Andrzej Frycz Modrzewski jest dziś znany przede wszystkim jako twórca traktatu zatytułowanego „O poprawie Rzeczypospolitej”. Dzieło to stanowi szczegółową analizę problemów ojczyzny autora, z jakimi mierzyła się ona w tamtym czasie. Modrzewski przygotował też propozycje rozwiązań, które mogłyby sprawić, że Polska stałaby się lepszym, bezpieczniejszym krajem dla wszystkich obywateli.
W dziele Modrzewski poruszył też kwestie związane z władcą, który jest odpowiedzialny za cały kraj. W swoim traktacie miał porady również dla niego i zawarł wskazówki i podpowiedzi, jaki taki władca powinien być. Oczywiście autor sięgał do ideałów i do pewnej wizji tego, który oczywiście w rzeczywistości mogłaby się spotkać z wieloma trudnościami.
Jaki jest jednak władca w wizji Modrzewskiego? Wzorzec idealnego władcy zakłada, że będzie to monarcha oświecony. Musi on przede wszystkim zdawać sobie sprawę z tego, że jest sługą swojego państwa, a nie zaś właścicielem. Powinien realizować też publiczny interes, nie zaś swój prywatny. Nie może wykorzystywać swojej pozycji i przywilejów do osiągania korzyści, powinien skupiać się natomiast na swoich poddanych.
Taki władca musi wyróżniać się też wieloma cnotami. Przede wszystkim są to sprawiedliwość, mądrość, pobożność, a także roztropność, które pozwolą mu zadbać o swoich poddanych. Mądry władca musi przede wszystkim podporządkować się prawu. Chociaż może on je ustanawiać i egzekwować, to jednak nie może być ponad nim. Musi przede wszystkim podlegać mu w takim samym stopniu jak jego poddani. Musi tak robić dla dobra ogółu.
Władca nie zostaje nim dla realizowania własnego interesu. To dobro obywateli musi być dla niego nadrzędne i przyświecać mu w przypadku każdej podjętej decyzji. Poddanym należy bowiem zapewnić pokój, sprawiedliwość oraz bezpieczeństwo.
Aby władca mógł dobrze rządzić i dbać o państwo, powinien być osobą wykształconą, czerpiącą informacje z lektury różnych ksiąg. Jego zadaniem jest też otaczać się doradcami, którzy pomogą mu wybrać właściwe rozwiązanie dla państwa. Doradcy również muszą być ludźmi uczonymi. Władca powinien z kolei unikać otaczania się pochlebcami czy osobami, które próbują mu się za wszelką cenę przypodobać, by osiągnąć w ten sposób własne cele.
Istotną cechą mądrego, dobrego władcy jest sprawiedliwość. Jest on bowiem również sędzią i jako taki musi wydawać właściwe wyroki. Działa on także jako obrońca słabszych. Dlatego też właśnie dobre uczynki powinien on nagradzać, natomiast za złe karać, bez względu na to, kto je popełnił. Wszystkich swoich poddanych musi traktować równo, bez względu na ich majątek oraz przywileje. Nie może wyróżniać jednych kosztem drugich. Musi też zadbać o to, by prawo było sprawiedliwe dla wszystkich. Tylko wtedy państwo może dobrze funkcjonować. Musi też prowadzić zręczną politykę zagraniczną, by unikać konfliktów z sąsiadami.
Prawdziwy, dobry władca jest również związany z Kościołem. Jest on oczywiście odpowiedzialny za moralność całego narodu, a także za to, w jaki sposób religia funkcjonuje w państwie. Prawdziwy władca bierze odpowiedzialność za duchowe sprawy w państwie. Nie może jednak faworyzować duchownych i pozwolić im na bogacenie się kosztem wiernych.
Wizja Modrzewskiego może wydawać się utopijna, ale doskonale obrazuje, jak wiele kwestii związanych z państwem zależy od władcy. Odpowiednia osoba na tym stanowisku potrafi całkowicie odmienić życie w danym kraju i sprawić, by jego poddani czuli się lepiej. Modrzewski przygotował w ten sposób praktyczny zestaw wskazówek i analizę tego, na jakie obszary władca powinien zwracać uwagę podczas rządzenia. Jest to kompleksowa wizja, która obejmuje najważniejsze kwestie.
Aktualizacja: 2026-02-24 14:49:19.
Staramy się by nasze opracowania były wolne od błędów, te jednak się zdarzają. Jeśli widzisz błąd w tekście, zgłoś go nam wraz z linkiem lub wyślij maila: [email protected]. Bardzo dziękujemy.