„Stan splątania” Roksany Jędrzejewskiej-Wróbel to współczesna powieść młodzieżowa, która pod pozorem historii o wolontariacie w domu seniora podejmuje uniwersalne problemy egzystencjalne. Prowadzona z perspektywy trójki ósmoklasistów – Marii, Leny i Miłosza – oraz pensjonariuszy „Zacisznej Przystani” narracja pokazuje, że stan splątania dotyczy nie tylko seniorów, ale całego społeczeństwa uwięzionego w systemie oczekiwań.
Spis treści
Centralnym zagadnieniem powieści jest paradoks samotności we współczesnym świecie. Maria, Lena i Miłosz żyją w izolacji mimo codziennego przebywania w szkole – siedzą osobno na korytarzu, każde zamknięte we własnym świecie komórki, słuchawek czy kaptura. Pensjonariusze „Zacisznej Przystani” są odcięci od świata kutą bramą, zamknięci w pokojach przed telewizorem. Jarmina tęskni za ciemnością, gdy światła palą się całą noc „z powodu bezpieczeństwa” – środki mające chronić faktycznie pozbawiają wolności. Moment, gdy Miłosz dostrzega, że twarze wszystkich bohaterów wyglądają podobnie mimo różnic wieku, symbolizuje odkrycie uniwersalności ludzkiego doświadczenia samotności.
Powieść przedstawia bohaterów uwięzionych w systemie oczekiwań niszczącym ich tożsamość. Maria wymiotuje po smoothie pełnym suplementów, wbija paznokieć w nadgarstek do krwi po upokorzeniu na apelu – jej ciało buntuje się przeciw presji doskonałości. Lena żyje według grafiku: szkoła, kółko, korepetycje, wolontariat. Miłosz próbuje kontrolować sny, bo rzeczywistość jest nie do zniesienia. Seniorzy także zostali pozbawieni tożsamości – Elodia przez życie używała imienia Jadwiga, dopiero w domu opieki wraca do prawdziwego. Jarmina, była antropolożka badająca szczęście, udaje niepełnosprawność jako bunt przeciw systemowi. Śmierć Roberta z VIII B staje się symbolem skrajnej konsekwencji życia pod presją i w izolacji.
Powieść bezlitośnie ukazuje system opieki jako formę wykluczenia. „Zaciszna Przystań” przypomina więzienie – kuta brama, kamery, wszystko obłożone ceratą. Dyrektorka włącza telewizor, ignorując protesty, Jarmina czyta „Teleogłupianie” jako akt sprzeciwu. Bertram musi oddać psa, jest ubezwłasnowolniony, a syn sprzedaje jego dom jeszcze za życia ojca. Najokrutniejszy okazuje się plan przeniesienia Polaków do gorszego ośrodka, bo Niemcy płacą więcej – seniorzy przestają być ludźmi, stają się towarem. Młodzi odkrywają, że mieszkańcy są w pełni sprawni intelektualnie, lecz system infantylizuje ich i odbiera godność.
Powieść pokazuje przepaść między pokoleniami jako główną przyczynę samotności i konfliktów. Rodzice bohaterów żyją w świecie punktów i laptopów – mama Leny przypomina o czesnym, rodzice Marii siedzą z komórkami w łóżku, Adam optymalizuje sen. Nikt nie pyta dzieci o prawdziwe uczucia. Elodia wraca od córki smutna, bo wszyscy na wigilii siedzieli w telefonach. Bertram dzwoni do syna, który nie chce go zabrać. Przełom następuje, gdy młodzi przychodzą do seniorów w nocy – słuchają siebie nawzajem, odkrywają, jak wiele mogą się od siebie nauczyć. Wspólna wigilia, spacer i uczta pokazują, że autentyczna komunikacja przekracza bariery wieku.
Finałowa część powieści stawia fundamentalne pytanie o prawo do decydowania o własnym losie. Ucieczka nad morze staje się aktem ostatecznego wyzwolenia – Jarmina wstaje z wózka, wyznając, że udawanie było buntem przeciw systemowi. Bertram prowadzi grupę do domu, który sam wybudował, lecz odkrywa, że syn go sprzedał – ostatnia więź z przeszłością zostaje zerwana. Mężczyzna po prostu kładzie się na ziemi i umiera, jakby była to jego świadoma decyzja. Odchodzi w miejscu, które kocha, a nie w domu opieki. Elodia i Jarmina znikają – czytelnik zostaje z pytaniem, czy skoczyły z klifu, czy uciekły autostopem. Biały pies Daruma, który zostaje z młodymi, symbolizuje przekazanie wolności następnemu pokoleniu i nadzieję, że młodzi nie pozwolą zamknąć się w systemie splątania.
Aktualizacja: 2026-01-10 17:34:31.
Staramy się by nasze opracowania były wolne od błędów, te jednak się zdarzają. Jeśli widzisz błąd w tekście, zgłoś go nam wraz z linkiem lub wyślij maila: [email protected]. Bardzo dziękujemy.