Mogiła powstańców w Nad Niemnem – rola i funkcja

Autorka opracowania: Marta Grandke.

„Nad Niemnem” to jedna z najważniejszych powieści epoki pozytywizmu, a jej autorką jest Eliza Orzeszkowa. Pisarka opisała w swoim dziele losy dwóch rodów żyjących właśnie na terenach leżących nad tytułowym Niemnem. Są to Korczyńscy oraz Bohatyrowicze. Oprócz tego Orzeszkowa poruszyła w swoim tekście wiele zagadnień istotnych dla współczesnego jej społeczeństwa. Do takich kwestii należą między innymi wartości wyznawane przez pozytywistów, kwestie klasowe, a także historię wybuchu i upadku powstania styczniowego. To właśnie z nim wiąże się wielokrotnie się pojawiający motyw mogiły powstańczej.

Rola i funkcja mogiły powstańców w powieści

Orzeszkowa ze względu na cenzurę nie mogła wprost opisać wydarzeń związanych z powstaniem. Jest ono obecne jedynie we wspomnieniach osób, które brały w nim udział czy były świadkiem towarzyszących mu wydarzeń. Należy do nich na przykład Anzelm Bohatyrowicz czy Benedykt Korczyński. To w ich wspomnieniach wciąż żyje powstanie. Kolejne pokolenie, czyli na przykład Janek Bohatyrowicz, pamięta jedynie urywki z tych chwil, ale całe ich późniejsze życie zostało ukształtowane przez konsekwencje tego zrywu zbrojnego. Jedynym namacalnym dowodem na to, że powstanie styczniowe faktycznie miało miejsce i polegli w nim okoliczni mieszkańcy, jest mogiła powstańcza.

W czasie akcji „Nad Niemnem” mogiła powstańcza położona w lesie jest już nieco zapomniana i zaniedbana. Niektórzy jednak wciąż ją odwiedzają, ponieważ leżą tam ich bliscy. W czasie powstania do walki stanęli bowiem wszyscy, bez względu na swoje pochodzenie i razem polegli w tym starciu. To z tego powodu razem leżą tam takie osoby jak Jerzy Bohatyrowicz i Andrzej Korczyński

Można zatem powiedzieć, że mogiła powstańcza przede wszystkim symbolizuje solidarność ponad podziałami i ponad pochodzeniem. O wolną Polskę razem walczyli zarówno przedstawiciele arystokracji jak i niższych warstw społecznych. Zginęli dokładnie w ten sam sposób, pokazując, że śmierć jest sprawiedliwa i nie patrzy na klasę czy majątek. Dosięgnęła w ten sam sposób każdego. Po śmierci powstańcy również zostali potraktowani równo i sprawiedliwie, zostali bowiem pochowani dokładnie w tym samym miejscu, pod tą samą ziemią. Nikt nie otrzymał okazalszego grobu, nie został spośród nich wyróżniony. O tym, że wszyscy razem leżą w tej samej mogile, przypomniał Benedyktowi Korczyńskiemu Anzelm Bohatyrowicz, gdy Janek zapragnął ożenić się z Justyną. 

Mogiła likwiduje zatem różnice między bohaterami. Oprócz tego jest też miejscem kultu i pamięci. Ma przypominać o tych, którzy oddali życie za to, by Polska znowu stała się wolnym krajem. Symbolizuje ona zatem solidarność w imię wyższych wartości takich jak wolność, miłość do ojczyzny oraz patriotyzm. Walczący byli w stanie odrzucić swoje uprzedzenia czy przekonania, stanąć ramię w ramię przeciwko zaborcy i oddać swoje życie za Polskę. Mogiła przypomina o tym poświęceniu i o tym, co jest tak naprawdę ważne w życiu. Uwidacznia ona, że zgoda i solidarność to coś, na czym korzysta cała społeczność.

Jak widać, mogiła powstańcza w powieści „Nad Niemnem” odgrywa bardzo ważną rolę w miejscowej społeczności. Jest ona równocześnie przestrogą, symbolem i motywacją do dalszej walki o wolność i o niepodległą ojczyznę, o którą walczyli powstańcy.


Przeczytaj także: Nad Niemnem - jaki model patriotyzmu propaguje w swoim utworze Orzeszkowa?

Staramy się by nasze opracowania były wolne od błędów, te jednak się zdarzają. Jeśli widzisz błąd w tekście, zgłoś go nam wraz z linkiem lub wyślij maila: [email protected]. Bardzo dziękujemy.