„Złodziejka książek” to powieść, której autorem jest Markus Zusak, australijsko-niemiecki pisarz. Została ona wydana po raz pierwszy w roku 2005. Porusza tematykę związaną z II wojną światową, a konkretnie z życiem pewnej dziewczynki, mieszkanki małej niemieckiej miejscowości, na której odbijają się wszelkie konsekwencje wojennej zawieruchy. Przybrana rodzina Liesel dodatkowo w piwnicy ukrywa Żyda, Maxa Vandenburga, co naraża życie ich wszystkich na ogromne niebezpieczeństwo. Powieść ma przekaz zdecydowanie antywojenny i ukazuje konsekwencje konfliktów zbrojnych.
Spis treści
Powieść przedstawia postać Liesel Meminger, czyli dziewczynki, która trzykrotnie zetknęła się ze Śmiercią – narratorem opowieści. Jej matka zostaje zmuszona oddać ją do rodziny zastępczej po tym, jak ojciec Liesel został zatrzymany przez nazistów. W drodze do rodziny zastępczej, w pociągu, umiera jej brat. Osierocona Liesel trafia do domu Hansa i Rosy Hubermannów, mieszkających przy ulicy Himmelstrasse w Molching. Dziewczynka stopniowo przyzwyczaja się do nowej sytuacji i oswaja się ze swoimi opiekunami – surową Rosą i opiekuńczym Hansem. Liesel początkowo nie potrafi czytać ani pisać, zaczyna jednak kraść książki, a w piwnicy Hans uczy ją, jak odczytywać litery i słowa.
Życie całej rodziny zmienia się, gdy w piwnicy zaczyna się ukrywać Żyd, Max Vandenburg, syn dawnego przyjaciela Hansa. Obecność Maxa stanowi w Trzeciej Rzeszy zagrożenie dla wszystkich mieszkańców domu, dlatego Liesel uczy się dotrzymywania tajemnicy. W międzyczasie poznaje lepiej Maxa i zbliża się do niego. Łączą ich książki i słowa, a obecność chłopaka jest dla Liesel bardzo ważna.
Całe Molching coraz bardziej odczuwa konsekwencje wojny, która początkowo wydaje się zwycięska, lecz z czasem staje się jasne, że Niemcy ją przegrywają, co odbija się na całym społeczeństwie. Liesel próbuje prowadzić normalne życie, aż Hans pewnego dnia staje w obronie Żyda pędzonego do obozu w Dachau, przez co zaczyna obawiać się kary. Max wówczas, na wszelki wypadek, znika, by nie narażać nikogo swoją obecnością.
Hans dostaje powołanie do wojska, lecz wraca z niego po pewnym czasie dzięki wypadkowi i złamaniu. Liesel tęskni za Maxem i wciąż kradnie oraz czyta książki. W mieście mają miejsce ciągłe naloty, a wszyscy mieszkańcy wspólnie biegną wówczas do schronu. Pewnego razu jednak alarm zostaje ogłoszony zbyt późno. W wyniku bombardowania dom Hubermannów zostaje zniszczony, a Liesel traci ukochanych rodziców zastępczych oraz swojego najlepszego przyjaciela, Rudy’ego Steinera. Dziewczynka przeżywa atak tylko dlatego, że w tym czasie znajdowała się w piwnicy.
Liesel po wojnie spotyka Maxa. Żydowi udaje się przeżyć obóz i odnaleźć dziewczynkę. Ona sama zaś umiera jako starsza kobieta w sędziwym wieku na przedmieściach Sydney, kiedy to po raz ostatni przychodzi po nią Śmierć.
Narratorem powieści jest Śmierć, która przedstawia się w niecodzienny, ironiczny sposób. Opisuje świat poprzez kolory, bo to one pomagają jej znieść ciężar pracy polegającej na zabieraniu ludzkich dusz. Opowiada historię dziewczynki, która wielokrotnie przeżywa stratę, ale uparcie trwa przy życiu. Jej opowieść będzie zbudowana ze słów, kradzieży książek, wojny i cierpienia.
