Andrzej Frycz Modrzewski to autor, który dziś jest kojarzony przede wszystkim z traktatem zatytułowanym „O poprawie Rzeczypospolitej”. Tekst ten stanowi dogłębną analizę stanu ojczyzny pisarza w okresie mu współczesnym. Modrzewski nie ograniczył się jednak do wskazania i zdiagnozowania problemu, ale umieścił też w swym dziele wiele porad pozwalających na zmianę sytuacji.
Modrzewski doskonale rozumiał, jak wielka odpowiedzialność spoczywa na władcy jego ojczyzny i że to on w dużej mierze odpowiada za dobrobyt państwa i jego obywateli. Właśnie dlatego Modrzewski w traktacie nie tylko opisuje problemy, ale też daje rządzącym rady, które powinni oni wykorzystać. To praktyczne wskazówki dotyczące różnych sfer działalności państwa, a Modrzewski zawsze formułuje je, mając na myśli dobro obywateli.
Co zatem Modrzewski radzi rządzącym? W pierwszej księdze wskazuje on na to, jak istotne są moralność i obyczajowość wśród obywateli. Władca powinien o nie zadbać i samemu dawać przykład. W ten sposób kształtują się bowiem odpowiednie postawy wśród obywateli, ich dobre nawyki, i dba się o to, by zachowywali się oni zgodnie z prawem nie ze strachu, ale dlatego, że to słuszne. Władca powinien być pod tym względem prawdziwym autorytetem.
Kolejna księga dotyczy prawa, które obowiązuje w państwie. Władca powinien stać na jego straży i zapewnić swoim poddanym przede wszystkim równe traktowanie w jego obliczu. Modrzewski rozumiał bowiem, że przywileje szlachty i duchowieństwa działają na państwo destrukcyjnie, gdyż faworyzują tylko wybrane grupy społeczne, co jest niekorzystne dla pozostałych. Za tę samą winę chłop i szlachcic mogą doczekać się zupełnie różnych kar, a w tym drugim przypadku nawet jej braku. Władca powinien zlikwidować te nierówności i samemu też nie stać ponad prawem.
Dalej Modrzewski tłumaczy też kwestie związane z Kościołem, edukacją oraz wojskowością. Radzi władcom, by pomogli duchowieństwu wrócić do jego korzeni, do misji głoszenia Słowa Bożego, a to za pomocą ukrócenia przywilejów osób duchownych, które skupiają się jedynie na pomnażaniu majątku. Modrzewski przestrzega też władcę przed wdawaniem się w wojny ze złych powodów, takich jak ambicja czy chęć wzbogacenia się. Zaznacza jednak, że kraj powinien być doskonale przygotowany do wojny obronnej. Władca powinien być osobą wykształconą i przygotowaną do rządzenia, a także musi zadbać o to, by jego poddani mieli dostęp do powszechnej edukacji. Ma to być sposób na pełne rozwinięcie potencjału państwa.
Władca według Modrzewskiego musi zatem pamiętać o wielu rzeczach. Autor ma jednak dla niego wiele wskazówek i zwraca uwagę na newralgiczne obszary działania państwa, na które należy zwrócić uwagę. Jego porady mają charakter praktyczny i przyjmują formę reform, które z powodzeniem można wcielić w życie, by poprawiły one sytuację w państwie.
Aktualizacja: 2026-02-25 14:05:21.
Staramy się by nasze opracowania były wolne od błędów, te jednak się zdarzają. Jeśli widzisz błąd w tekście, zgłoś go nam wraz z linkiem lub wyślij maila: [email protected]. Bardzo dziękujemy.