Lament interpretacja

Autorem opracowania jest: Joanna Gromada

Tadeusz Różewicz (1921-2014) był polskim poetą, dramaturgiem, prozaikiem i scenarzystą. Zaliczany jest do pokolenia Kolumbów, a więc twórców, których młodość przypadła na lata II wojny światowej. Uważany jest za jednego z najważniejszych i najoryginalniejszych twórców polskiej literatury współczesnej. Stworzył tzw. styl Różewiczowski w poezji oraz nową odsłonę teatru absurdu. Główne motywy pojawiające się w jego dziełach to samotność jednostki, dewaluacja wartości i poczucie klęski moralnej. Jego najsłynniejsze tomiki to np. „Niepokój”, „Formy”, „Zawsze fragment”, „Matka odchodzi”. Najważniejszym dramatem jest bez wątpienia „Kartoteka”.

Geneza powstania

Lament, zwany także trenem lub płaczem żałobnym, jest jednym z gatunków lirycznych wywodzących się ze starożytnej Grecji. Lamenty tradycyjnie pisane były po śmierci danej osoby i opiewały jej zalety, a także wyrażały rozpacz żałobników z powodu straty bliskiej osoby. Lament mógł także wyrażać żal z powodu czyjejś klęski. Utwory te stanowiły istotny element tragedii greckiej. Lamenty popularne były także w literaturze średniowiecznej („Lament Świętokrzyski”). Czytając wiersz Różewicza zadajemy sobie pytanie: nad kim, lub nad czym lamentuje podmiot liryczny?

Tadeusz Różewicz brał czynny udział w działaniach wojennych, które odcisnęły głębokie piętno na jego późniejszej twórczości. Wiersz „Lament” pochodzi z tomu „Niepokój” wydanego tuż po wojnie - w 1947 roku. Nie ulega wątpliwości, że wspomnienia terroru i tragedii II wojny światowej były wówczas bardzo świeże, stąd niezwykle emocjonalny ton wiersza.

Rozpoczynając analizę warto przypomnieć, że występujący w wierszu św. Franciszek to znany głosiciel miłości Boga, bliźniego oraz przyrody, celebrujący radość życia jako daru Bożego. Z kolei Achilles i Hektor to herosi cechujący się męstwem, walecznością i fizycznym pięknem. Ich losy opisane zostały w „Iliadzie” Homera.

Analiza wiersza Lament

Wiersz składa się z pięciu strof o nieregularnej liczbie wersów. Ilość sylab w wersach także jest nieregularna. Utwór, poza nielicznymi kropkami, nie zawiera żadnych znaków przestankowych. Wolny jest także od rymów, jest to więc wiersz biały. „Lament” jest typowym przykładem liryki Różewiczowskiej – ascetycznej, prostej w formie, rezygnującej ze skomplikowanej wersyfikacji i wyszukanych metafor.

Wiersz reprezentuje lirykę bezpośrednią, jako że podmiot liryczny wypowiada się w pierwszej osobie wyrażając swoje uczucia i myśli. Znając biografię poety możemy z dużym prawdopodobieństwem utożsamić go z podmiotem lirycznym i stwierdzić, że jest to liryka osobista. Jednak zasadne jest także rozciągnięcie wymowy wiersza na całe pokolenie Kolumbów i traktowanie wiersza jako wyznania każdego młodego człowieka, któremu przyszło zmierzyć się z koszmarem wojny. W tym przypadku byłaby to liryka roli. Jeśli chodzi o typ wyrażanych uczuć, tytuł sugerowałby, że jest to liryka funeralna, jednak otwierająca utwór apostrofa sugeruje, że mamy tu do czynienia z liryką apelu.

W wierszu znajdujemy ciekawe środki stylistyczne: apostrofę („Zwracam się do was”), enumerację („nauczyciele sędziowie artyści”), anaforę występującą zarówno na początku następujących po sobie wersów („ani... ani... ani”), jak i strof („nie jestem młody”), epitet („śmiech cherubiński”), porównanie („ślepy jak miecz”), metaforę („jasność otwartego czoła”), inwersję („niech was smukłość mego ciała / nie zwodzi”) .