Śmierć wyjaśnia swoją perspektywę, która nie jest okrutna, lecz nieuchronna. Fascynują ją barwy nieba w chwilach umierania. Przyznaje, że najbardziej bolą ją ci, którzy zostają po śmierci bliskich. Wprowadza główną bohaterkę, czyli dziewczynkę, którą spotkała trzykrotnie i której historię postanawia opowiedzieć.
Śmierć opisuje zimową scenerię przy torach kolejowych, gdzie wśród śniegu znajduje się matka, córka i ciało zmarłego chłopca. Strażnicy spierają się, co z nimi zrobić, ostatecznie decydując się zabrać ich dalej i zgłosić sprawę na następnej stacji. Narrator przyznaje, że popełnił błąd, ponieważ zamiast zachować dystans, zainteresował się dziewczynką i zaczął ją obserwować.
ZAĆMIENIE
Śmierć opisuje kolejne spotkanie z Liesel, już po latach, gdy dziewczynka jest świadkiem katastrofy lotniczej. Po raz kolejny podkreśla swoją obecność przy ludzkich tragediach i zauważa, że los bohaterki nieustannie splata się z umieraniem innych.
Trzecie spotkanie Śmierci z Liesel następuje podczas bombardowania. Dziewczynka klęczy wśród ruin, trzymając książkę. Jej świat dosłownie się rozpada, a słowa stają się jedyną rzeczą, która daje jej sens i możliwość przetrwania.
Podczas zimowej podróży pociągiem do Monachium umiera młodszy brat Liesel. Dziewczynka jest świadkiem śmierci i pogrzebu chłopca w nieznanym miasteczku. To wtedy po raz pierwszy kradnie książkę – „Podręcznik grabarza”, która staje się dla niej symbolem straty i początkiem relacji ze słowami.
Liesel trafia do rodziny zastępczej Hubermannów na ulicy Himmelstrasse. Jej nowa matka, Rosa, jest gwałtowna i wulgarna, lecz w głębi serca opiekuńcza. Ojciec, Hans, okazuje się ciepły, cierpliwy i empatyczny. Dziewczynka zmaga się z koszmarami po śmierci brata i nie potrafi czytać ani pisać.
Liesel stopniowo oswaja się z nowym domem, choć doświadcza swoistej przemocy słownej i fizycznej. Z czasem odkrywa, że mimo surowości Rosa ją kocha. Hans staje się dla niej prawdziwym oparciem, uspokaja ją nocami i uczy podstaw życia w trudnych czasach.
Koszmary wracają każdej nocy. Hans czuwa przy dziewczynce, gra jej na akordeonie i daje poczucie bezpieczeństwa. Liesel zaczyna rozumieć, że nowy dom, mimo biedy i strachu, może stać się miejscem, w którym nie jest sama.
Liesel zaprzyjaźnia się z Rudym Steinerem, energicznym, zbuntowanym chłopcem, zafascynowanym czarnoskórym sprinterem Jessem Owensem do tego stopnia, że podczas jednych zawodów sprinterskich pomalował sobie twarz na czarno. Razem poznają brutalną rzeczywistość nazistowskich Niemiec, uczą się lojalności i odwagi. Rudy zakochuje się w Liesel, choć ona długo odrzuca jego uczucia.
To historia, w której Jesse Owens wziął udział w Igrzyskach Hitlera w 1936 roku. Rudy wyobraża sobie, że to on jest Owensem. Został też pouczony przez ojca, że nie wolno mu się malować na czarno.
Podczas jednej z nocy Hans odkrywa ukrytą książkę Liesel. To moment przełomowy, ponieważ zaczyna ją uczyć czytać, używając papieru ściernego i cierpliwości. Wspólne nocne lekcje stają się fundamentem jej miłości do słów, które w przyszłości pomogą jej przetrwać wojnę.
Nocne lekcje Liesel i Hansa Hubermanna stają się codziennością. Dziewczynka wciąż budzi się z koszmarów, a papa za każdym razem ją uspokaja, pierze pościel i wraca do nauki czytania. Ich ciche rozmowy w środku nocy tworzą więź opartą na cierpliwości i zaufaniu.
