„Z legend dawnego Egiptu” to nowela Bolesława Prusa, opublikowana po raz pierwszy 1 stycznia 1888 roku równocześnie w „Kurierze Codziennym” i „Tygodniku Ilustrowanym”, a następnie włączona do zbioru „Opowiadania wieczorne” z 1895 roku. Jest to jeden z najważniejszych krótkich utworów pisarza z późnego okresu polskiego pozytywizmu. Prus po raz pierwszy w swojej nowelistyce posłużył się tutaj kostiumem historycznym, przenosząc akcję do starożytnego Egiptu i otoczenia faraonów. Bezpośrednią inspiracją były współczesne autorowi wydarzenia związane z podeszłym wiekiem cesarza niemieckiego Wilhelma I oraz chorobą jego następcy Fryderyka. Dzięki oddaleniu wydarzeń w czasie pisarz mógł nadać aktualnej sytuacji politycznej znaczenie bardziej uniwersalne i stworzyć refleksję dotyczącą ludzkiego losu, władzy oraz nieprzewidywalności przyszłości.
Utwór ma klasyczną, zwartą konstrukcję nowelistyczną. Wydarzenia rozgrywają się podczas jednej nocy w pałacu faraona, a fabuła skupia się na przeciwstawionych sobie postaciach stuletniego Ramzesa i jego trzydziestoletniego wnuka Horusa. Ramzes jest władcą surowym, bezwzględnym i całkowicie podporządkowującym własne uczucia interesowi państwa, natomiast Horus kieruje się miłosierdziem, wrażliwością i pragnieniem przeprowadzenia reform poprawiających los poddanych. Bohaterowie zostali więc skonstruowani na zasadzie wyraźnego kontrastu dwóch modeli sprawowania władzy. Napięcie wynika z paradoksalnego odwrócenia oczekiwań. Umierający Ramzes niespodziewanie odzyskuje zdrowie, podczas gdy przygotowujący się do objęcia tronu Horus umiera wskutek ukąszenia jadowitego pająka. Prus wykorzystuje retardację i stopniowe odsuwanie rozstrzygnięcia, dzięki czemu finał staje się szczególnie wyrazisty.
Najważniejszym problemem „Z legend dawnego Egiptu” jest bezsilność człowieka wobec losu i nieprzewidywalnego porządku świata. Myśl tę podkreśla sentencja otwierająca i zamykająca utwór, zgodnie z którą ludzkie nadzieje okazują się marne wobec wyroków sił przekraczających człowieka. Nowela nie jest jednak prostym utworem tendencyjnym, ponieważ Prus nie rozstrzyga jednoznacznie, czy lepszym władcą jest bezwzględny, ale skuteczny Ramzes, czy humanitarny i uczuciowy Horus. Z tego względu dzieło bywa interpretowane jako parabola o granicach ludzkiego działania, konflikcie między racją państwa a uczuciami jednostki oraz niepewności wszelkich projektów naprawy świata. Utwór zachowuje typowe cechy noweli, takie jak jednowątkowość, ograniczona liczba bohaterów, silnie wyeksponowany punkt kulminacyjny i wyrazista puenta, a jednocześnie przekracza schemat wcześniejszej prozy pozytywistycznej dzięki historycznej scenerii i filozoficznej, egzystencjalnej problematyce.