Iść samotnie przez życie, odpychać od siebie wszelką ludzką sympatię – to, zdawało się, wybrał sobie Scrooge za cel i tej drogi się trzymał niewzruszenie.
Samotność bohatera nie wynikała jedynie z braku rodziny. Scrooge sam odrzucał osoby próbujące okazać mu życzliwość. Jego izolacja była skutkiem egoizmu, nieufności i podporządkowania życia pieniądzom.
– Święta nazywasz głupstwem, wuju? – zawołał siostrzeniec.
– Przeciwnie, tak myślę – odrzekł Scrooge. – I mam zupełną słuszność. Wesołych świąt! Jakiż ty masz powód być wesołym?
Scrooge nie rozumie radości niezwiązanej z zyskiem materialnym. Uważa, że człowiek ubogi nie ma powodów do szczęścia, ponieważ wszystkie wartości ocenia z punktu widzenia pieniędzy.
Są to bowiem chwile dobre, pokrzepiające, miłościwe, radosne. (...) Są to bowiem, według mego przekonania, w długim kalendarzu rocznym jedyne dni, w których wszyscy, kobiety i mężczyźni, jakby na podstawie wspólnej ugody, otwierają swe zaryglowane serca i myślą o bliźnich.
Wypowiedź Freda przedstawia prawdziwy sens Bożego Narodzenia. Święta powinny być czasem otwarcia na innych, pojednania i solidarności z potrzebującymi. Siostrzeniec Scrooge’a podkreśla, że wartość świąt nie zależy od materialnego zysku.
– Skoro wielu wolałoby raczej umrzeć – odparł Scrooge – niechże to uczynią i tym sposobem zmniejszą nadmiar ludności. Zresztą, proszę wybaczyć, ja się na tych sprawach nie znam i w ogóle mało mnie one obchodzą.
Scrooge traktuje ludzi jak liczby i nie dostrzega ich indywidualnego cierpienia. Słowa te zostają później przypomniane przez Ducha Tegorocznego Bożego Narodzenia, dzięki czemu bohater zaczyna rozumieć okrucieństwo własnych poglądów.
– Noszę łańcuch, który sobie ukułem za życia – odparł duch. – Sam przygotowałem każde jego ogniwo, każdy łokieć tych kajdan. Włożyłem go na siebie dobrowolnie, dobrowolnie nosiłem, a teraz dźwigać go muszę przez wieczność.
Łańcuch Marleya symbolizuje jego egoizm, chciwość i wszystkie niewykorzystane okazje do pomagania innym. Bohater sam stworzył swoją karę poprzez decyzje podejmowane za życia. Cytat wyraża myśl, że każdy człowiek ponosi odpowiedzialność za własne postępowanie.
Nie wiedziałem, że żaden żal, nawet najgłębszy, nie może być zadośćuczynieniem za źle spędzone życie, nie może okupić jednego nawet ominięcia sposobności spełnienia dobrego uczynku!
Marley żałuje swojej obojętności, ale po śmierci nie może już naprawić zaniedbań. Fragment podkreśla, że człowiek powinien korzystać z każdej okazji do pomagania innym.
– Szkoła nie jest jeszcze zupełnie pusta – zauważył Duch. – Znajduje się tam jakieś samotne dziecko, zapomniane i opuszczone przez wszystkich.
Scrooge szepnął, że wie o tym i gorzko zapłakał.
Samotnym dzieckiem jest młody Ebenezer. Cytat pozwala lepiej zrozumieć źródła jego późniejszego zamknięcia w sobie i nieufności. Trudne dzieciństwo nie usprawiedliwia jego błędów, ale pokazuje, że Scrooge nie zawsze był bezdusznym człowiekiem.
On ma możność uczynienia nas szczęśliwymi lub nieszczęśliwymi, uczynienia życia naszego lżejszym lub cięższym, a pracy naszej przyjemną lub przykrą. (...) Szczęście, jakie on roztacza dokoła siebie, jest tak wielkie, a dla nas tak drogie, że się niczym opłacić nie da.
Scrooge wypowiada te słowa, wspominając pana Fezziwiga. Zaczyna rozumieć, że pracodawca ma wpływ nie tylko na zarobki podwładnych, ale również na ich samopoczucie i godność. Refleksja ta stanowi pierwszy krok do zmiany stosunku wobec Boba Cratchita.
– Jakież to bóstwo cię zastąpiło? – zapytał dawny Scrooge.
– Cielec złoty.
(...) Pan wszystkie swoje myśli i pragnienia zwróciłeś do jednego celu: do wzbogacenia się.
Bella uświadamia Scrooge’owi, że pieniądze stały się dla niego ważniejsze niż miłość. Określenie „cielec złoty” nawiązuje do fałszywego bożka i symbolizuje materializm. Cytat pokazuje, że chciwość doprowadziła bohatera do utraty ukochanej i rodzinnego szczęścia.
– Daj nam Boże, moi drodzy, przepędzić szczęśliwie święta! Niech nas Bóg błogosławi! – powiedział Bob.
– Niech Bóg błogosławi nas wszystkich i każdego z osobna! – rzekł ostatni Tim.