Hans zaczyna zabierać Liesel na spacery nad rzekę Amper. Tam uczą się słów, czytają na głos i słuchają akordeonu. Rosa początkowo protestuje, lecz zgadza się, gdy papa obiecuje wyręczyć ją w roznoszeniu prania. Nauka odbywa się wszędzie – nad rzeką, w piwnicy, a nawet na ścianach domu, które Hans zapisuje farbą.
Zapach tytoniu, farby i nafty, który unosi się wokół papy, staje się dla Liesel zapachem bezpieczeństwa i przyjaźni. Dziewczynka czuje, że mimo biedy i trudów wojny znalazła kogoś, kto nie odchodzi.
Jesienią 1939 roku wybucha wojna. Radio i gazety krzyczą o zwycięstwach, ale Hans reaguje na wiadomości bez entuzjazmu. Liesel szybko przekonuje się, że wojna to nie tylko front, lecz także szkoła i ulica.
Choć robi postępy w czytaniu, wciąż nie radzi sobie w klasie. Zostaje przeniesiona do wyższej grupy nie za wiedzę, lecz za buntownicze zachowanie. Podczas sprawdzianu czytania próbuje udowodnić, że potrafi – recytuje z pamięci fragment „Podręcznika grabarza”. Zamiast uznania spotykają ją kara i publiczne upokorzenie.
Szyderstwa rówieśników prowadzą do wybuchu gniewu. Liesel brutalnie bije Ludwiga Schmeikla, broniąc własnej godności. Za karę dostaje surowe baty, ale przestaje być obiektem drwin. Po wszystkim, w deszczu, Rudy po prostu jest obok – bez słów, bez ocen. Tak rodzi się ich prawdziwa przyjaźń.
Druga kradzież książki następuje 20 kwietnia 1940 roku, podczas obchodów urodzin Hitlera. Liesel wyciąga z ognia zakazaną książkę „Wzruszenie ramion”. Tym razem kradnie świadomie, z gniewu i buntu. Palenie książek, propaganda i nienawiść wobec wrogów sprawiają, że dziewczynka zaczyna rozumieć los swojej matki i brata. Właśnie wtedy staje się „dziewczyną z ciemności”, kimś, kto widzi prawdę, ale musi ją ukrywać.
Pod koniec 1939 roku życie Liesel wydaje się stabilniejsze. Kończy „Podręcznik grabarza” i dostaje na święta dwie książki. Hans zdobywa na nie pieniądze, sprzedając własnoręcznie skręcane papierosy. Czytanie daje Liesel poczucie wartości i dumy. Dziewczynka zaczyna wierzyć, że słowa mogą ją ochronić przed światem.
Liesel i Rosa roznoszą upraną bieliznę. Okazuje się, że niektórych klientów już nie stać na tę usługę w trudnych, wojennych czasach. Rosa postanawia, że Liesel musi przejąć część jej obowiązków związanych z praniem. Liesel chce pisać do matki, co martwi Rosę, która rozmawia o tym z Hansem.
Liesel pisze listy do prawdziwej matki, lecz odpowiedzi nigdy nie nadchodzą. W końcu dociera do niej prawda, że jej matka zniknęła na zawsze. Kradzież pieniędzy na znaczki kończy się brutalną karą Rosy, ale też jej szczerym współczuciem. W tej chwili Liesel ostatecznie żegna się z nadzieją i przygotowuje na najgorsze.
Miasto świętuje, a książki płoną. Liesel rozumie, że to Hitler odpowiada za cierpienie jej rodziny. Gdy wypowiada nienawiść na głos, Hans uderza ją, ale nie z okrucieństwa, lecz ze strachu. Uczy ją milczenia, które ma ją ocalić. Tego dnia Liesel po raz drugi kradnie książkę. Wrota złodziejstwa otwierają się na dobre.
Uroczystości z okazji urodzin Hitlera przyciągają całe Molching. Oddziały Hitlerjugend maszerują wśród wiwatujących tłumów, a Liesel na chwilę daje się porwać atmosferze zbiorowego entuzjazmu. Na placu gromadzone są rzeczy przeznaczone do spalenia – stare książki, dokumenty i symbole „wrogiej” przeszłości.
