Charakterystyka porównawcza Makbeta i lady Makbet
Makbet i Lady Makbet to małżeństwo oraz główni bohaterowie dramatu Williama Szekspira pt. „Makbet”. Choć łączy ich bliska relacja, wspólne pragnienie wielkości i udział w zbrodni, różnią się temperamentem, sposobem działania oraz reakcją na winę. Makbet początkowo jest honorowym rycerzem, którego niszczy ambicja, natomiast Lady Makbet od początku wydaje się bardziej zdecydowana, bezwzględna i gotowa do manipulacji. Ich losy pokazują jednak, że żadne z nich nie potrafi udźwignąć moralnych konsekwencji morderstwa. Wspólna droga do władzy kończy się rozpadem małżeństwa, obłędem, samotnością i śmiercią.
Makbet – tytułowy bohater dramatu – na początku utworu charakteryzuje się takimi cechami jak męstwo, rycerskość, oddanie władcy i waleczność. Jest cenionym wodzem, krewnym króla Dunkana i obrońcą Szkocji. W czasie walki z buntownikami oraz wojskami norweskimi dowodzi odwagi i skuteczności, dlatego zostaje nagrodzony tytułem tana Kawdoru. Król ufa mu, okazuje mu wdzięczność i traktuje go jak wiernego sługę państwa. Początkowy obraz Makbeta jest więc bardzo pozytywny: to człowiek zasłużony, szanowany i zdolny do wielkich czynów. Właśnie dlatego jego późniejsza przemiana w tyrana jest tak dramatyczna – Szekspir pokazuje, że upadek może dotknąć nawet kogoś, kto zaczyna jako bohater.
Lady Makbet zostaje przedstawiona inaczej. Nie poznajemy jej przez czyny wojenne ani zasługi dla państwa, lecz przez reakcję na list męża i przepowiednię wiedźm. Kiedy dowiaduje się, że Makbet może zostać królem, natychmiast zaczyna myśleć o sposobie zdobycia władzy. Jest ambitna, przenikliwa, energiczna i bezwzględna w dążeniu do celu. Bardzo dobrze zna charakter męża i wie, że choć pragnie on wielkości, ma w sobie jeszcze zbyt wiele skrupułów. Uważa, że jego natura jest „zbyt tkliwości ludzkiej pełna mleka”, aby sam zdecydował się na najkrótszą drogę do korony. To pokazuje, że Lady Makbet potrafi trafnie odczytywać ludzką psychikę i wykorzystywać słabości innych, zwłaszcza Makbeta.
Najważniejszym podobieństwem bohaterów jest pragnienie władzy. Oboje wierzą, że korona może odmienić ich los i zapewnić im wielkość. Różni ich jednak sposób, w jaki reagują na tę pokusę. Makbet po spotkaniu z czarownicami jest poruszony, ale pełen wahań. Rozważa, czy los sam uczyni go królem, i próbuje powstrzymać zbrodnicze myśli. Lady Makbet przeciwnie – od razu przechodzi do działania. Nie zastanawia się długo nad moralną stroną planu, lecz skupia się na tym, jak doprowadzić do śmierci Dunkana i ukryć winę. Można więc powiedzieć, że Makbet jest początkowo rozdarty między ambicją a sumieniem, a Lady Makbet szybciej i łatwiej odrzuca moralne opory.
Ważnym momentem porównania jest ich zachowanie przed zabójstwem Dunkana. Makbet rozumie, że król jest jego krewnym, władcą i gościem, któremu powinien zapewnić bezpieczeństwo. Wie, że Duncan był dobrym monarchą, dlatego morderstwo wydaje mu się czynem szczególnie odrażającym. Mówi, że jedyną „ostrogą” jego zamiarów jest ambicja. Lady Makbet reaguje na jego wahanie ostrą manipulacją. Zarzuca mu tchórzostwo, podważa jego męskość i przekonuje, że powinien spełnić wcześniejsze pragnienia. W tej scenie widać, że Makbet ma jeszcze świadomość dobra i zła, natomiast Lady Makbet świadomie niszczy jego skrupuły, ponieważ są dla niej przeszkodą w zdobyciu władzy.
Podczas samej zbrodni i tuż po niej różnica między małżonkami staje się jeszcze wyraźniejsza. Makbet po zabójstwie Dunkana jest przerażony, słyszy głosy, nie potrafi wypowiedzieć słowa „Amen” i patrzy z lękiem na zakrwawione ręce. Nie chce wracać do komnaty króla ani odłożyć sztyletów przy strażnikach. Lady Makbet zachowuje wtedy zimną krew. To ona kończy maskowanie zbrodni, przenosi sztylety i maże krwią uśpionych dworzan, aby skierować podejrzenia na nich. W tym momencie wydaje się silniejsza psychicznie, bardziej opanowana i praktyczna. Makbet przeżywa zbrodnię wewnętrznie, a Lady Makbet traktuje ją jak zadanie, które trzeba doprowadzić do końca.
