Jak i dlaczego Makbet zabija Banka? – William Szekspir

W dramacie Williama Szekspira „Makbet” zabójstwo Banka jest jednym z najważniejszych etapów moralnego upadku tytułowego bohatera. Makbet nie zabija dawnego przyjaciela własnoręcznie, tak jak wcześniej zabił króla Dunkana, lecz zleca jego śmierć wynajętym mordercom. Powodem tej zbrodni jest przede wszystkim lęk przed przepowiednią czarownic, według której Banko sam nie zostanie królem, ale jego potomkowie mają objąć tron. Makbet zaczyna więc widzieć w dawnym towarzyszu i jego synu Fleance’u zagrożenie dla swojej władzy.

Spis treści

Dlaczego Makbet chce zabić Banka?

Makbet decyduje się na zabójstwo Banka, ponieważ po objęciu tronu nie czuje się bezpiecznie. Zdobył koronę przez królobójstwo, ale szybko uświadamia sobie, że władza oparta na zbrodni rodzi ciągły strach. Szczególnie niepokoi go proroctwo wypowiedziane przez czarownice na wrzosowisku. Wiedźmy zapowiedziały Makbetowi królewską przyszłość, ale Bankowi obiecały coś innego: miał stać się ojcem królów. Oznaczało to, że potomkowie Banka, a nie dzieci Makbeta, będą w przyszłości panować w Szkocji.

Dla Makbeta ta przepowiednia jest nie do zniesienia. Bohater dochodzi do wniosku, że zabił Dunkana i splamił sumienie nie dla własnego rodu, lecz dla potomków Banka. Czuje, że nosi „bezowocną koronę” i trzyma „jałowe berło”, ponieważ nie ma pewności, że jego władza zostanie przekazana następcom. Banko staje się więc dla niego żywym przypomnieniem o bezsensie zbrodni oraz o przyszłości, której Makbet nie potrafi kontrolować.

Banko jako zagrożenie dla Makbeta

Makbet boi się Banka nie tylko z powodu przepowiedni. Banko był obecny przy wypowiedzeniu przepowiedni przez czarownice, więc zna tajemnicę słów, które rozbudziły ambicję Makbeta. Po śmierci Dunkana zaczyna podejrzewać, że nowy król zdobył koronę „najszpetniejszymi środkami”. Nie wypowiada oskarżenia otwarcie, ale jego wiedza i przenikliwość czynią go niebezpiecznym świadkiem. Banko może domyślać się prawdy o królobójstwie, dlatego Makbet traktuje go jako przeszkodę.

Makbet sam przyznaje, że w Banku niepokoi go odwaga, mądrość i szlachetność. Dawny przyjaciel nie jest człowiekiem łatwym do oszukania ani zastraszenia. W przeciwieństwie do Makbeta nie uległ czarownicom i nie próbował przyspieszać spełnienia proroctwa. To dodatkowo pogłębia kontrast między bohaterami. Banko jest dla Makbeta moralnym wyrzutem sumienia: pokazuje, że można usłyszeć kuszącą przepowiednię, a mimo to nie wybrać zbrodni.

Makbet jako samodzielny zbrodniarz

Zabójstwo Banka pokazuje ważną zmianę w postaci Makbeta. Przy planowaniu śmierci Dunkana ogromną rolę odegrała Lady Makbet, która namawiała męża, przełamywała jego opór i pomagała zatrzeć ślady zbrodni. W przypadku Banka sytuacja wygląda inaczej. Makbet działa już samodzielnie. Nie wtajemnicza żony w szczegóły planu, mówi jej jedynie, aby była miła dla Banka podczas uczty, ale nie zdradza, że zamierza go zgładzić.

To bardzo ważny moment, ponieważ Makbet nie potrzebuje już cudzej namowy. Pierwsze morderstwo otworzyło w nim drogę do kolejnych zbrodni. Teraz sam planuje, wydaje rozkazy i posługuje się innymi ludźmi jak narzędziami. Z rycerza dręczonego wyrzutami sumienia zmienia się w tyrana, który zimno kalkuluje, kogo trzeba usunąć. Zabójstwo Banka świadczy więc o pogłębiającym się moralnym upadku bohatera.

Jak Makbet przygotowuje zabójstwo Banka?

