Ulica Paryża w deszczowy dzień, Gustave Caillebotte, 1877
Pośród wszystkich sił rządzących wszechświatem najbardziej enigmatyczną wydaje się miłość. To dziwne przyciąganie dusz pozostaje nieodzownie tajemnicą, którą kontestuje i hołubi każde kolejne pokolenie. Zarazem, jak każdy żywioł, miłość jest zjawiskiem nieprzewidywalnym i niebezpiecznym. W całym szacunku, jaki dla niej mamy, zdajemy sobie sprawę z destrukcyjnych zdolności tej siły. Nie ulega jednak wątpliwości, że ta sama nieokiełznana moc budzi w człowieku chęć do działania. Przy wszystkich towarzyszących jej niebezpieczeństwach należy więc zakwalifikować miłość jako siłę aktywizującą. Dowodami na to mogą być osiągnięcia literackie z minionych epok.
Spis treści
Historia dwojga zakochanych ludzi, których rodziny wplątane są w krwawą vendettę, stała się obrazem piękna uczucia, wypływającego z jego goryczy. Wykreowani przez Williama Szekspira Julia Kapulet i Romeo Monteki zakochują się w sobie na przekór wojnie między ich rodzinami. Niesprzyjające uczuciu okoliczności wymuszają na kochankach podejmowanie drastycznych decyzji. Sytuację komplikuje dodatkowo wygnanie Romea z granic Werony po zabiciu w walce ulicznej Tybalda – krewnego Kapuletów. Reszta historii jest już dobrze znana. Zrozpaczeni kochankowie idą po radę do ojca Laurentego i we trójkę obmyślają podstęp: przy pomocy mikstury Julia uda własny zgon w dzień ślubu z Parysem i zostanie pochowana. Wtedy Romeo potajemnie wykradnie ukochaną i razem zbiegną z Werony. W wyniku nieporozumienia wygnany młodzieniec myśli jednak, że jego ukochana umiera naprawdę, i popełnia samobójstwo na jej grobie. Gdy Julia się budzi, zabija się z rozpaczy.
Trudno jest nazwać siłę stojącą za takimi wydarzeniami jakkolwiek konstruktywną. Zamiast radości mamy tu bowiem mnóstwo tragicznych okoliczności. Niemniej powinniśmy zauważyć, że to nie miłość zabiła Romea i Julię. Zrobiła to nienawiść ich rodzin. Uczucie między parą zakochanych pchnęło ich zaś do stanowczej walki o własne szczęście, wyzwalając przy tym przyspieszony moment dorastania. Romeo stał się pewnym w uczuciach mężczyzną, zaś Julia pewną siebie kobietą.
W obronie miłości możemy nawet zauważyć, że jest ona siłą budującą. Oprócz zmuszenia młodych kochanków do walki o swoje szczęście ostatecznie, w swoim tragicznym wydźwięku, pogodziła Kapuletów i Montekich. Na grobie własnych dzieci podali oni sobie bowiem ręce, kończąc wielopokoleniową vendettę. W polskiej literaturze również możemy dopatrzyć się przejawów miłości, które w swojej destrukcyjności są zarazem siłą wyzwalającą działanie. Chociażby „Lalka” Bolesława Prusa i słynne nieszczęśliwe uczucie Stanisława Wokulskiego do Izabeli Łęckiej.
Sprawa ambitnego kupca z Warszawy jest nawet bardziej skomplikowana niż w wypadku Romea i Julii. Mężczyzna kocha bowiem kobietę, która nie przejawia względem niego żadnych wyższych uczuć. Można wręcz odnieść wrażenie, że jest „pustą lalką” – pięknością, która nigdy nie umiałaby prawdziwie kochać. Będąc po części romantykiem, a po trochu pozytywistą, Wokulski nie potrafi jednak pogodzić się z prawdą. Podejmuje się energicznego działania w celu zdobycia idealizowanej przez siebie kobiety. Postanawia pomnożyć swój majątek na wojnie rosyjsko-tureckiej, żeby tylko pasować splendorem do ukochanej arystokratki. Opłaca klakierów do oklaskiwania jej ulubionego artysty. Wspomaga podupadłą finansowo rodzinę Łęckich, wykupuje weksle ojca Izabeli i jej rodowe srebra. Chcąc porzucić ciągnące się za nim odium kupca galanteryjnego, sprzedaje sklep, zaczyna też uczyć się języka angielskiego. Nawet próba odseparowania się od nieszczęśliwej miłości w istocie jest dla Wokulskiego produktywna. To właśnie ona prowadzi go do Paryża, gdzie kupiec spotyka na poły szalonego naukowca Geista. Zafascynowany odkryciami idealisty wiele wyniesie z tego niespodziewanego spotkania.