Lament - interpretacja wiersza

Wypowiedź podmiotu lirycznego można porównać do spowiedzi. Na samym początku zwraca się on do różnych grup społecznych (kapłani, nauczyciele, sędziowie itd.), a także do „ojca”, którego możemy utożsamiać z Bogiem. Sam fakt, że podmiot stawia w jednym szeregu referentów, szewców i Boga, mówi wiele o jego światopoglądzie. Według podmiotu, jest on odpowiedzialny za swoje czyny nie tylko przed Bogiem, ale także przed każdym człowiekiem.

Kolejne dwie strofy obrazują pewien paradoks. Podmiot liryczny opisuje siebie jako młodzieńca dopiero wkraczającego w dorosłość. Jego wygląd zewnętrzny przedstawiony jest w samych superlatywach: „tkliwa biel mojej szyi” wskazuje na delikatność i wrażliwość, „puch nad słodką wargą” świadczy o młodzieńczej niewinności, „śmiech cherubiński” to bezpośrednie nawiązanie do anielskości, a „krok elastyczny” - do pełni sił witalnych. Jednak podmiot uparcie twierdzi: „nie jestem młody”.

Czwarta strofa przynosi nam wyjaśnienie tego dysonansu. Podmiot liryczny być może jest młody ciałem, ale na pewno nie jest młody duchem. Cała radość, niewinność i beztroska młodości zostały mu odebrane przez wojnę. Wartości, w które wierzył i które były podstawą jego światopoglądu całkowicie się zdezaktualizowały. Ponadczasowe symbole humanizmu, moralności i miłosierdzia stały się tylko pustymi słowami. Miłość bliźniego i pokora propagowana przez św. Franciszka, męstwo i etos klasycznych herosów – Hektora i Achillesa nie mają racji bytu w świecie masowych mordów i obozów koncentracyjnych. Dla podmiotu jest to nie tylko klęska człowieczeństwa, ale coś jeszcze straszniejszego – zwykłe zezwierzęcenie, którego on sam stał się przykładem. Podkreśla ten fakt porównując samego siebie do bestii: „buchał z nozdrza / opar krwi”.

W czwartej strofie następuje także punkt kulminacyjny wiersza będący wstrząsającym wyznaniem winy: „jestem mordercą”. Zbrodnia jest z pewnością czynem godnym potępienia, jednak fakt, że podmiot był jedynie „narzędziem / tak ślepym jak miecz / w dłoni kata” czyni z niego postać tragiczną. Wciągnięty w wir wojny, zmuszony wykonywać polecenia i dopuszczać się czynów niezgodnych ze swoją moralnością, jawi się jako marionetka w rękach losu i przypomina bohaterów antycznych tragedii. W takiej interpretacji tytułowy lament odnosiłby się do tradycyjnego żałobnego śpiewu kommos, wykonywanego przez bohatera w tragedii greckiej. Tradycyjnie, kommos miał doprowadzić do katharsis, czyli oczyszczenia. Widzimy jednak, że o żadnym oczyszczeniu, ani odkupieniu nie może być mowy i to zarówno w sensie starogreckim, jak i chrześcijańskim. Podmiot kończy swoją spowiedź przejmującym anty-credo: „Nie wierzę w przemianę wody w wino / nie wierzę w grzechów odpuszczenie / nie wierzę w ciała zmartwychwstanie”. Zbawienie nie jest możliwe, gdyż Boga nie ma, a Jego prawa dawno przestały obowiązywać. Podmiot skazany jest więc na potępienie, a wyrok, każdego dnia od nowa, wykonywać będzie jego pamięć. W każdym momencie swojego życia, nawet w tym wypełnionym rozkoszą, będzie musiał pamiętać o splamionych krwią "czerwonych palcach".

Nad czym lub nad kim lamentuje podmiot liryczny? Z pewnością jest to lament specyficzny, gdyż nie opłakuje się tu zmarłej osoby – podmiot liryczny przeżył przecież w sensie fizycznym. „Lament” interpretować możemy jako płacz nad jego symboliczną śmiercią i nad upadkiem wyznawanych przez niego wartości. W szerszym kontekście będzie to lament nad całym pokoleniem Kolumbów tragicznie „okaleczonych” przez doświadczenia II wojny światowej.


