Fiodor Dostojewski to znany autor wielu klasycznych i ponadczasowych powieści. Do jego najważniejszych dzieł z pewnością należy to, które nosi tytuł „Biesy”. Pisarz przedstawił w nim losy pewnej społeczności i wpływ nihilizmu oraz ateizmu na nią. Dostojewski w tekście ukazał ewentualne skutki różnych postaw społecznych, równocześnie przestrzegając w ten sposób czytelnika przed nimi. W ten sposób poruszył także skomplikowaną problematykę.
Spis treści
Podstawą „Biesów” Dostojewskiego jest oczywiście problematyka nihilizmu i ateizmu. To właśnie tymi cechami wyróżnia się wiele opisanych przez autora postaci. Bohaterowie powieści nie wierzą w nic, nie wierzą w żadną siłę wyższą, nie ma dla nich żadnych świętych wartości w życiu, którymi mogliby się kierować i które wyznaczałyby dla nich ramy tego, co dopuszczalne, a co nie. Postaci takie jak Piotr Stiepanowicz czy Mikołaj Stawrogin swoim zachowaniem wyraźnie pokazują, co się dzieje, kiedy człowiek przestaje kierować się w życiu wartościami, a zaczyna robić to, na co ma ochotę. Efektem w tym przypadku są gwałty i morderstwa oraz majaki o nowym porządku świata. Opowieść Dostojewskiego jest zatem swoistą przestrogą.
W dziele ważna pozostaje też problematyka konfliktu ideologii oraz moralności. Dostojewski pokazuje zatem ideologię, którą jest rewolucja, i zadaje czytelnikowi pytanie, czy doprowadzenie do niej jest wyższym celem. Jeśli tak, to autor zastanawia się dalej, czy w takim razie w imię wyższego celu można poświęcić moralność, a narzędziem doprowadzenia rewolucji może stać się przykładowo taki czyn jak morderstwo. W ten sposób pisarz zastanawia się także, czy wyższym celem czy ideologią można usprawiedliwiać własne grzechy i co znajduje się tutaj w wyższej, uprzywilejowanej pozycji. Wskazuje zatem też, że ideologia może być destrukcyjną siłą.
Bohaterowie Dostojewskiego mają wiele na sumieniu, zatem pojawia się w powieści problematyka zbrodni i kary. Zbrodni jest tu naprawdę wiele, przykładowo morderstwa i gwałty. Jednak kara tak naprawdę nie przychodzi. Nikt Mikołaja ani Piotra Stiepanowicza nie karze za to, czego się oni dopuścili, nikt ich nie osądza. Mikołaj zatem próbuje sam wystawić się na ludzki osąd, ale okazuje się na to za słaby. Sam więc wymierza sobie karę, jaką jest jego samobójstwo przez powieszenie się, co przewidział duchowny.
Dostojewski porusza problematykę śmierci i samobójstwa. W dziele pojawia się rozprawa dotycząca tego, co właściwie powstrzymuje ludzi przed odebraniem sobie życia. Są to rozważania bohatera takiego jak Aleksiej Niłycz Kiriłłow. Sam planował wyzbyć się strachu przed śmiercią i dzięki samobójstwu zyskać wolność absolutną poprzez uwolnienie się od ziemskich ograniczeń. Rozumiał, że w ten sposób uda mu się zbliżyć do Boga. Jego postać stała się z czasem wzorem literackim prawdziwego nihilizmu.
Dostojewski nie pomija też problematyki manipulacji oraz władzy. Manipulacja jest tutaj narzędziem, które może posłużyć właśnie do zyskania władzy nad innymi, a co za tym idzie – także do zmiany aktualnego porządku. Narzędziem władzy ma być tu również rewolucja, która ustanowi później zupełnie nowy ład. Dostojewski pokazuje też, że ludźmi zastraszonymi bardzo łatwo się manipuluje, zatem dzięki temu droga do uzyskania władzy staje się jeszcze prostsza. Władza jest z kolei obiektem pożądania wielu osób.
Relacje międzyludzkie
W tekście Dostojewski porusza problematykę relacji międzyludzkich. To relacje rodzinne, między przyjaciółmi i znajomymi, a także między ludźmi tworzącymi pewną zamkniętą społeczność. Pisarz ukazuje, jak łatwo jest je wypaczyć i wykorzystywać do własnych celów, czego ofiarą pada między innymi Maria Lebiadkin. Dostojewski pokazuje, że nihilizm jest powodem, dla którego więzi międzyludzkie i społeczne zaczynają się rozpadać, co skutkuje moralnym zepsuciem wielu osób i całych społeczności, podobnych do tej, którą sportretował.
Aktualizacja: 2026-01-11 13:35:18.
Staramy się by nasze opracowania były wolne od błędów, te jednak się zdarzają. Jeśli widzisz błąd w tekście, zgłoś go nam wraz z linkiem lub wyślij maila: [email protected]. Bardzo dziękujemy.