Ich stosunek do winy także początkowo wygląda zupełnie inaczej. Makbet od razu rozumie, że krew na rękach symbolizuje coś więcej niż fizyczny ślad morderstwa. Ma poczucie, że nawet wszystkie morza nie zdołają go oczyścić. Lady Makbet mówi natomiast, że „kilka wody kropli” wystarczy, aby pozbyć się śladów czynu. Ten kontrast jest bardzo ważny, ponieważ pokazuje różnicę między ich pierwszymi reakcjami. Makbet natychmiast odczuwa ciężar winy, ale zamiast się cofnąć, brnie dalej. Lady Makbet początkowo wypiera znaczenie zbrodni, lecz później to właśnie ją silniej niszczą wyrzuty sumienia. Szekspir pokazuje więc, że pozorna odporność psychiczna kobiety była tylko chwilowa.
Po objęciu tronu role w małżeństwie zaczynają się zmieniać. Wcześniej to Lady Makbet kierowała mężem, podsuwała mu plan i dodawała odwagi do zbrodni. Z czasem Makbet staje się coraz bardziej samodzielny i okrutny. Sam planuje zabójstwo Banka oraz próbuje zgładzić Fleance’a, ponieważ boi się przepowiedni dotyczącej potomków przyjaciela. Nie wtajemnicza już żony we wszystkie swoje zamiary. To bardzo ważna zmiana: Lady Makbet uruchomiła w Makbecie zło, ale później nie potrafiła już nad nim zapanować. Makbet, który początkowo był zależny od jej namów, przeobraża się w tyrana działającego bez jej zgody i kontroli.
Makbet i Lady Makbet inaczej reagują również na rozpad własnej psychiki. Makbet po kolejnych zbrodniach staje się coraz bardziej podejrzliwy, brutalny i odrętwiały emocjonalnie. Widzi ducha Banka, boi się utraty władzy, a jednocześnie podejmuje coraz okrutniejsze decyzje. Rozkazuje wymordować rodzinę Makdufa, choć kobieta i dzieci nie stanowią dla niego bezpośredniego zagrożenia. Jego szaleństwo przybiera więc formę przemocy, tyranii i obsesyjnego lęku przed utratą tronu. Lady Makbet popada w obłęd w inny sposób: lunatykuje, mówi przez sen, pociera ręce i próbuje zmyć z nich niewidzialną krew. Jej choroba ma charakter wewnętrzny, związany z poczuciem winy, którego nie potrafi już ukryć.
Różni ich także końcowa postawa wobec życia i śmierci. Lady Makbet zostaje całkowicie złamana przez wyrzuty sumienia i samotność. Lekarz nie potrafi jej pomóc, ponieważ jej cierpienie dotyczy przede wszystkim duszy, a nie ciała. Ostatecznie kobieta popełnia samobójstwo. Makbet na wiadomość o jej śmierci nie reaguje głęboką rozpaczą. Wypowiada gorzkie słowa o życiu jako „cieniu przelotnym” i opowieści „nic nieznaczącej”. Jest już człowiekiem wewnętrznie wypalonym. Mimo świadomości klęski walczy do końca, ponieważ nie chce się upokorzyć przed zwycięzcami. Lady Makbet kończy życie jako ofiara własnego sumienia, natomiast Makbet ginie jako samotny tyran, który do końca nie chce się poddać.
W charakterystyce porównawczej warto podkreślić, że żadne z bohaterów nie jest postacią prostą ani jednowymiarową. Makbet nie jest od początku potworem – początkowo ma honor, odwagę i świadomość moralną. Lady Makbet nie jest natomiast wyłącznie zimną manipulantką – późniejszy obłęd pokazuje, że także ona nie potrafi uciec przed winą. Oboje są postaciami tragicznymi, ponieważ ich największe pragnienie staje się źródłem zguby. Chcą władzy, ale nie potrafią udźwignąć konsekwencji drogi, którą wybierają. Zbrodnia nie daje im szczęścia, bezpieczeństwa ani spełnienia. Przeciwnie, niszczy ich więź, psychikę i człowieczeństwo.
Podsumowując, Makbet i Lady Makbet są do siebie podobni, ponieważ łączy ich ambicja, pragnienie władzy i gotowość do przekroczenia moralnych granic. Różnią się jednak sposobem działania i przeżywania winy. Makbet zaczyna jako waleczny rycerz, potem ulega pokusie, staje się zbrodniarzem, a w końcu tyranem. Lady Makbet od początku jest bardziej zdecydowana i bezwzględna, lecz z czasem okazuje się psychicznie słabsza, niż sama sądziła. On broni zdobytej władzy kolejnymi mordami, ona rozpada się pod ciężarem wyrzutów sumienia. Ich losy pokazują, że ambicja oderwana od moralności prowadzi nie do wielkości, lecz do samotności, obłędu i śmierci. Szekspir poprzez to małżeństwo ukazał proces stopniowego niszczenia człowieka przez żądzę władzy oraz prawdę, że zbrodnia zawsze zostawia ślad w psychice sprawcy.
Aktualizacja: 2026-06-23 21:14:59.
Staramy się by nasze opracowania były wolne od błędów, te jednak się zdarzają. Jeśli widzisz błąd w tekście, zgłoś go nam wraz z linkiem lub wyślij maila: [email protected]. Bardzo dziękujemy.