„Biesy” to wciąż jedna z najważniejszych powieści w dorobku klasycznego, rosyjskiego pisarza, Fiodora Dostojewskiego. Sportretował on w niej pewną niewielką społeczność żyjącą w carskiej Rosji, ogarniętą przez nihilizm i moralne zepsucie. Przykładem jest tutaj historia pewnego bogatego młodzieńca, czyli Mikołaja Stawrogina. Dostojewski w tekście wykorzystał wiele motywów literackich.
Spis treści
Jednym z najważniejszych elementów powieści „Biesy” pozostaje motyw społeczności. To społeczność pewnej niewielkiej wsi pod Petersburgiem, która żyje własnym życiem i zgodnie z wypracowanymi zasadami. Problemem staje się między innymi powrót Mikołaja Stawrogina, który narusza tkankę tej społeczności i wraz z działaniami Piotra Stiepanowicza wprowadza do niej chaos. Kiedy zasady rządzące społecznością ulegają destrukcji, dochodzi do zbrodni, takich jak morderstwa. Wydarzenia te na zawsze odmieniają życie ludzi, którzy do tej społeczności należą.
W dziele niezwykle istotny jest motyw zbrodni. To między innymi czyny, których dopuszcza się Mikołaj Stawrogin, ale też i akcje podjęte przez Piotra Stiepanowicza. Zbrodnia jest tu ukazana w całej swojej ohydzie, ale nie zostaje osądzona przez ogół. Karę za to muszą sobie wymierzyć sami zbrodniarze, przykładowo tak jak Stawrogin – przez samobójstwo. Zbrodnia jest tu jednoznacznie zła i niemoralna.
W powieści Dostojewskiego nieustannie obecny jest motyw śmierci. Czasami przychodzi ona w formie zbrodni i morderstwa, jak miało to miejsce w przypadku Lizy czy Marii Lebiadkin, niekiedy choroby, jak w przypadku Stiepana, a innym razem to śmierć samobójcza, którą wybrał Stawrogin. Śmierć jest nieodłączną częścią życia i świata przedstawionego, nakreślonego przez Dostojewskiego. Zmienia życie, ale nie da się jej uniknąć.
Dostojewski przywołuje motyw małżeństwa. Jest ono narzędziem do osiągania korzyści, nie zawiera się go z miłości – to efekt swatania ludzi zgodnie z pewnymi oczekiwaniami. Stawrogin pojmuje za żonę Marię w sekrecie dlatego, że przypomina mu ona czternastolatkę, którą zgwałcił. Trudno zatem w powieści o szczęśliwe małżeństwo, które mogłoby stać się przykładem dla innych. Szatow kocha swoją żonę i chce wychowywać cudze dziecko, ale wcześniej żył z nią w separacji.
W dziele pojawia się motyw miłości. Stiepan kocha Barbarę, a Liza czuje coś do Mikołaja. Wielokrotnie okazuje się jednak, że miłość ma tu destrukcyjny wpływ na ludzkie życia, że jest narzędziem i wykorzystuje się ją do realizacji różnych celów. Mało ma ona w tym świecie wspólnego z romantycznym uczuciem.
Bardzo ważny pozostaje też motyw nihilizmu. Jego przedstawicielem jest przede wszystkim Piotr Wierchowieński, który jest też przedstawiany jako zwolennik anarchizmu. Bohater domaga się zniszczenia aktualnego porządku społecznego. Reprezentuje sobą brak wartości i rozpad społeczny, chce niszczyć, ale nie wierzy w nic, nie ma nic do zaproponowania w zamian.
W powieści ważny jest motyw sekretu. Wiąże się on z małżeństwem Stawrogina z Marią, które jest utrzymywane w tajemnicy, do końca powieści nie są też jasne motywy jego zawarcia. Okazuje się, że to dlatego, że Stawrogin kryje w ten sposób własne grzechy.
U Dostojewskiego bardzo ważny pozostaje motyw władzy. Pragnie po nią sięgnąć wiele osób. W tym celu ludzie wykorzystują niemoralne rozwiązania i narzędzia, jednak władza staje się w wielu przypadkach nadrzędną wartością. Piotr Stiepanowicz proponuje władzę absolutną Mikołajowi. Ten jednak nie przyjmuje ofiarowanej mu władzy bez zastanowienia.
Nie można zapomnieć o motywie rewolucji, do której chce doprowadzić Piotr Stiepanowicz. Ma ona zmienić całkowicie aktualny porządek świata. Jest ona narzędziem w rękach ludzi, którzy o zabiegają o władzę, potrafi jednak przede wszystkim niszczyć, a nie zaś budować. Rewolucja to zatem sposób zupełnie nowego spojrzenia na świat. Jednak zamiast budować, ona niszczy, czego przykładem są działania Piotra Stiepanowicza.
Aktualizacja: 2026-01-10 20:50:38.
Staramy się by nasze opracowania były wolne od błędów, te jednak się zdarzają. Jeśli widzisz błąd w tekście, zgłoś go nam wraz z linkiem lub wyślij maila: [email protected]. Bardzo dziękujemy.