„Satyra na leniwych chłopów”(o incipicie „Chytrze bydlą z pany kmiecie”) to anonimowy utwór wierszowany powstały około 1483 roku, zaliczany do nurtu tzw. satyry stanowej. Tytuł nadany został wtórnie przez XIX-wiecznych wydawców i uznawany jest za nieprecyzyjny, ponieważ właściwym tematem utworu nie jest lenistwo, lecz przebiegłość kmieci wobec feudałów. Wiersz liczy 26 wersów, najczęściej ośmiozgłoskowych, z rymami parzystymi, a jego język ma charakter potoczny i ogranicza się głównie do epitetów oraz prostych środków stylistycznych. Utwór stanowi jeden z nielicznych przykładów świeckiej poezji polskiego średniowiecza, ukazującej relacje społeczne poza kontekstem religijnym.
Treść satyry przedstawia sposoby, za pomocą których kmiecie sabotują obowiązki pańszczyźniane – spóźniają się do pracy, używają gorszych narzędzi, zaprzęgają chore zwierzęta i wykonują zadania niedbale, co ma ograniczyć ich wyzysk. Utwór wpisuje się w realia XV-wiecznej wsi, gdzie kmiecie stanowili większość ludności i byli obciążeni rosnącymi powinnościami wobec właścicieli ziemskich. Choć tekst pozornie krytykuje chłopów, w istocie ujawnia napięcia społeczne i mechanizmy oporu wobec feudalnego systemu. Satyra odzwierciedla punkt widzenia wyższych warstw, jednocześnie pośrednio ukazując zaradność i spryt niższego stanu, a także nieskuteczność feudałów w egzekwowaniu swoich praw.