Poganka – motywy literackie – Narcyza Żmichowska

Narcyza Żmichowska jest dziś znana między innymi jako autorka powieści romantycznej zatytułowanej „Poganka”. Powieść przedstawia losy nieszczęśliwej miłości Benjamina do Aspazji, tytułowej poganki, która igra z jego uczuciami.

Spis treści

Motyw miłości

W powieści wykorzystano motyw miłości, który stanowi główny temat utworu. Benjamin dorasta w rodzinie, w której doświadcza czułości i opieki. Później idealizuje miłość do nieznanej Aspazji, wierząc, że zapewni mu ona szczęście. Relację bohaterów początkowo wypełnia namiętność, lecz z czasem uczucie przeradza się w zależność, zazdrość, a ostatecznie w nienawiść. Benjamin podporządkowuje temu uczuciu całe życie.

Motyw femme fatale

W tekście wykorzystano motyw femme fatale. Aspazja jest piękna, inteligentna, bogata i uwodzicielska, lecz zarazem chłodna, kapryśna oraz okrutna. Przyciąga Benjamina, obiecuje mu miłość, a potem sprawia, że traci on własne zainteresowania, więzi rodzinne i moralną równowagę. Prowokuje go do porzucenia domu, zabójstwa rywala i duchowego upadku.

Motyw śmierci

W dziele ważny jest motyw śmierci. Umierają Cyprjan, ojciec, Józef, Karol i matka Benjamina. Benjamin zabija rywala, a później dowiaduje się o śmierci Aspazji. Kolejne zgony oddalają go od dawnego życia i pogłębiają jego samotność. Szczególne znaczenie mają śmierć Cyprjana, którego obraz wpływa na los Benjamina, oraz śmierć matki, która poprzedza próbę jego przemiany.

Motyw choroby

W powieści pojawia się motyw choroby, która oznacza cierpienie fizyczne i psychiczne. Cyprjan jest wyniszczony, kaszle krwią i traci przytomność. Benjamin po otrzymaniu wiadomości o jego śmierci zapada w gorączkę, majaczy i niemal się topi. Po rozstaniu z Aspazją cierpi z powodu rozpaczy i zazdrości, a po spaleniu obrazu traci zdolność odczuwania.

Motyw rodziny

W dziele pojawia się motyw rodziny, która jest pierwszym źródłem dobra w życiu Benjamina. Rodzice i rodzeństwo uczą go pracy, czytania, wiary i współczucia. Bohater porzuca jednak bliskich dla Aspazji i nie odpowiada na prośby o powrót. Kiedy wraca, otrzymuje przebaczenie matki i opiekę Ludwinki.

Motyw sztuki

W powieści istotny pozostaje motyw sztuki. Obraz Cyprjana, przedstawiający Aspazję i Alcybiadesa, rozbudza w Benjaminie marzenia o idealnej miłości. Bohater rozpoznaje później Aspazję jako przeznaczoną mu kobietę. Dzieło staje się obietnicą szczęścia, a potem źródłem złudzeń. Jego spalenie oznacza zniszczenie nadziei i uczuć.

Motyw cierpienia

W dziele Żmichowska przywołuje motyw cierpienia. Cyprjan uważa, że cierpienie niszczy ciało i ducha, natomiast młody Benjamin wierzy, że walka z nieszczęściem uszlachetnia. Późniejsze losy potwierdzają jednak obawy brata. Zawód miłosny, poczucie winy, śmierć bliskich i samotność prowadzą Benjamina do rozpaczy oraz obojętności.

Motyw podróży

W dziele zastosowano motyw podróży. Benjamin wielokrotnie opuszcza dom. Wędrówka do zamku Aspazji rozpoczyna jego fascynację kobietą, późniejsze podróże przynoszą mu bogactwo i sławę, a samotna podróż powrotna prowadzi go do rodzinnej wsi. Podróż oznacza poznawanie świata, ale też oddalanie się od korzeni.

Przeczytaj także: Poganka – czas i miejsce akcji

Aktualizacja: 2026-07-14 15:22:24.

Staramy się by nasze opracowania były wolne od błędów, te jednak się zdarzają. Jeśli widzisz błąd w tekście, zgłoś go nam wraz z linkiem lub wyślij maila: [email protected]. Bardzo dziękujemy.