„O poprawie Rzeczypospolitej” to obecnie najbardziej znane dzieło autorstwa Andrzeja Frycza Modrzewskiego. To traktat stanowiący przygotowaną przez niego analizę sytuacji Polski w czasach współczesnych twórcy, a także propozycję zmian i rozwiązań, które władca powinien wdrożyć w działaniu państwa. Zauważył on jednak, że państwo także ma obowiązki wobec swoich obywateli, o których również zdecydował się napisać.
Przede wszystkim Modrzewski zauważył, że państwo jest winne swoim poddanym równość wobec prawa. Modrzewski obserwował bowiem to, jak szlachta i duchowieństwo cieszą się o wiele liczniejszymi przywilejami niż mieszczaństwo i chłopi, a to praktycznie na każdym kroku. Za to samo przestępstwo, za które ukarano by chłopa, szlachcic nie poniósłby żadnych konsekwencji, a to przez nierówne prawo oraz przez to, że szlachta dysponowała majątkiem oraz znajomościami. Państwo powinno zaś zadbać o to, by każdy obywatel był w jego granicach traktowany równo i sprawiedliwie.
Kolejnym obowiązkiem państwa według Modrzewskiego miało być zapewnienie powszechnej edukacji. W wykształconych obywatelach widział on filar sprawnie działającego państwa. Z tego powodu miało ono zapewnić wszystkim obywatelom dostęp do publicznych szkół i edukacji bez względu na ich urodzenie czy majątek. Modrzewski bowiem uznawał, że ignorowanie edukacji części społeczeństwa to świadome rezygnowanie z pełnego potencjału narodu. Jest to zatem prawdziwe zaniedbanie, którego powinno się unikać. Obywatele zasługują bowiem na równość pod każdym względem.
Dalej w zakresie państwa leży zapewnienie sprawiedliwego wyroku obywatelom, między innymi poprzez wybieranie niezawisłych, sprawiedliwych sędziów, którzy nie ulegają korupcji czy przekupstwu. Wiąże się to oczywiście z równością wobec prawa, ale też z tworzeniem sprawnego aparatu, w którym obowiązujące reguły są przestrzegane, nie uznaje się argumentu pochodzenia czy majątku, a ponadto przewinienia są oceniane samodzielnie, a nie w zestawie z informacją, z jakiej grupy społecznej pochodzi dana osoba.
Dalej obowiązkiem państwa jest zapewnienie bezpieczeństwa obywatelom. Oznacza to, że władca powinien unikać wchodzenia w bezsensowne konflikty czy wojny, a zamiast tego powinien prowadzić rozważną politykę zagraniczną i posługiwać się dyplomacją. Obywatele powinni jednak zostać przeszkoleni i przygotowani na taką okoliczność jak wojna obronna, co także wpłynie na ich bezpieczeństwo.
Ostatnim obowiązkiem państwa wobec obywateli jest zapewnienie godnego bytu każdemu, bez względu na majątek i pochodzenie. Wszystkie zaś te zobowiązania stanowią dla władcy swoistą inwestycję i gwarancję, że naród przyłoży się do rozwoju państwa, zadba o nie i dzięki temu będzie ono doskonale funkcjonowało. Modrzewski podkreśla zatem wartość takiej opieki roztoczonej nad poddanymi i wskazuje, jak wiele zalet niesie ona ze sobą.
Aktualizacja: 2026-02-24 15:40:55.
Staramy się by nasze opracowania były wolne od błędów, te jednak się zdarzają. Jeśli widzisz błąd w tekście, zgłoś go nam wraz z linkiem lub wyślij maila: [email protected]. Bardzo dziękujemy.