„Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią”, znana także pod łacińskim tytułem „Dialogus inter Mortem et Magistrum Polikarpum”, to anonimowy średniowieczny dialog wierszowany o charakterze moralistyczno-dydaktycznym, powstały najprawdopodobniej w XV wieku. Utwór należy do najcenniejszych zabytków świeckiej poezji staropolskiej i został oparty na wcześniejszej tradycji łacińskich dialogów człowieka ze Śmiercią. Przez wiele lat dzieło znano przede wszystkim z tak zwanego przekazu płockiego, zapisanego w kodeksie należącym do Mikołaja z Mirzyńca w latach 1463–1465 i zaginionego podczas II wojny światowej. Rękopis zawierał 498 wersów i nie obejmował zakończenia. W 2017 roku Wiesław Wydra odnalazł w Bibliotece Uniwersyteckiej w Erlangen druk z 1542 roku zatytułowany „Śmierci z Mistrzem dwojakie gadania”, zachowujący pełniejszą wersję dzieła liczącą 916 wersów oraz dodatkową rozmowę Śmierci z Kmotrem. Autorstwo pozostaje nieustalone. Dawida z Mirzyńca uważa się przede wszystkim za kopistę rękopisu, natomiast wśród hipotez dotyczących późniejszej wersji drukowanej pojawiało się również nazwisko Mikołaja Reja.
Utwór wykorzystuje jeden z najważniejszych motywów kultury późnego średniowiecza, czyli danse macabre, taniec śmierci. Jego podstawowym przesłaniem jest przekonanie o powszechności i nieuchronności śmierci, która nie uznaje różnic wynikających z majątku, wieku, zawodu ani pozycji społecznej. Uczony Polikarp prosi Boga o możliwość zobaczenia Śmierci, a gdy ta pojawia się przed nim w kościele, rozpoczyna z nią rozmowę o jej pochodzeniu, zadaniu i władzy nad ludźmi. Śmierć zostaje spersonifikowana jako odrażająca, wychudzona kobieta przypominająca rozkładające się zwłoki i trzymająca kosę. Wyjaśnia, że pojawiła się wskutek grzechu pierworodnego Adama i Ewy oraz wykonuje wolę Boga, dlatego człowiek nie może jej przekupić ani przed nią uciec. Jedynym, który ostatecznie przezwyciężył jej władzę, jest Chrystus. Rozmowa ma więc przede wszystkim przypominać odbiorcy o przemijaniu życia, odpowiedzialności za własne czyny oraz konieczności przygotowania się do śmierci i Sądu Ostatecznego.
„Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią” wyróżnia się połączeniem poważnego dydaktyzmu z groteską, humorem i satyrą społeczną. Śmierć nie tylko poucza Polikarpa, lecz także komentuje zachowania przedstawicieli różnych warstw i zawodów, ośmieszając między innymi nieuczciwych sędziów, lekarzy, duchownych, karczmarzy oraz ludzi nadmiernie przywiązanych do dóbr doczesnych. Dzięki temu średniowieczna zasada równości wszystkich wobec śmierci zostaje połączona z krytyką konkretnych ludzkich wad. Komizm łagodzi grozę tematu, ale nie usuwa jego moralnego znaczenia, ponieważ ma pomagać odbiorcy oswoić lęk przed śmiercią i skłonić go do refleksji nad własnym postępowaniem. Utwór jest również cennym źródłem wiedzy o średniowiecznych wyobrażeniach eschatologicznych, obyczajach i hierarchii społecznej. Jego znaczenie wykraczało poza literaturę polską, czego przykładem jest powstały w XVI wieku starorosyjski przekład, dostosowany do tamtejszego kontekstu religijnego i kulturowego.