Nie można rzecz jasna pominąć faktu, że wszystkie te starania spełzły na niczym. Izabela Łęcka okazała się nie czuć nic poważnego do głównego bohatera. Co więcej, działała zgodnie z obyczajami arystokracji i nawet przy Wokulskim flirtowała z innym mężczyzną. Dla kupca skończyło się to ostatecznym zerwaniem z miłością, próbą samobójczą i tajemniczym zniknięciem. Niemniej sama miłość wyzwoliła w nim ogromne pokłady aktywności życiowej. Wina leżała po stronie Łęckiej, której ukształtowana przez stanowe przesądy i zmurszałe obyczaje arystokracji osobowość nie była zdolna do docenienia Wokulskiego. Duże znaczenie miało również romantyczne podejście samego bohatera. Niezaprzeczalnie osiągnął jednak wiele dzięki temu zauroczeniu.
Istnieją też przykłady miłości spełnionej, aktywizującej i budującej jednocześnie. Andrzej Kmicic, bo o jego opisanych przez Henryka Sienkiewicza perypetiach mowa, to właśnie dzięki uczuciu do Aleksandry Billewiczówny zmienia się z warchoła w patriotę i dokonuje wielkich czynów. Miłość przybiera tutaj zarazem charakter siły napędowej działań bohatera, jak również kompasu moralnego. Wszystko, co robi Kmicic, musi być bowiem godne pochwały przez Oleńkę. Ona zaś może pokochać jedynie człowieka szlachetnego, patriotę o nieposzlakowanej opinii. Tym samym miłość pcha Kmicica do walki o wolność ojczyzny, a zarazem stoczenia jeszcze cięższej bitwy – zmagania z niedoskonałością własnego charakteru. Początkowo bohater musi zmierzyć się z konsekwencjami dawnych błędów, utratą dobrego imienia oraz nieufnością otoczenia, co staje się dla niego dodatkowym impulsem do moralnej przemiany.
Kmicic stopniowo udowadnia swoją lojalność wobec Rzeczypospolitej poprzez liczne bohaterskie czyny, takie jak obrona klasztoru na Jasnej Górze czy podejmowanie niebezpiecznych misji wojennych. Każdy z tych czynów ma na celu nie tylko walkę z wrogiem, lecz także odzyskanie honoru i zaufania ukochanej. Miłość przestaje być więc jedynie uczuciem osobistym, a staje się wartością ściśle związaną z odpowiedzialnością społeczną i patriotyzmem. Bohater odkrywa, że prawdziwe uczucie wymaga pracy nad sobą, wyrzeczeń i gotowości do poświęcenia. Dzięki tej przemianie Kmicic zdobywa zarówno uznanie współtowarzyszy broni, jak i ponownie serce Oleńki. Historia ta ukazuje, że miłość może być potężną siłą motywującą człowieka do moralnego rozwoju oraz podejmowania czynów przekraczających jego wcześniejsze możliwości.
Werter, zakochany w Lotcie, która nie odwzajemnia jego uczucia, stopniowo traci sens życia. Jego uczucie staje się obsesją, izoluje go od społeczeństwa i pogrąża w melancholii. Zamiast inspirować go do rozwoju, miłość ta prowadzi do jego upadku, co ostatecznie kończy się tragicznym samobójstwem. To przykład miłości, która zamiast dodawać siły, odbiera ją, prowadząc do destrukcji fizycznej i psychicznej.
W powieści miłość Soni do Raskolnikowa staje się dla niego szansą na duchowe odkupienie. Sonia, mimo że sama żyje w trudnych warunkach, ofiarowuje Raskolnikowowi miłość pełną przebaczenia i zrozumienia, jedzie za nim nawet na Sybir. To uczucie staje się dla niego impulsem do zmiany. Dzięki miłości Soni Raskolnikow zdobywa siłę, by przyznać się do swoich zbrodni i zaakceptować swoją winę. Miłość motywuje go do przemiany moralnej, co pokazuje, że uczucie może być potężnym narzędziem uzdrawiającym i naprawczym, zdolnym zmienić nawet najbardziej zniszczoną duszę.
