„Stan splątania” Roksany Jędrzejewskiej-Wróbel to przejmująca opowieść o międzypokoleniowym spotkaniu, które zmienia życie zarówno samotnych nastolatków, jak i zapomnianych seniorów. Trójka nastolatków – Lena, Maria i Miłosz – trafia na wolontariat do domu opieki „Zaciszna Przystań”, gdzie poznają Jarminę, Elodię i Bertrama. Z początkowo niechętnego kontaktu rodzi się głęboka więź, która prowadzi wszystkich bohaterów przez bunt, ucieczkę i ostateczne wyzwolenie.
Spis treści
Wszyscy bohaterowie powieści są głęboko samotni mimo pozornego funkcjonowania w społeczeństwie. Lena, Maria i Miłosz żyją w izolacji emocjonalnej – otoczeni harmonogramami zajęć, oczekiwaniami rodziców i szkolnymi wymaganiami, nie mają z kim dzielić się prawdziwymi uczuciami. Seniorzy w „Zacisznej Przystani” doświadczają jeszcze głębszej samotności wykluczenia – zamknięci za bramą, odwiedzani przez rodziny jedynie z obowiązku. Syn Bertrama nawet nie chce zabrać ojca na święta, rodzina Elodii woli siedzieć w telefonach niż z nią rozmawiać, Jarmina musiała oddać swoje mieszkanie bankowi. Młode i starsze pokolenie pomagają sobie wzajemnie i znajdują w sobie to, czego nie dają im najbliżsi.
Relacja młodzieży i seniorów stanowi serce powieści. Początkowo nastolatki traktują wolontariat jako przymus potrzebny do zdobycia punktów, a starsi ludzie widzą u nich tylko litość. Stopniowo jednak buduje się autentyczna więź oparta na wzajemnym szacunku i zrozumieniu. Jarmina dzieli się z Marią wiedzą o antropologii szczęścia, Bertram uczy Miłosza gry na saksofonie, Elodia obdarowuje Lenę szkicownikiem. Młodzi odkrywają, że seniorzy mają fascynujące historie – Jarmina była łączniczką w czasie wojny, Bertram zbudował dom nad morzem. Starsi ludzie widzą w nastolatkach nie bezużyteczną młodzież pogrążoną w telefonach, lecz wrażliwe osoby, które również mają swoje problemy. Ta więź prowadzi do wspólnego buntu i ucieczki, gdzie zacierają się granice wieku.
Pragnienie wolności przenika całą powieść. Seniorzy są więźniami instytucji – brama z alarmem, kamery, zakaz wychodzenia, ciągły nadzór. Jarmina demonstracyjnie siedzi na wózku, choć może chodzić – wózek staje się jej buntem przeciw systemowi. Młodzież również żyje w niewoli – harmonogramy, korepetycje, kółka, punkty za wolontariat, presja egzaminów. Maria obgryza paznokcie do krwi, Lena nie może znaleźć legitymacji na egzamin, Miłosz śni koszmary o maszynoludach. Wspólna ucieczka nad morze staje się manifestacją wolności – Jarmina po raz pierwszy je frytki, Elodia wystawia głowę przez szyberdach, tata Marii rzuca pracę. Finałowe wejście do morza symbolizuje ostateczne wyzwolenie, choć okupione śmiercią Bertrama i zniknięciem staruszek.
Bunt przybiera w powieści różne formy – od drobnych aktów nieposłuszeństwa po ucieczkę. Młodzież zabiera staruszków na spacer bez zgody dyrektorki ośrodka, co jest dla nich wielką radością. Prawdziwy bunt jednak wybucha, gdy dyrektorka ogłasza przeniesienie polskich pensjonariuszy, aby zrobić miejsce płacącym więcej Niemcom. Strajk seniorów wspieranych przez nastolatki, filmik w Internecie, wywiad dla lokalnej telewizji – to wszystko stanowi protest przeciw traktowaniu ludzi jak towaru. Bunt kończy się ucieczką, która jest ostatecznym zerwaniem z systemem. Powieść pokazuje, że prawdziwa zmiana wymaga odwagi przekroczenia granic – zarówno fizycznych, jak i społecznych.
Młodzi bohaterowie przechodzą drogę od posłusznych uczniów do świadomych buntowników. Maria ukrywa blizny na rękach, desperacko walczy o najlepszą średnią. Lena żyje w ciągłym stresie, obgryza skórki przy paznokciach, ma zajęty każdy dzień tygodnia. Miłosz ucieka w koszmary i gry na telefonie, nie potrafi przeciwstawić się ojczymowi. Kontakt ze starszymi ludźmi zmienia ich perspektywę – dowiadują się o antropologii szczęścia, słyszą historie z czasów wojny, uczą się pokera i gry na saksofonie. Kluczowym momentem dojrzewania jest śmierć Roberta z VIII B – dopiero wtedy rozumieją, jak kruche jest życie. Finalna decyzja o pomocy w ucieczce, kłamstwo rodzicom i wspólna noc nad morzem to już czyny dojrzałych ludzi gotowych ponieść konsekwencje.
Śmierć obecna jest w powieści na wielu płaszczyznach. Maria nosi w sobie ciężar utraty brata Kacpra, który zmarł, gdy miała dwa latka, rodzice nie pozwalają jej nawet na powieszenie zrobionego przez niego aniołka. Samobójstwo Roberta wstrząsa szkołą – Maria wie, że też miał blizny na rękach jak ona, Lena wspomina, że razem udawali wiązanie butów za rogiem szkoły. Śmierć Bertrama nad morzem jest spokojna i świadoma – mężczyzna wie, że nadszedł jego czas, kładzie się na ziemi i godzi się z odejściem. Elodia śpiewa mu kołysankę, Miłosz gra na saksofonie. To śmierć godna, w otoczeniu bliskich, pod gwiazdami – zupełnie inna niż samotne umieranie w instytucji. Zniknięcie Elodii i Jarminy pozostaje tajemnicą – czy skoczyły z klifu, czy złapały autostopa, jak sugeruje zakończenie?
Powieść bezlitośnie obnaża mechanizmy instytucji ograniczających człowieka. Szkoła traktuje uczniów przedmiotowo: tutaj nie ma miejsca na indywidualizm, wszystko jest mierzone, liczone, każdy musi dostosować się do norm. Maria mimo najlepszej średniej nie dostaje dyplomu publicznie za niewłaściwy strój, Lena ma problem z wejściem na egzamin bez legitymacji, chociaż nauczyciele ją znają. Dom opieki to złota klatka – piękne wnętrza obłożone ceratą, pacjenci na fotelach przed włączonym telewizorem, zakaz opuszczania terenu. Dyrektorka mówi wprost o „stanie splątania” mieszkańców, traktując ich jak infantylne dzieci. System opieki zdrowotnej, edukacji i rodzinny wymusza posłuszeństwo za cenę człowieczeństwa. Ubezwłasnowolnienie Bertrama, syn sprzedający dom wbrew obietnicy, przenoszenie seniorów dla zysku – wszystko to pokazuje, jak instytucje rozporządzają ludzkim życiem jak swoją własnością.
Aktualizacja: 2026-01-10 17:08:56.
Staramy się by nasze opracowania były wolne od błędów, te jednak się zdarzają. Jeśli widzisz błąd w tekście, zgłoś go nam wraz z linkiem lub wyślij maila: [email protected]. Bardzo dziękujemy.