Czytaj dalej: Ojciec - interpretacja

Komentarze

Agusia

Praca jest świetna!! Nie tylko pomaga zanalizować wiersz lecz również wskazuje kierunek nowej, własnej interpretacji dla każdego!! Dzieki:)))

2pac

Taka sobie praca moim zdaniem zbyt skupiłeś sie na tym co samo się nasuwa po przeczytaniu wiersza. Ty poprostu opisałeś ten wiersz. Ale złe nie jest. Pozdro

panda

dzięki za opbulikowanie tej pracy! naprowadziła mnie torchę, bo mam do napisania analizę, przede wszystkim dzięki za szczegółowe wymienienie środków stylistycznych... :) pozdrawiam. łódź.

hmmm

Słowa o Achillesie i Hektorze nie znaczą że autor nie miał dostępu do literatury tylko to że autor przez swe życie będąc "ślepym" nie widział szlachetnośći i bohaterstwa.

kup

Szczerze mówiąc interpretacja ma spore braki. Zbyt mały nacisk położono na metaforyczne, filozoficzne przesłanie wiersza. Źle nie ma ale mogło być lepiej.

Darika

praca ogolnie niezla ale jako streszczenie zapoznanie sie z wierszem lament ale jako wypracowanie brakuje jescze wiele wnioskow i informacji

Wianeka

Chciałem się odnieść do komentarza, w którym autor pochopnie stwierdził, że Różewicz przestał wierzyć. Takie rozumowanie jest dobre na lekcjach szkolnych, na których, prawie zawsze,nauczyciel nie zna twórczości tego Poety. Charakterystycznym elementem twórczości tego autora jest tzw. gra poetycka. Świadomie używa kontrowersyjnych sformułowań. "nie wierzę w przemianę wody w wino nie wierzę w grzechów odpuszczenie nie wierzę w ciała zmartwychwstanie". Zauważcie, że treść tego fragmentu nie neguje Absolutu, Boga. Czemu nie wierzy w ciała zmartwychwstanie? Ponieważ widział ludzi bijanych jak zwierzęta, widział ich rozkład. Choć zginęli "męczeńsko"- nie zmartwychwstali. Różewicz zwątpił nie w Boga, lecz jego "wszechobecną" ingerencję. W studium na Różewiczem można dostrzec konsekwencje, zadziwiającą konsekwencję. W jednym z wierszy określił się, że nie jest ateista, ponieważ nie jest w tym dobry, jest beznadziejny. Ale W wierszu "BEZ":" Życie bez Boga jest możliwe Życie bez Boba jets niemożliwe" Jeżeli znajdę czas to wypowiem się dalej na temat poezji Różewicza. Pozdrawiam. Pamiętajcie Różewicz nie jest nihilista i ateistą.

;)

"Został okaleczony, co doprowadziło do tego, że nie miał możliwości widzieć nieba, czy róży, był zamknięty, nie miał dostępu do literatury, stąd słowa o Achillesie i Hektorze. " Ten fragment odnoszacy sie na poczatku do sw. Franciszka a potem do Achillesa i Hektora nie oznacza tego, co napisalas. "nie widzialem sw. Franciszka" oznacza, ze nie widzial on dobroci, radosci z zycia, milosaci dla calego swiata. Nie mogl cieszyc sie zyciem, w ktorym nie blyo miejsca na wartosci takie jak milosc. Achilles i Hektor- oznaczaja odwage, honor, sa symbolem kultury europejskiej. Oznaczato to rowniez brak rycerskich wartosci. pzdr ;)

dioptria

Trochę błędów... czerwone rece i nagie piersi - chodzi o to, ze kolo wojny, ogromu zbrodni i masowej smierci jako kontrast zyje niewinnosc, ktora tacy jak on mogą nieumyślnie skazć... Św Franciszek - nie chodzi o literaturę, ale o milość bliźniego jakiej nie było, gdy zabijał... Hektor, Achilles - też nie o literaturę chodzi, ale o brak bohaterstwa i rycerskich postaw... P.S. głównie występuję tu liryka zwrotu do adresata - na drugiej pozycji należy dodać, że jest to liryka bezpośrednia. Aha no i grupy społeczne... kapłani, nauczyciele, artyści - chodzi prawdopodobnie o to, że były to grupy społeczne kształtujące osobowość człowieka - apel, by zobaczyli co się teraz z człowiekiem dzieje. Dopiero nawiązanie do szewców jest zwrotem do ogółu społeczeństwa

Aleksandra

wszystko okej, ale interpretacja od strony języka... no brakuje tutaj np. po co w wierszu są tak liczne wyliczenia, dlaczego jest zestawienie epitetów pozytywnych z negatywnymi zwrotami... W interpretacji na maturze z rozsz. polaka musimy pisać nie tylko że coś jest, ale po co! Generalnie bardzo dobra praca.