Odyseusza z „Odysei” Homera nie można uznać za bohatera tragicznego w ścisłym znaczeniu tego pojęcia, chociaż jego życie jest pełne cierpienia, niebezpieczeństw i bolesnych strat. Król Itaki przez dziesięć lat walczy pod Troją, a następnie przez kolejne dziesięć lat próbuje wrócić do ojczyzny. Traci wszystkie statki i całą załogę, wielokrotnie znajduje się blisko śmierci oraz przez długi czas pozostaje rozłączony z Penelopą i Telemachem. Jego historia ma więc elementy tragiczne, ale nie kończy się nieuchronną klęską.
Spis treści
Bohater tragiczny to postać znajdująca się w sytuacji bez dobrego wyjścia, uwikłana w konflikt dwóch równorzędnych racji lub wartości. Niezależnie od podjętej decyzji musi ponieść klęskę, ponieważ ciąży nad nią nieuchronne przeznaczenie. Jej działania często prowadzą do cierpienia, utraty najbliższych, upadku lub śmierci. Ważną cechą tragizmu jest więc brak możliwości ocalenia oraz świadomość, że każdy wybór przyniesie katastrofalne skutki.
Los Odyseusza niewątpliwie wiąże się z cierpieniem i ingerencją sił wyższych. Posejdon mści się na nim za oślepienie Polifema, zsyła burze i utrudnia powrót do Itaki. Bohater przebywa również przez wiele lat na wyspie Kalipso, tęskniąc za domem i rodziną. Bogini Atena mówi o nim jako o człowieku od dawna udręczonym, który nie wyrzekł się Itaki i pragnie zobaczyć choćby dym unoszący się nad rodzinną ziemią. Odyseusz cierpi jednak nie dlatego, że musi wybierać między dwiema równorzędnymi wartościami, lecz głównie z powodu gniewu Posejdona, błędów swoich towarzyszy oraz konsekwencji własnych decyzji.
Część nieszczęść bohater sprowadza na siebie sam. Po wydostaniu się z jaskini Polifema nie zachowuje ostrożności, lecz z pychy ujawnia cyklopowi swoje prawdziwe imię. Dzięki temu Polifem może poprosić Posejdona o ukaranie Odyseusza. Bohater popełnia więc błąd wynikający z nadmiernej dumy, ale nie prowadzi on do jego ostatecznego upadku. Odyseusz potrafi wyciągać wnioski, dostosowywać się do okoliczności i przezwyciężać skutki swoich pomyłek. Pomagają mu inteligencja, odwaga, cierpliwość oraz opieka Ateny.
Odyseusz staje przed trudnymi wyborami, ale nie są one typowymi konfliktami tragicznymi. Podczas przeprawy między Skyllą i Charybdą musi zaakceptować śmierć sześciu towarzyszy, aby uratować resztę załogi. Nie może pokonać nieśmiertelnej Skylli, dlatego wybiera mniejsze zło. Jest to dramatyczna decyzja dowódcy, lecz nie prowadzi do jego nieuchronnej zagłady. Także później Odyseusz nie pozostaje bezradny wobec losu. Wykorzystuje własny rozum, słucha ostrzeżeń i aktywnie walczy o osiągnięcie celu.
Najważniejszym argumentem przeciwko uznaniu Odyseusza za bohatera tragicznego jest pomyślne zakończenie jego historii. Król dociera do Itaki, spotyka Telemacha, odzyskuje pałac i wymierza karę zalotnikom Penelopy. Następnie zostaje rozpoznany przez żonę dzięki tajemnicy małżeńskiego łoża. Penelopa przyjmuje go, a rozdzieleni przez dwadzieścia lat małżonkowie ponownie się jednoczą. Bohater odzyskuje zatem rodzinę, władzę, dom i własną tożsamość.
Odyseusz jest przede wszystkim bohaterem epickim, a nie tragicznym. Doświadcza ogromnego cierpienia, traci towarzyszy i wielokrotnie musi mierzyć się z niebezpieczeństwem, ale nie zostaje skazany na nieuniknioną klęskę. Nie jest bezradną ofiarą przeznaczenia, ponieważ jego działania mają wpływ na dalszy rozwój wydarzeń. Dzięki wytrwałości, sprytowi i pomocy Ateny osiąga najważniejszy cel. Można więc powiedzieć, że jego los zawiera elementy tragiczne, lecz sam Odyseusz nie spełnia pełnej definicji bohatera tragicznego.
Aktualizacja: 2026-07-21 16:39:20.
Staramy się by nasze opracowania były wolne od błędów, te jednak się zdarzają. Jeśli widzisz błąd w tekście, zgłoś go nam wraz z linkiem lub wyślij maila: [email protected]. Bardzo dziękujemy.