Emma Bovary, będąca ofiarą własnych romantycznych wyobrażeń o miłości, popada w iluzję wielkiego, idealnego uczucia, którego nie znajduje w małżeństwie z przeciętnym lekarzem prowincjonalnym, Karolem. Poszukując spełnienia, wdaje się w romanse, co prowadzi do kłamstw, długów i coraz większej frustracji. W jej przypadku miłość staje się narzędziem autodestrukcji, ponieważ idealizowanie uczucia powoduje, że nie potrafi zaakceptować rzeczywistości, w której żyje. Jej marzenia o miłości prowadzą do ruiny finansowej i emocjonalnej, a ostatecznie do samobójstwa. Miłość w tym przypadku ukazana jest jako destrukcyjna siła, która niszczy jej życie i doprowadza do tragedii.
Miłość Barbary i Bogumiła Niechciców nie jest idealna ani romantyczna w tradycyjnym sensie, ale pełna trudów i codziennych wyzwań, takich jak problemy wychowawcze z nieposłusznym synem. Mimo licznych różnic i napięć ich uczucie staje się fundamentem stabilizującym życie rodzinne i osobiste. Dzięki tej miłości bohaterowie odnajdują w sobie siłę do pokonywania przeciwności losu, takich jak bieda, ciężka praca czy straty osobiste. To uczucie, choć często pełne rozczarowań, daje im motywację do kontynuowania wspólnej egzystencji, co ukazuje miłość jako siłę budującą i umacniającą relacje oraz pozwalającą na przetrwanie trudnych chwil. Miłość w tej powieści staje się elementem stabilizującym ich życie, co kontrastuje z burzliwymi i destrukcyjnymi uczuciami obecnymi w innych dziełach.
Miłość Anny do Wrońskiego ukazana jest jako uczucie o ogromnej sile, które jednocześnie motywuje i niszczy bohaterkę. Początkowo relacja ta daje Annie poczucie autentyczności i wolności, pozwala jej zerwać z pustym, konwencjonalnym małżeństwem. Uczucie staje się jednak źródłem społecznego wykluczenia, ponieważ kobieta zostaje odrzucona przez środowisko arystokratyczne. Stopniowo rosnąca zazdrość, poczucie osamotnienia i brak stabilności emocjonalnej prowadzą ją do coraz głębszego kryzysu psychicznego. Miłość, która miała przynieść szczęście, zaczyna dominować nad jej życiem i niszczyć jej poczucie bezpieczeństwa. Ostatecznie bohaterka nie potrafi odnaleźć równowagi między uczuciem a rzeczywistością społeczną. Jej tragiczna śmierć pokazuje, że miłość może być zarówno impulsem do odważnych decyzji, jak i siłą prowadzącą do autodestrukcji.
Relacja Elizabeth Bennet i pana Darcy’ego ukazuje miłość jako siłę rozwijającą człowieka i motywującą do przemiany. Początkowo bohaterowie kierują się uprzedzeniami oraz dumą, które uniemożliwiają im wzajemne zrozumienie. Stopniowo jednak uczucie zmusza ich do refleksji nad własnymi wadami i błędami. Darcy uczy się pokory oraz większej wrażliwości społecznej, a Elizabeth dostrzega ograniczenia własnych ocen i stereotypów. Ich miłość nie niszczy, lecz prowadzi do dojrzewania emocjonalnego i moralnego. Związek bohaterów opiera się ostatecznie na wzajemnym szacunku i świadomości własnych słabości. Powieść pokazuje, że miłość może być impulsem do rozwoju charakteru i budowania trwałych relacji.
Jay Gatsby podporządkowuje całe swoje życie miłości do Daisy, czyniąc z niej główny sens swojej egzystencji. To uczucie motywuje go do zdobycia ogromnego majątku i stworzenia nowej tożsamości społecznej. Jednocześnie idealizowanie ukochanej sprawia, że bohater nie potrafi dostrzec rzeczywistości i prawdziwego charakteru Daisy. Miłość staje się więc siłą, która napędza jego ambicje, ale zarazem skazuje go na życie w iluzji. Gatsby wierzy, że dzięki bogactwu odzyska przeszłość i uczucie sprzed lat. Ostatecznie jego marzenia okazują się nierealne, a tragiczna śmierć bohatera pokazuje cenę życia podporządkowanego romantycznej obsesji. Powieść ukazuje miłość jako potężną motywację do działania, która jednak może prowadzić do rozczarowania i katastrofy.
