Fiodor Dostojewski to rosyjski pisarz do dziś znany ze swoich klasycznych powieści. Przykładem takiego dzieła wciąż pozostają „Biesy”, czyli powieść z roku 1873. W dziele tym autor ukazał losy niewielkiej społeczności wiejskiej żyjącej pod Petersburgiem, która zaczyna popadać w destrukcję pod wpływem nihilizmu oraz rewolucji. To zatem powieść antyutopijna.
Tytuł „Biesy” ma wymiar symboliczny i wielowymiarowy. Dosłownie biesem określa się złe duchy, demony i diabły z mitologii słowiańskiej. Szkodliwe i złośliwe demony naprzykrzały się ludziom. Biesy to zatem po prostu diabły, ale w przypadku powieści Dostojewskiego warto szukać też dodatkowych znaczeń.
„Biesy” widoczne w tytule powieści mogą być według Dostojewskiego alegorią potencjalnych i katastroficznych skutków, jakie niesie ze sobą opisywany przez pisarza polityczny i moralny nihilizm. Były to nastroje, które zyskiwały na popularności w Rosji w drugiej połowie XIX wieku. Akcja powieści ma miejsce w roku 1870, a jej miejscem jest prowincjonalne miasteczko. To ono staje się punktem centralnym prób wzniecenia rewolucji przez Piotra Wierchowieńskiego, czyli głównego spiskowca.
Moralny i polityczny nihilizm miał wpływ na ludzi i ich decyzje. Mógł on zatem prowadzić do stworzenia właśnie biesów, czyli ludzi pozbawionych moralności i okrutnych. Przykładem może być Mikołaj Stawrogin, człowiek majętny i wyedukowany. Z pozoru doskonały dżentelmen, a w rzeczywistości diabeł. Miał on na sumieniu gwałt na czternastolatce, która potem powiesiła się z jego powodu. Jego prawdziwa, skrywana natura, którą wyjawia krótko przed śmiercią, jest prawdziwie diabelska i stanowi przykład destrukcyjnego wpływu nihilizmu na ludzi. Doprowadził on bowiem do rozkładu wartości moralnych. Stawrogin nie jest jedynym biesem, gdyż wielu innych bohaterów ma na sumieniu liczne zbrodnie, które ostatecznie niszczą od środka niewielką społeczność prowincjonalnego miasteczka.
Biesy to zatem także okrutne idee, jakie opętały ludzi i zniszczyły ich dusze. Zachowują się one niczym złośliwe demony, od których wzięły swoją nazwę. To nihilizm, ateizm, rewolucjonizm oraz pogarda. Szerzyły się one niczym zło, które jest domeną diabła, i ogarniały coraz więcej ludzkich dusz. Prowadziły one ostatecznie wiele osób do upadku.
Biesami może być także stan duchowej pustki, jaką człowiek odczuwa pod wpływem niewłaściwych idei. Przykładem jest tu Stawrogin, który ostatecznie sam odebrał sobie życie, gdy zrozumiał, czego się dopuścił. Biesy doprowadziły zatem do jego upadku jako człowieka.
Biesy to zatem opętani ludzie, czyli społeczeństwo rosyjskie widziane oczami Dostojewskiego. Pisarz nawiązał do Ewangelii według św. Łukasza, a także do sceny wypędzenia demonów z opętanego człowieka i zesłania ich w stado świń, które giną w jeziorze. Widać zatem, że jasno i czytelnie nawiązywał do zła i opętania. To właśnie tak postrzegał ideologie takie jak nihilizm, a także ich wpływ na kształt społeczeństwa rosyjskiego w czasach, które były mu współczesne. To zatem alegoria, metafora, wnioski ubrane w symbolikę.
Aktualizacja: 2026-01-11 13:40:50.
Staramy się by nasze opracowania były wolne od błędów, te jednak się zdarzają. Jeśli widzisz błąd w tekście, zgłoś go nam wraz z linkiem lub wyślij maila: [email protected]. Bardzo dziękujemy.