Makbet nie zabija Banka własnoręcznie. Zamiast tego spotyka się z wynajętymi mordercami i przekonuje ich, że Banko jest ich wrogiem. Wykorzystuje ich gniew, biedę i poczucie krzywdy, aby skłonić ich do działania. Przedstawia sprawę tak, jakby śmierć Banka była także w ich interesie. W rzeczywistości chodzi wyłącznie o bezpieczeństwo Makbeta i utrzymanie tronu. Król manipuluje mordercami tak, jak wcześniej Lady Makbet manipulowała nim.

Plan zakłada zabicie nie tylko Banka, ale również jego syna Fleance’a. To szczególnie ważne, ponieważ Makbet chce zniszczyć całą przyszłość rodu Banka. Gdyby zginął tylko ojciec, przepowiednia nadal mogłaby spełnić się przez syna. Dlatego Makbet każe mordercom napaść na obu poza pałacem, przed ucztą. Chce uniknąć podejrzeń i zachować pozory niewinności. Zbrodnia ma zostać wykonana skrycie, z dala od oczu gości i dworu.

Przebieg zabójstwa Banka

Do napadu dochodzi wieczorem, gdy Banko i Fleance wracają na ucztę do zamku Makbeta. Mordercy czekają na nich w umówionym miejscu. Atakują niespodziewanie, wykorzystując ciemność i oddalenie od pałacu. Banko zostaje raniony i rozumie, że padł ofiarą zdrady. W ostatnich chwilach życia woła do syna, aby uciekał. Jego najważniejszym odruchem nie jest ratowanie siebie, lecz ocalenie Fleance’a.

Banko ginie, ale Fleance’owi udaje się uciec. To oznacza, że plan Makbeta kończy się tylko częściowym powodzeniem. Tyran usuwa dawnego przyjaciela, ale nie niszczy przepowiedni. Syn Banka żyje, więc przyszłość nadal pozostaje dla Makbeta zagrożeniem. Ucieczka Fleance’a pokazuje bezsilność Makbeta wobec losu, którego nie może całkowicie kontrolować. Im bardziej próbuje zabezpieczyć władzę zbrodnią, tym bardziej pogrąża się w lęku.

Reakcja Makbeta po śmierci Banka

Podczas uczty jeden z morderców informuje Makbeta, że Banko został zabity, ale Fleance uciekł. Wiadomość ta natychmiast burzy pozorny spokój króla. Makbet rozumie, że najważniejsza część planu nie została wykonana. Zamiast poczuć się bezpiecznie, znów doświadcza strachu. Śmierć Banka nie usuwa zagrożenia, lecz pogłębia paranoję Makbeta.

Niedługo potem Makbet widzi ducha Banka, który siada na jego miejscu przy stole. Goście nie dostrzegają zjawy, dlatego zachowanie króla wydaje się im niezrozumiałe i niepokojące. Duch Banka jest znakiem winy, której Makbet nie potrafi ukryć. Choć zlecił morderstwo innym, odpowiedzialność za śmierć przyjaciela nadal obciąża jego sumienie. Widmo Banka pokazuje, że zbrodnia powraca do sprawcy jako lęk, obłęd i publiczne upokorzenie.

Znaczenie zabójstwa Banka

Zabójstwo Banka ma ogromne znaczenie dla rozwoju dramatu. Pokazuje, że Makbet nie jest już człowiekiem, który popełnił jedną zbrodnię pod wpływem chwili, żony i przepowiedni. Staje się władcą, który świadomie używa przemocy jako narzędzia polityki. Od tej chwili Makbet coraz wyraźniej przeobraża się w tyrana. Nie wystarcza mu zdobycie tronu – musi usuwać każdego, kto może zagrozić jego pozycji lub przypominać mu o winie.

Śmierć Banka ma także znaczenie moralne. Banko był dawnym przyjacielem Makbeta, towarzyszem walki i człowiekiem, który nie uległ pokusie zła. Jego zabójstwo oznacza zerwanie ostatnich więzi łączących Makbeta z dawnym światem honoru i lojalności. Mord na Banku jest zdradą przyjaźni, rycerskich zasad i własnego sumienia. Ucieczka Fleance’a pokazuje natomiast, że zbrodnia nie daje pełnej kontroli nad przyszłością.

Przeczytaj także: Charakterystyka porównawcza Makbeta i lady Makbet

Aktualizacja: 2026-06-28 17:23:17.

Staramy się by nasze opracowania były wolne od błędów, te jednak się zdarzają. Jeśli widzisz błąd w tekście, zgłoś go nam wraz z linkiem lub wyślij maila: [email protected]. Bardzo dziękujemy.