Miłość Katniss do rodziny, a później również do Peety, staje się główną siłą motywującą jej działania. Bohaterka zgłasza się na ochotnika do igrzysk, aby ocalić siostrę, co stanowi pierwszy akt poświęcenia wynikający z miłości. W trakcie wydarzeń uczucie do Peety daje jej psychiczną siłę do walki i przetrwania w ekstremalnych warunkach. Jednocześnie relacje emocjonalne komplikują jej sytuację, ponieważ muszą być częściowo udawane na potrzeby propagandy. Miłość staje się więc zarówno strategią przetrwania, jak i autentycznym źródłem odwagi. To właśnie więzi emocjonalne motywują Katniss do późniejszego zaangażowania w bunt przeciw systemowi. Powieść pokazuje, że miłość może być siłą zdolną do wywołania realnych zmian społecznych.
Miłość Jacka i Rose rozwija się w ekstremalnych warunkach, stając się dla bohaterki impulsem do zerwania z narzuconą jej rolą społeczną. Dzięki relacji z Jackiem Rose zaczyna walczyć o własną niezależność i prawo do decydowania o swoim życiu. Uczucie daje jej odwagę sprzeciwienia się rodzinie oraz narzeczonemu. Jednocześnie katastrofa statku pokazuje tragiczny wymiar miłości, która zostaje przerwana przez dramatyczne wydarzenia. Poświęcenie Jacka ratującego ukochaną podkreśla heroiczny charakter uczucia. Miłość w filmie jest jednocześnie źródłem bólu i najważniejszą siłą przemieniającą bohaterkę. To dzięki niej Rose zachowuje wolność i pamięć o własnej tożsamości.
Relacja Jona i Ygritte pokazuje miłość rozwijającą się w warunkach konfliktu politycznego i wojennego. Uczucie bohaterów zmusza Jona do refleksji nad własną tożsamością i lojalnością wobec przysięgi. Dzięki Ygritte zaczyna dostrzegać perspektywę ludzi stojących po drugiej stronie konfliktu. Miłość nie jest jednak w stanie zatrzymać wojny, a tragiczna śmierć bohaterki pozostawia trwały ślad w psychice Jona. Doświadczenie to wpływa na jego późniejsze decyzje i sposób postrzegania władzy oraz odpowiedzialności. Uczucie staje się więc zarówno źródłem cierpienia, jak i czynnikiem kształtującym charakter bohatera. Serial ukazuje miłość jako siłę zdolną zmieniać światopogląd i kierunek życiowych wyborów.
Relacja Mii i Sebastiana pokazuje miłość jako siłę inspirującą do realizowania marzeń zawodowych. Bohaterowie wspierają się wzajemnie w dążeniu do sukcesu artystycznego, motywując do wytrwałości mimo licznych porażek. Ich uczucie prowadzi do rozwoju osobistego i zdobycia odwagi w podejmowaniu ryzyka. Jednocześnie ambicje zawodowe stopniowo oddalają ich od siebie, co ukazuje konflikt między miłością a indywidualnymi aspiracjami. Ostatecznie bohaterowie osiągają sukces, lecz nie pozostają razem. Film pokazuje, że miłość może być impulsem do działania i rozwoju, nawet jeśli nie kończy się trwałym związkiem. Uczucie staje się ważnym etapem w drodze do spełnienia życiowego.
Nie ulega jednak wątpliwości, że to właśnie miłość napędza aktywność życiową osoby zakochanej. Zrobi ona bowiem wszystko, by dać upust swojemu uczuciu. Te działania będą zawsze budujące, o ile miłość jest prawdziwa. Jednak jako relacja obustronna i umieszczona w pewnej rzeczywistości może przynieść opłakane skutki. Miłość ma bowiem coś z żywiołu, jest zarazem siłą kreacji, jak też groźną mocą destrukcji. Nie zmniejsza to jednak ani trochę wartości tej relacji w życiu człowieka.
Aktualizacja: 2026-02-09 06:42:18.
Staramy się by nasze opracowania były wolne od błędów, te jednak się zdarzają. Jeśli widzisz błąd w tekście, zgłoś go nam wraz z linkiem lub wyślij maila: [email protected]. Bardzo dziękujemy.