„Mikołajek” to pierwszy tom cyklu opowiadań dla dzieci autorstwa René Goscinny’ego, z ilustracjami Jean-Jacques’a Sempégo, wydany po raz pierwszy w 1960 roku we Francji przez wydawnictwo Denoël. Książka stanowi zbiór krótkich, humorystycznych opowiadań przedstawiających codzienne życie kilkuletniego chłopca – Mikołajka – oraz jego kolegów, rodziny i nauczycieli. Utwory początkowo ukazywały się w prasie (m.in. w „Sud-Ouest Dimanche” i magazynie „Pilote”), a dopiero później zostały zebrane w formie książkowej. Pierwszy tom nie odniósł od razu dużego sukcesu komercyjnego, jednak z czasem cykl zdobył ogromną popularność i uznanie, stając się klasyką literatury dziecięcej.
Książka ma charakter epizodyczny – składa się z niezależnych opowiadań, które ukazują różnorodne przygody bohatera w szkole i poza nią. Narracja prowadzona jest w pierwszej osobie, językiem stylizowanym na dziecięcy, co nadaje tekstowi autentyczności i humorystycznego charakteru. Wśród najczęściej pojawiających się motywów znajdują się szkolne perypetie, konflikty z kolegami, nieporozumienia z dorosłymi oraz dziecięce zabawy, które często kończą się chaosem lub komiczną katastrofą. Ważną rolę odgrywa także galeria barwnych postaci, takich jak Alcest, Ananiasz czy Euzebiusz, a także rodzice Mikołajka i nauczyciele, których zachowania są przedstawione z ironicznym dystansem.
„Mikołajek” wyróżnia się lekkim, humorystycznym tonem oraz uniwersalnym obrazem dzieciństwa, ukazanym z perspektywy samego dziecka. Autorzy przedstawiają świat szkolny i rodzinny jako przestrzeń pełną spontaniczności, konfliktów i zabawnych sytuacji, jednocześnie unikając moralizatorstwa. Dzięki swojej formie i stylowi książka trafia zarówno do młodszych czytelników, jak i dorosłych, którzy dostrzegają w niej satyryczny obraz relacji społecznych i wychowawczych. Pierwszy tom zapoczątkował popularną serię, obejmującą kolejne części, takie jak „Rekreacje Mikołajka” czy „Wakacje Mikołajka”, które szybko stały się bestsellerami i utrwaliły pozycję cyklu w kanonie literatury dziecięcej.