Renesans to okres w dziejach naszej rodzimej literatury, naznaczony wieloma wybitnymi postaciami. Wśród nich możemy wyróżnić trzech wielkich autorów: Jana Kochanowskiego, Andrzeja Frycza Modrzewskiego i Piotra Skargę. Zestawienie ich w jednym zdaniu nie jest przypadkowe. Łączy ich bowiem troska o dobro Rzeczpospolitej, którą wyrażali własną twórczością. Widać to w trzech utworach kolejnych autorów: „Pieśni o dobrej sławie”, „O poprawie Rzeczpospolitej” i Kazaniach sejmowych. Każdy z tych trzech wybitnych twórców jest zarazem inny. Tworzy inne gatunki, ma nieco odmienne spojrzenie na problem. Czy w wyżej wymienionych utworach możemy jednak dostrzec jakieś podobieństwa? Wydaje się, że tak.
Podstawowym elementem wspólnym jest poruszenie problemu odpowiedniego zachowania. Kochanowski nakierowuje swojego odbiorcę na sposób postępowania, który jego zdaniem przynosi „dobrą sławę” – szacunek ludzi i moralne życie. Przedstawia go z perspektywy jednostki, jej egzystencji. Uważa przy tym, że człowiek moralny służy swojej wspólnocie własnymi talentami. Pozostali dwaj autorzy przedstawiają wręcz etykę jako podstawę egzystencji narodów i państw. Modrzewski widzi w moralnym zachowaniu ludzi warunek sprawnego działania Rzeczpospolitej. Z nich wszystkich Piotr Skarga najmocniej zarysowuje swoją wizję, a to ze względu na kontrreformacyjny charakter Kazań sejmowych. Widzi on bowiem moralne zachowanie jedynie jako takie, które pozostaje zgodne z wiarą katolicką. Tym samym warunkiem zachowania Rzeczpospolitej czyni zachowanie religii i wszystkich połączonych z nią norm etycznych.
Drugi ważny element łączący wszystkie trzy utwory to podejście do życia społecznego. Autorzy mocno podkreślają, że człowiek nie jest istotą samotną i samowystarczalną. Zawsze wywodzi się z jakiejś wspólnoty i żyje w niej. Tym samym musi ponosić ciężar tworzenia z innymi pewnych więzi społecznych. Kochanowski mówi o tym w trzeciej zwrotce swojego utworu, przypominając odbiorcom o potrzebie służenia swoimi talentami wspólnemu dobru. Skarga powtarza to z kolei wielokrotnie, choćby poprzez metaforę ojczyzny-okrętu. Wszyscy obywatele muszą dbać o swoją wspólnotę, jeżeli nie chcą sami na siebie ściągnąć nieszczęścia. Frycz Modrzewski powołuje się nawet na starożytnych myślicieli, którzy rozważali rozwój ludzkich wspólnot. Dowodzi przy tym naturalnej potrzeby dbania przez jednostkę o ich przetrwanie.
Ostatnim i chyba najbardziej oczywistym elementem łączącym utwory trzech renesansowych mistrzów jest ich tematyka. Każdy z nich: Kochanowski, Modrzewski i Skarga pragnął pouczyć swoich odbiorców o lepszym życiu osobistym oraz społecznym. Pragnęli wskazać Polakom drogę do dobrego życia, chrześcijańskiej cnoty bądź „dobrej sławy”.
Na zakończenie warto dodać, że trzech powyższych autorów wiele różniło. Kochanowski i Modrzewski pisali z perspektywy humanistów, tymczasem Skarga to katolicki kaznodzieja. Chociaż przez to w swoich dziełach każdy kładzie nacisk na inny aspekt tej samej sprawy, to jednak łączy ich wspólny cel — ukazanie Polakom właściwej drogi życia prywatnego i publicznego.
Aktualizacja: 2025-12-13 14:25:11.
Staramy się by nasze opracowania były wolne od błędów, te jednak się zdarzają. Jeśli widzisz błąd w tekście, zgłoś go nam wraz z linkiem lub wyślij maila: [email protected]. Bardzo dziękujemy.