Życzenie Tima obejmuje wszystkich ludzi, nie tylko jego rodzinę. Chłopiec mimo choroby i ubóstwa pozostaje dobry, pogodny oraz wolny od gniewu. Cytat podkreśla jego niewinność, pobożność i bezinteresowną życzliwość.
– Duchu – odezwał się Scrooge ze współczuciem, którego nigdy dotychczas nie doznawał – powiedz mi, czy Mały Tim żyć będzie?
Fragment pokazuje ważny etap przemiany głównego bohatera. Scrooge po raz pierwszy szczerze martwi się o drugiego człowieka, od którego nie może uzyskać żadnej korzyści. Los Tima budzi w nim uśpioną wrażliwość i potrzebę naprawienia własnych błędów.
– Człowieku – rzekł Duch – jeśli masz serce, a nie kamień, to nigdy nie wypowiadaj tak ohydnych słów, dopóki nie zrozumiesz, czym jest właściwie ten nadmiar ludności i gdzie on się znajduje. Czy ty masz prawo rozstrzygać, którzy ludzie mają żyć, a którzy mają umrzeć?
Duch przypomina Scrooge’owi wcześniejsze słowa dotyczące śmierci ubogich. Podkreśla, że nikt nie ma prawa decydować o wartości i przydatności życia drugiego człowieka. Cytat jest jednoznacznym potępieniem pogardy wobec biednych oraz braku empatii.
– Wesołych świąt i szczęśliwego Nowego Roku staruszkowi, jakikolwiek on tam jest! – ciągnął Fred dalej. – Nie chciał przyjąć ode mnie tych życzeń, jednak ja mu je składam. Niech żyje wuj Scrooge!
Fred nie przestaje dobrze życzyć wujowi, mimo jego obraźliwego zachowania. Nie kieruje się gniewem ani urażoną dumą, lecz współczuciem i nadzieją na przemianę krewnego. Cytat świadczy o bezinteresowności, cierpliwości i zdolności Freda do przebaczenia.
– Duchu! (...) Ja już nie jestem tym człowiekiem, jakim byłem do chwili spotkania się z tobą... Nie jestem i nie będę przenigdy... (...) Powiedz, że zmieniając życie, mogę jeszcze zmienić obrazy, jakie mi ukazałeś...
Widok własnego grobu prowadzi do ostatecznego przełomu w postawie Scrooge’a. Bohater przyznaje, że dotychczas żył niewłaściwie, i błaga o możliwość poprawy. Rozumie, że przyszłość nie jest nieuchronna, ponieważ może ją odmienić poprzez własne decyzje i czyny.
– Odtąd z całej duszy będę czcił święta Bożego Narodzenia (...) Będę zawsze pamiętał o przeszłości, teraźniejszości i przyszłości. Wszystkie trzy Duchy, które mnie nawiedziły, żyć będą we mnie, gdyż nie zapomnę otrzymanych od nich nauk.
Scrooge obiecuje zachować naukę duchów przez całe życie. Przeszłość ma mu przypominać o popełnionych błędach, teraźniejszość o potrzebach innych, a przyszłość o konsekwencjach podejmowanych decyzji. Cytat potwierdza świadomy charakter jego przemiany.
– Będę żył, pamiętając o przeszłości, teraźniejszości i przyszłości! (...) Jestem lekki jak piórko; szczęśliwy jak anioł; wesoły jak student (...)! Życzę wszystkim, całemu światu, wesołych świąt i pomyślnego Nowego Roku!
Po przebudzeniu Scrooge zachowuje się zupełnie inaczej niż wcześniej. Jest radosny, wdzięczny i otwarty na ludzi. Jego słowa świadczą o duchowym odrodzeniu oraz odzyskaniu zdolności do przeżywania szczęścia.
– Życzę ci wesołych świąt, Robercie! (...) Podwyższam ci pensję i wszelkich starań dołożę, aby postawić na nogi twoją rodzinę, upadającą z przepracowania. (...) A teraz, Robercie, rozpal porządny ogień na kominku i nie żałuj węgla!
Scrooge nie ogranicza się do obietnic i wzruszenia. Poprawia warunki pracy Boba, podwyższa mu pensję i postanawia wesprzeć jego rodzinę. Cytat dowodzi, że prawdziwa przemiana człowieka powinna wyrażać się w konkretnych czynach.
Zmienił się zupełnie. Odtąd był tak dobrym przyjacielem, tak dobrym chlebodawcą, tak dobrym człowiekiem, jakimi bywali dobrzy ludzie (...) jego dusza była pełna pogody i wesela (...), a całe jego życie toczyło się wśród dobrych uczynków.
Końcowy fragment potwierdza, że przemiana Scrooge’a była trwała. Bohater odbudował relacje z ludźmi, stał się uczciwym pracodawcą i pomagał potrzebującym. Zakończenie przekazuje optymistyczną naukę, że nigdy nie jest za późno na naprawienie własnego życia.
Aktualizacja: 2026-07-20 23:34:41.
Staramy się by nasze opracowania były wolne od błędów, te jednak się zdarzają. Jeśli widzisz błąd w tekście, zgłoś go nam wraz z linkiem lub wyślij maila: [email protected]. Bardzo dziękujemy.