O poprawie Rzeczypospolitej – opracowanie

O poprawie Rzeczypospolitej” (łac. Commentariorum de Republica emendanda libri quinque) to traktat polityczno-społeczny autorstwa Andrzeja Frycza Modrzewskiego, wydany po raz pierwszy w 1551 roku w Krakowie w Drukarni Łazarzowej. Dzieło należy do renesansowych pism emendacyjnych, których celem było wskazanie sposobów reformy państwa i życia publicznego. Pierwsze wydanie obejmowało jedynie trzy księgi („O obyczajach”, „O prawach” i „O wojnie”), ponieważ części poświęcone Kościołowi i edukacji zostały zatrzymane przez cenzurę kościelną. Pełna wersja traktatu, zawierająca pięć ksiąg, ukazała się dopiero w 1554 roku w Bazylei. Z powodu krytycznych uwag dotyczących funkcjonowania Kościoła i stosunków społecznych dzieło zostało w 1557 roku wpisane na indeks ksiąg zakazanych.

Traktat stanowi rozbudowaną refleksję nad funkcjonowaniem państwa i proponuje program jego reformy. Modrzewski postulował budowę Rzeczypospolitej opartej na sprawiedliwym prawie, równości obywateli wobec sądów oraz wysokim poziomie moralnym społeczeństwa. Krytykował przywileje stanowe, zwłaszcza nierówność kar za te same przestępstwa popełnione przez szlachtę i chłopów, oraz domagał się reformy sądownictwa i administracji. W kolejnych księgach omawiał również zasady prowadzenia wojny, rolę Kościoła w życiu publicznym oraz znaczenie edukacji dla rozwoju państwa. „O poprawie Rzeczypospolitej” było jednym z najważniejszych dzieł polskiej myśli politycznej epoki renesansu i zdobyło szeroki rozgłos w Europie, doczekując się przekładów na kilka języków.