Polski noblista Henryk Sienkiewicz jest autorem trylogii kończącej się tomem pod tytułem „Pan Wołodyjowski”. Dzieło to przedstawia losy tytułowego Michała Wołodyjowskiego, małego rycerza, który wraz z innymi szlachcicami broni Polski przed Turkami, jednocześnie przeżywając rozmaite perypetie miłosne.
Mówi się, że nie tylko „Pan Wołodyjowski”, ale cała trylogia była pisana ku pokrzepieniu serc czytelników. Spotkała się ona z bardzo entuzjastycznym przyjęciem ze strony czytelników. Miało to związek z nastrojami społecznymi, jakie panowały na polskich ziemiach w XIX wieku, kiedy Polski wciąż nie było na mapach Europy z powodu zaborów. Wówczas nastąpił też kryzys pozytywizmu, a hasła, jakie głosił ten kierunek, przestały wystarczać odbiorcom, zaś ich miejsce zajęło poczucie bezsilności.
To właśnie wtedy Henryk Sienkiewicz powołał do życia takie postaci jak Wołodyjowski, Zagłoba, Skrzetuski czy Kmicic. Jego powieści nie ukazywały wiernie prawdy historycznej, nie powstawały zresztą w tym celu. Sienkiewicz modyfikował fakty i opowieści, by służyły one przekazywaniu pewnego ładunku duchowego. Dzięki temu skutecznie wzbudzał w swoich czytelnikach uczucia patriotyczne.
Sienkiewicz wykorzystał sformułowanie „ku pokrzepieniu serc” w epilogu „Pana Wołodyjowskiego”. Stanowi ono zatem swoiste zamknięcie trylogii oraz jej podsumowanie; to również informacja dotycząca celu, jaki przyświecał Sienkiewiczowi podczas pisania. Autor zamierzał bowiem pokrzepić rodaków udręczonych latami zaborów, wesprzeć ich w trudnym czasie, a także dać im nadzieję i przypomnieć, jak to dawniej bywało, kiedy Polska przeżywała swoją świetność.
Sienkiewicz postanowił zatem zająć się troskami narodu i pokazać, jak wiele zalet ma polska tradycja. Opisał dawną potęgę, a w jego dziełach wady szlachty, która doprowadziła do upadku własnej ojczyzny, zostają ukazane jako niegroźne, a nawet niekiedy zabawne przywary. Przykładem tak skonstruowanej postaci jest oczywiście Zagłoba. Był to jednak obraz Polski mocno wyidealizowany i wygładzony, pozbawiony wad i skupiający się jedynie na pozytywnym przekazie. Pisarz przeszedł zatem ze skrajności w skrajność.
Warto zauważyć, że trylogia ukazywała się odcinkami w prasie, zatem czytelnicy mogli mieć z nią bliski, osobisty kontakt; wysyłali też listy do Sienkiewicza. Jego dzieło idealnie trafiło w ówczesne potrzeby czytelnicze, będąc dla odbiorców formą ucieczki od trudnej rzeczywistości zaborów. Pisarz doskonale wyczuł i wykorzystał nastroje społeczne. Listy od fanów dodatkowo ułatwiały mu zrozumienie, czego się od niego oczekuje.
Dzięki dziełom Sienkiewicza czytelnicy mogli na chwilę zapomnieć o tym, jak trudne stało się ich życie pod jarzmem zaborcy. Zamiast tego śledzili losy bohaterów trylogii, którzy przeżywali liczne przygody, z których najczęściej wychodzili cało. Dodatkowo była to okazja do spędzenia chociaż kilku chwil w czasach, kiedy Polska wydawała się prawdziwą potęgą, a ludzie mogli cieszyć się swobodą. Dzięki temu możliwe było odczucie dumy z własnej ojczyzny, chociaż tak naprawdę nie było jej nawet na mapach.
Sienkiewicz zręcznie połączył zatem historię z przygodą i powołał do życia postaci, z którymi współcześni mu czytelnicy z powodzeniem mogli się utożsamiać. Stworzył też dla nich bezpieczną przystań, w której mogli cieszyć się patriotyzmem i poczuciem, że ich ojczyzna coś znaczy. Dawało to także nadzieję, że skoro w przeszłości kraj był tak potężny, to być może także w przyszłości możliwe są wyzwolenie i odzyskanie niepodległości. Wszystko to razem złożyło się na ogromny sukces pisarza, sam zaś „Pan Wołodyjowski” poprzez swój epilog pokazuje, że właśnie o pokrzepienie serc chodziło Sienkiewiczowi.
Aktualizacja: 2026-08-07 17:03:42.
Staramy się by nasze opracowania były wolne od błędów, te jednak się zdarzają. Jeśli widzisz błąd w tekście, zgłoś go nam wraz z linkiem lub wyślij maila: [email protected]. Bardzo dziękujemy.