzącą śmierć, dlatego udał się na wzgórze. Zabrał ze sobą swój miecz, zwany Durendalem oraz róg. Gdy stracił przyjemność, jeden z Saracenów próbował zabrać mu miecz, Roland jednak zdołał zabić go rogiem. Rycerz próbował połamać Durendala o skały, aby nie dostał się w ręce wroga, ale to mu się nie udało. Zwrócił głowę w kierunku Hiszpanii, żeby ludzie, którzy znajdą jego ciało, uznali go za zwycięzcę. Roland pomodlił się, wyznał swoje grzechy, wspomniał także władcę i ukochaną ojczyznę. Święty Gabriel zabrał z ręki rycerza rękawicę, a następnie, razem z Cherubinem i świętym Michałem, zabrał jego duszę do nieba. Widząc ciała poległych, cesarz popadł w rozpacz. Poprosił Boga, aby opóźnił nadejście nocy, dzięki czemu zdołał dogonić Saracenów i ich pokonać. W nocy przyśniła mu się czekająca go bitwa.

Saraceni mieli pretensje do swoich bogów, byli rozczarowani śmiercią wielu rycerzy i okaleczeniem władcy. Do króla Marsyla przybył emir Balignant. Władca Saragossy zaproponował mu Hiszpanię w zamian za obronę ziemi przed Frankami. Tymczasem grzebano francuskich rycerzy. Cesarz nakazał wyjęcie serc Rolanda, Oliwiera i arcybiskupa Turpina oraz umieszczenie ich w marmurowych trumnach. Emir Balignant wypowiedział Karolowi Wielkiemu wojnę. W czasie bitwy zginęli syn i brat emira. Cesarz osobiście zabił Balignanta, mimo że sam został ranny. Wojska emira poniosły klęskę, Karol Wielki zdobył Saragossę. Na wieść o porażce, król Marsyl umarł. Cesarz wrócił do Francji, aby wyprawić pogrzeb Rolandowi i Oliwierowi. Oda, narzeczona Rolanda, zmarła, gdy usłyszała o jego śmierci. Odbył się także sąd nad Ganelonem, który został skazany na rozerwanie przez konie. Wzięta do niewoli, żona króla Marsyla postanowiła przyjąć chrzest. W nocy, cesarzowi objawił się święty Gabriel, który nakazał mu udanie się z pomocą królowi Wiwanowi, otoczonemu przez pogan.

Pieśń o Rolandzie - motywy literackie

„Pieśń o Rolandzie” jest przykładem chansons de geste, czyli pieśni o czynie. Są to utwory pisane w języku starofrancuskim lub prowansalskim, zazwyczaj dziesięciozgłoskowe. Jest to jeden z najstarszych średniowiecznych gatunków, opowiadający o bohaterskich czynach legendarnych lub historycznych postaci. W utworze pojawiają się bohaterowie historyczni, tacy jak Karol Wielki oraz literaccy, których przykładem jest Roland. Pieśni początkowo były przekazywane ustnie i śpiewane przez wędrownych żonglerów. Na przełomie XI i XII wieku, utwory zaczęły być spisywane. „Pieśń o Rolandzie” zalicza się do cyklu królewskiego, związanego z postacią Karola Wielkiego. Stanowi przykład eposu rycerskiego, opisującego postawę prawdziwego, średniowiecznego rycerza. Należy więc do literatury parenetycznej, mającej kształtować wzorce zachowań.

W utworze pojawia się średniowieczny motyw ars moriendi. Moment śmierci Rolanda jest kulminacyjną sceną eposu i stanowi przykład sztuki umierania. Bohater do ostatniej chwili pielęgnuje wartości, które wyznawał za życia. Roland wchodzi na wzgórze, symbolizujące biblijną Golgotę, miejsce gdzie ukrzyżowano Chrystusa. Znajduje się tam drzewo, przypominające krzyż. Rycerz ma przy sobie najważniejsze przedmioty: miecz Durendal, zawierający w swojej głowicy relikwie i jednocześnie symbolizujący stan rycerski oraz róg, oznakę dowództwa. Cztery głazy, znajdujące się na wzgórzu, są symbolami czterech cnót kardynalnych: roztropności, sprawiedliwości, umiarkowania i męstwa. Odwraca głowę w kierunku Hiszpanii, aby pokazać, że nie boi się wroga. Przeprasza Boga za wszystkie grzechy i wyciąga w stronę nieba swoją rękawicę, oddając hołd stwórcy. Dusza Rolanda zostaje wzięta do nieba razem z rękawicą, pozostaje z rycerzem nawet po śmierci.

W pieśni pojawia się także motyw zdrady. Ganelon, mający pełnić rolę posła, knuje z wrogiem, aby zemścić się na Rolandzie. Przez jego zawiść, giną tysiące rycerzy, wchodzących w skład tylnej straży. Jego czyn zostaje jednak słusznie ukarany, za zdradę czeka go śmierć w męczarniach. Pieśń odnosi się również do motywu partnerstwa. Roland i Oliwier towarzyszą sobie do ostatniej chwili, mimo że nie zawsze się zgadzają. Po śmierci przyjaciela, Roland wygłasza przemowę pożegnalną, a nawet mdleje na widok ciała Oliwiera.

Pieśń o Rolandzie - problematyka i interpretacja

Opowieść o losach rycerza Rolanda została spisana na przełomie XI i XII wieku. Autor jest nieznany, co stanowi typową cechę utworów średniowiecznych. Wielu badaczy sądzi, że był to Turold, ponieważ na końcu rękopisu znajduje się jego podpis. Możliwe jednak, że stworzył on tylko fragmenty pieśni, a reszta utworu została spisana przez kogoś innego. Przekładu dzieła na język polski dokonał Tadeusz Boy-Żeleński. Utwór opisuje prawdziwe wydarzenie, wyprawę Karola Wielkiego przeciw Saracenom, która miała miejsce w 778 roku. Autor wyolbrzymił jednak znaczenie bitwy, co jest typowe dla utworów stworzonych w nurcie chansons de geste. Pieśń miała na celu motywację do bronienia wiary chrześcijańskiej za wszelką cenę. Ukazuje heroiczną postawę Francuzów, oddających życie, aby nawrócić pogan.

Pieśń opisuje feudalny porządek, zapewniający harmonię w średniowiecznym społeczeństwie. Na czele stoi cesarz, którego wasalami są parowie, również posiadający własnych wasali. Zasady są ściśle przestrzegane, a podwładni dowodzą swojej wierności przez wykonywanie rozkazów. Jest więc obrazem życia społeczno-obyczajowego w średniowiecznej Francji. W utworze ukazano również kulturę arabską. Autor podchodzi do niej z jawną niechęcią i wrogością. Widoczne są jednak jego braki w wiedzy na temat muzułmanów. Saraceni nazywają swoją broń i wierzchowce w taki sam sposób jak rycerze francuscy. Król Marsyl modli się jednocześnie do proroka Mahometa oraz Apollina. Może to wynikać ze średniowiecznej tendencji do nazywania szatana imionami bogów greckich. Dla chrześcijan, bogowie wyznawani przez innowierców byli wcieleniami diabła. Utwór przedstawia średniowieczny etos rycerski. Mimo posiadanych wad, Roland jest uznawany za ideał chrześcijańskiego rycerza, który służy, jako wzór do naśladowania. Podobną rolę pełni postać cesarza Karola Wielkiego, będącego wzorcem mądrego i sprawiedliwego władcy.


Czytaj dalej: Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią - opracowanie