„Próchno” to powieść, której autorem jest Wacław Berent. Stanowi ona próbę podsumowania pierwszej dekady istnienia Młodej Polski i ukazuje tworzących ją artystów, których sylwetki Berent nakreślił w swym tekście.
Spis treści
Podstawą dzieła jest motyw sztuki, która stanowi najważniejszą siłę kierującą życiem bohaterów. Borowski poświęca na jej ołtarzu małżeństwo. Porzuca Zochnę dla roli w „Przeznaczeniu”. Jelsky traktuje cudze cierpienie jako materiał literacki, Müller szuka w poezji usprawiedliwienia życia, a Hertenstein nie potrafi porzucić muzyki nawet po spaleniu kompozycji. Twórczość daje im natchnienie, lecz prowadzi także do samotności, wyczerpania i śmierci.
W dziele pojawia się motyw artysty. Młodopolscy artyści są nadwrażliwi, chwiejni i niezdolni do zwyczajnego życia. Borowski wykorzystuje własny ból na scenie, Jelsky ukrywa rozpacz pod cynizmem, Müller żyje marzeniami o wielkim dziele, a Hertenstein wybiera świat muzyki zamiast praktycznego działania. Każdy z nich doświadcza kryzysu talentu i poczucia klęski. Są przy tym samotni.
W powieści Berent wykorzystał motyw miłości, która zostaje ukazana jako uczucie gwałtowne, egoistyczne i niszczące. Zochna kocha męża bezwarunkowo, lecz zostaje przez niego porzucona. Kunicki i Müller darzą ją uczuciem, które odbiera im spokój. Hertenstein zakochuje się w Hildzie, widząc w niej uosobienie sztuki. Bohaterowie pragną bliskości, ale nie potrafią stworzyć trwałych relacji.
W tekście istotny jest motyw samotności. Niemal wszyscy bohaterowie czują się opuszczeni i niezrozumiani. Borowski boi się pustki, Müller rozpaczliwie potrzebuje ludzkiego ciepła, Jelsky szuka ludzi w kawiarni, a Zochna po odejściu męża nie umie zostać sama. Samotność nasila ich lęki, popycha ku alkoholowi, urojeniom i samobójstwu.
W powieści wykorzystano motyw śmierci, która stale towarzyszy bohaterom. Ojciec Borowskiego odbiera sobie życie po konflikcie z synem, Jelsky popełnia samobójstwo w kawiarni, a Müller i Hertenstein wspólnie przyjmują truciznę. Kunicki przeżywa śmierć młodej pacjentki, która wywołuje jego załamanie. Śmierć jawi się jako ucieczka od cierpienia i poczucia przegranej.
W dziele wielokrotnie powraca motyw cierpienia, ponieważ bohaterowie czerpią ze swoich ran materiał do twórczości. Borowski wykorzystuje własną rozpacz w grze aktorskiej, Müller zapisuje lęk i chorobę, Jelsky przetwarza tragedie innych w teksty, a Hertenstein buduje muzykę ze wspomnień i niespełnionego uczucia. Cierpienie pobudza talent, ale zarazem go niszczy.
W tekście ważny jest motyw rozdarcia wewnętrznego. Ojciec Hertensteina nakazuje synowi działać, walczyć i ratować dolinę, lecz Henryk wybiera muzykę oraz świat wyobraźni. Kunicki próbuje odrzucić artystyczne fascynacje i pozostać użytecznym lekarzem. Borowski porzuca codzienne obowiązki dla sceny. Bohaterowie nie potrafią pogodzić marzeń z rzeczywistością.
Berent wykorzystał motyw kobiety. Kobiety stają się bowiem dla mężczyzn źródłem natchnienia, ukojenia i lęku. Zochna jest dla Borowskiego obietnicą spokoju, a dla Kunickiego i Müllera przedmiotem namiętności. Hilda rozbudza talent Hertensteina, lecz również pogłębia jego rozdarcie. Mężczyźni idealizują kobiety, obciążając je odpowiedzialnością za własne życie i sztukę.
Aktualizacja: 2026-07-20 20:24:43.
Staramy się by nasze opracowania były wolne od błędów, te jednak się zdarzają. Jeśli widzisz błąd w tekście, zgłoś go nam wraz z linkiem lub wyślij maila: [email protected]. Bardzo dziękujemy.