Topielec – interpretacja

Autorka interpretacji: Adrianna Strużyńska.
Zdjęcie Bolesława Leśmiana

Bolesław Leśmian, fot: autor nieznany, Współcześni Pisarze Polscy - Serja I, polona.pl

Utwór Bolesława Leśmiana „Topielec” otwiera cykl „W zwiewnych nurtach kostrzewy”, należący do wydanego w 1920 roku tomu „Łąka”. Opowiada historię tytułowego topielca, który tak bardzo chciał odkryć wszystkie tajemnice istnienia, że stracił człowieczeństwo.

Spis treści

Topielec - analiza utworu i środki stylistyczne

Wiersz ma budowę stychiczną, poeta nie zastosował podziału na strofy. Składa się z dwudziestu wersów. Został napisany trzynastozgłoskowcem, ze średniówką po siódmej sylabie. Pojawiają się rymy parzyste.

Utwór należy do liryki pośredniej, podmiot liryczny nie ujawnia swojej obecności. Pełni rolę narratora, który opowiada o czytelnikowi o wydarzeniach. W wierszu nie został zachowany porządek chronologiczny, rozpoczyna się od opisu zwłok topielca, a następnie osoba mówiąca przedstawia przyczynę jego śmierci.

Warstwa stylistyczna utworu jest rozbudowana. Na rytm wiersza wpływają powtórzenia („leżą zwło­ki wę­drow­ca, zbęd­ne so­bie zwło­ki”, „z ob­ło­ków w ob­ło­ki”, „w tę zie­leń, w tę zie­leń”) oraz liczne anafory, kilka wersów rozpoczyna się od spójników „i” oraz „w”. Pojawiają się, charakterystyczne dla twórczości Leśmiana, neologizmy („wszech­le­śnym”, „bez­śmie­chem”, „znisz­czo­tą won­nych nie­do­wcie­leń”, „bez­świat”, „bezbrzask”). Zastosowano też liczne metafory („prze­wę­dro­wał świat cały z ob­ło­ków w ob­ło­ki”, „nę­cił ust zdy­sza­nych ta­jem­nym bez­śmie­chem”, „cza­ro­wał znisz­czo­tą won­nych nie­do­wcie­leń”, „leży oto mar­twy w stu wio­sen bez­de­ni”) i epitety („zwiew­nych nur­tach”, „leśnej polanie”, „nie­ustan­nych roz­kwi­tów”, „ta­jem­nym bez­śmie­chem”, „bez­brzask głu­chy”). Obecna jest również onomatopeja („roz­dzwo­nio­ne dzba­ny”),  wykrzyknienie („I ku­sił co­raz głę­biej - w tę zie­leń, w tę zie­leń!”) i porównanie („cie­ni­sty, jak bór w bo­rze - to­pie­lec zie­le­ni”) .

Topielec - interpretacja wiersza

Utwór przedstawia abstrakcyjną, wyolbrzymioną wizję połączenia człowieka z przyrodą. Opiera się na znalezieniu analogii między przyrodą a żywiołem wody. W głębi lasu można zatonąć, podobnie jak w morzu czy jeziorze. W pierwszym wersie pojawia się więc sformułowanie „w zwiew­nych nur­tach ko­strze­wy”.

Wiersz rozpoczyna się opisem leżących na leśnej polanie ludzkich zwłok. Okazuje się, że jest to ciało anonimowego wędrowca, który zapragnął poznać przyrodę tak mocno, że całkowicie dał się porwać jej potędze. Swoją ciekawość przepłacił życiem, pozbawił się ludzkiej postaci. Mężczyzna został zwabiony przez leśnego demona, zwanego „demonem zieleni”. Skusił go swoim oddechem, mającym zapach lasu i tworzącym wrażenie bliskości natury. Poetycka wizja leśnego demona przypomina sytuację przedstawioną w utworze Goethego „Król Olch”, gdzie tytułowa postać wabiła małego chłopca do lasu, snując przed nim zachęcające wizje.

Mężczyzna nie był w stanie oprzeć się pokusie, postanowił odkryć wszystkie tajemnice natury. Zbytnie zespolenie z naturą doprowadziło do jego dehumanizacji. Stopniowo wędrowiec tracił swoją dawną postać, zaczął stawać się hybrydą człowieka i rośliny, przypominającą drzewo. Obsesja na punkcie natury pozbawiała go kolejnych zmysłów, opuściły go słuch, powonienie i wzrok.

W ostatnim etapie przemiany, mężczyzna całkowicie stracił kontakt ze światem realnym, przestał być jego częścią. Osiągnął stan nirwany, wyzbył się wszelkich ziemskich pragnień. Wiersz jest pełen podziwu dla potęgi natury, jej odwiecznego porządku. Podmiot liryczny podkreśla również jej złowrogą stronę, stanie się częścią przyrody sprawia, że człowiek umiera, nie może wrócić do swojej poprzedniej postaci.

W tomie „Łąka” Leśmian głosi potrzebę powrotu do natury, tęsknotę za światem pierwotnym, pozbawionym cywilizacji. Z drugiej strony przedstawia jednak zagrożenia, związane z pozbawionym racjonalizmu podążaniem za instynktami.

W wierszu widoczne są nawiązania do filozofii Henriego Bergsona. Głosił on krytykę intelektu, który jest ograniczony i zniekształca postrzeganie rzeczywistości przez człowieka. Bergson wywyższał za to intuicję, którą uważał za właściwą drogę poznania prawdy. Według francuskiego filozofa, intuicja jest rodzajem instynktu, który pochodzi z natury, dlatego można mu zaufać. Utwór Leśmiana ukazuje jednak zagrożenia, związane z całkowitym porzuceniem rozsądkowego postrzegania rzeczywistości.

W wierszu obecne są również echa poglądów Sigmunda Freuda, twórcy psychoanalizy, którego Leśmian bardzo cenił. Freud uważał, że człowiekiem sterują ukryte w podświadomości instynkty, do których należy ciągłe dążenie do autodestrukcji. Wędrowiec, opisany w wierszu, nie mógł poradzić sobie z własnymi uczuciami i pragnieniami, dlatego obsesyjnie skupił się na poznawaniu natury, co doprowadziło go do samozniszczenia.

W utworze podążanie za instynktami nie przyniosło bohaterowi wyzwolenia, ale śmierć. Ludzka egzystencja zostaje przedstawiona jako ciąg wyborów, z których żaden nie jest właściwy. Człowiek nie umie postępować całkowicie racjonalnie i wyzbyć się instynktów, ponieważ drzemią one w jego podświadomości. Podążanie za instynktami prowadzi do autodestrukcji i śmierci. Ludzki los to droga pełna cierpienia i niepewności, zakończona nagłą śmiercią. Relacje człowieka z naturą są skomplikowane, przyroda może nieść ukojenie, ale też być źródłem niebezpieczeństw.


Przeczytaj także: Gad interpretacja

Staramy się by nasze opracowania były wolne od błędów, te jednak się zdarzają. Jeśli widzisz błąd w tekście, zgłoś go nam wraz z linkiem lub wyślij maila: [email protected]. Bardzo dziękujemy.