„Zielone martensy” Joanny Jagiełło to nagrodzona powieść obyczajowa dla młodzieży, której akcja rozgrywa się w Warszawie. Opowiada o Feliksie Maślance, nastolatku wychowującym się bez ojca, z mamą pracującą za granicą, oraz o Otylii, zwanej Optą, dziewczynie zmagającej się z wyśmiewaniem i żałobą po mamie. Powieść podejmuje tematy samotności, dojrzewania i siły relacji, które mogą narodzić się mimo życiowych problemów.
Spis treści
Relacja Feliksa i Opty stanowi oś całej powieści. Zaczyna się podczas Dnia Sportu, a następnie stopniowo się pogłębia, tworząc relację opartą na zrozumieniu. Żadne z nich nie należy do pewnych siebie, radosnych nastolatków. Opta jest wyśmiewana przez rówieśnice, a Feliks ukrywa trudną sytuację w domu. Mimo trudnych doświadczeń są w stanie sobie zaufać i lepiej się poznać. Opta pomaga Feliksowi ogarnąć dom i zająć się Wiką, on odwzajemnia się pomocą przy matematyce i obecnością na próbach muzycznych. Ich pierwsza randka w Łazienkach pod wspólnym parasolem, piosenka napisana przez Optę specjalnie dla Feliksa, wspólny występ i pocałunek po nim: wszystko to tworzy obraz miłości, która wyrasta z przyjaźni i codziennej troski, a nie z motyli w brzuchu.
Samotność jest jednym z najważniejszych tematów powieści i dotyka niemal wszystkich bohaterów. Feliks, wychowujący się bez ojca, musi zastąpić pracującą za granicą mamę: gotuje, sprząta, chodzi na zebrania, opiekuje się chorą babcią. Trudna sytuacja sprawia, że musi żyć jak dorosły, chociaż jest tylko nastoletnim chłopcem. Opta czuje się wyobcowana po śmierci mamy i kolejnych związkach ojca z kobietami, których niekoniecznie nawet lubi. Wika, choć należy do paczki zwanej Orlicami, jest w niej „na doczepkę” i ukrywa swoją sytuację przed zamożniejszymi koleżankami. Każde z trojga dzieci walczy o akceptację w inny sposób i każde płaci za to wysoką cenę. Samotność w tej powieści jest po prostu bolesną codziennością, z którą bohaterowie muszą radzić sobie bez pomocy dorosłych.
Powieść skłania do pytań, czym są rodzina i dom. W przypadku Feliksa dom istnieje fizycznie – stoi na ulicy Smetany – ale przez większość czasu brakuje w nim mamy, nie ma też ojca. Chłopak przejął obowiązki, do których nie powinien być zmuszony w swoim wieku. Mama Feliksa nie jest złą matką: wyjeżdża z biedy, nie z obojętności, a każde pożegnanie jest okupione jej płaczem. Mimo to jej nieobecność jest realna i bolesna. Tata Opty stara się ją wspierać, ale jego uwagę wciąż rozpraszają kolejne nieudane związki, które stara się za wszelką cenę utrzymać. W finale powieści rodziny się łączą: mama Feliksa i tata Opty zaczynają się spotykać, a Opta z ojcem wprowadzają się na ulicę Smetany. Zakończenie jest więc optymistyczne, choć nie idealne: Feliks przyznaje wprost, że się boi. Taki bieg wydarzeń daje jednak nadzieję na zbudowanie rodziny od nowa.
Młodzi bohaterowie są na trudnej drodze do dorosłości. Feliks stara się sobie radzić, ale trudno mu podejmować decyzje. Stopniowo uczy się brać sprawy w swoje ręce: idzie sam na zebranie do szkoły, wyznaje Opcie miłość, proponuje mamie, że odda jej nagrodę pieniężną wygraną w konkursie. Opta zmaga się z lękiem, jej barwny styl to jednocześnie próba wyróżnienia się i tarcza. Kiedy podczas konkursu rezygnuje ze sprawdzonego repertuaru i śpiewa piosenkę napisaną dla Feliksa, wyróżnia się wielką odwagą. Dojrzewanie w tej powieści nie oznacza utraty wrażliwości, oznacza naukę mówienia prawdy mimo lęku.
Muzyka pełni w powieści funkcję języka, który ułatwia bohaterom wyrażanie uczuć. Opta ćwiczy w szkolnej sali muzycznej raz w tygodniu i właśnie tam Feliks ją odnajduje i do niej dołącza. Wspólne granie staje się przestrzenią bez konieczności tłumaczenia się. Piosenka napisana przez Optę dla Feliksa, zostawiona wcześniej na grobie mamy, jest jednocześnie wyznaniem i próbą oswojenia żałoby – muzyka pozwala jej opowiedzieć to, czego nie potrafiłaby wyznać wprost. Konkurs muzyczny stanowi punkt kulminacyjny ich wspólnej historii: dyplom i pięćset złotych to tylko zewnętrzna nagroda. Prawdziwą nagrodą jest to, że oboje odważnie wyszli na scenę.
Wątek Michała wprowadza do powieści wymiar realnego niebezpieczeństwa, które jest przestrogą, a nie tylko urozmaiceniem fabuły. Wika pada ofiarą manipulacji: mężczyzna zbierał informacje o jej pragnieniach i samotności, by móc je wykorzystać. Autorka pokazuje, jak izolacja, wstyd i potrzeba akceptacji czynią dzieci podatnymi na tego rodzaju zagrożenia. Mimo początkowej naiwności odwaga Wiki, czyli wysłanie adresu, ucieczka do sklepu, schowanie się za pianinem, pozwalają jej wyjść cało z niebezpiecznej sytuacji. Gdyby jednak nie jej silna relacja z bratem, historia mogłaby skończyć się tragicznie.
Aktualizacja: 2026-04-14 21:44:40.
Staramy się by nasze opracowania były wolne od błędów, te jednak się zdarzają. Jeśli widzisz błąd w tekście, zgłoś go nam wraz z linkiem lub wyślij maila: [email protected]. Bardzo dziękujemy.