W przemówieniach padają słowa o komunistach i Żydach. Dla Liesel to moment przełomowy, gdyż zaczyna łączyć propagandę z losem swojej matki i zniknięciem ojca. Tłum reaguje krzykiem i oklaskami, a powietrze wypełnia zapach potu, dymu i fanatyzmu.
W chaosie Liesel pomaga rannemu Ludwigowi Schmeiklowi. Dawni wrogowie na chwilę przestają nimi być. Dziewczynka ucieka z placu z rosnącym poczuciem obrzydzenia i gniewu wobec tego, co widzi.
Po zakończeniu uroczystości Liesel siedzi przy kościele i obserwuje gasnące ognisko. W rozmowie z Hansem uświadamia sobie, że to Hitler odpowiada za cierpienie jej rodziny. Gdy mówi to na głos, papa reaguje gwałtownie – uderza ją, a potem uczy, że nienawiść do Führera można wypowiadać tylko w domu, nigdy publicznie.
Hans tłumaczy córce, że w Niemczech słowa mogą zabić szybciej niż czyny. Zmusza ją do wyćwiczenia nazistowskiego pozdrowienia, by chronić ją przed podejrzeniami.
Podczas sprzątania placu po ognisku Liesel zauważa kilka książek, które nie spłonęły do końca. Ryzykując poparzenie i przyłapanie, wyciąga jedną z nich z żaru. Książka parzy ją w dłonie i żebra, ale dziewczynka nie potrafi jej porzucić.
Zauważona przez tajemniczą postać z tłumu czuje panikę, lecz udaje jej się odejść niezauważoną. Dopiero w drodze do domu pokazuje zdobycz Hansowi. Papa domyśla się, że kradzież nie była przypadkowa, lecz aktem buntu i desperacji. Hans postanawia zachować książkę w tajemnicy i czytać ją z Liesel w piwnicy. W ten sposób kradzież z ognia staje się początkiem nowego etapu w życiu dziewczynki.
W domu Hans podejmuje decyzję, która wpłynie na przyszłość całej rodziny. Zdaje sobie sprawę, że książki i słowa są dla Liesel ratunkiem, ale mogą też stać się zagrożeniem. Wkrótce wymienia papierosy na egzemplarz „Mein Kampf”, który ma posłużyć jako kamuflaż i narzędzie ochrony.
Droga Liesel prowadzi coraz głębiej w świat zakazanych słów, sekretów i ryzyka. Złodziejka książek uczy się, że przetrwanie w Trzeciej Rzeszy wymaga sprytu, odwagi i ogromnego szczęścia.
Liesel bała się dostarczać bieliznę do domu burmistrza. Żona burmistrza przyniosła dziewczynie stos książek.
Wiele kilometrów dalej ukrywał się w ciemności pewien Żyd. Był to Max, któremu pomógł Hans, papa Liesel, i przyniósł mu jedzenie.
Liesel cieszyła się latem. Odwiedzała też dom burmistrza. Dowiedziała się więcej na temat historii jego rodziny i odniesionej straty.
Liesel i Rudy, żyjący w ciągłym niedostatku, cieszą się drobnymi łupami, czyli jabłkami skradzionymi z sadu oraz jednym znalezionym fenigiem. Za tę monetę kupują u Frau Diller jednego, twardego jak kamień cukierka, którego ssą na zmianę. Choć sklepikarka reprezentuje nazistowski porządek, dla dzieci ten moment staje się namiastką szczęścia i luksusu. W ich świecie nawet najmniejsza słodycz oznacza zwycięstwo nad głodem i biedą.
Narracja przenosi się do Maxa Vandenburga, uciekającego nocnym pociągiem ze Stuttgartu. Jego jedyną ochroną jest egzemplarz „Mein Kampf”, który udaje przepustkę do przetrwania. Max, ogolony i ucharakteryzowany na Aryjczyka, tłumi strach podczas kontroli. Podróż jest wyczerpująca, pełna wstydu i napięcia, ale tytuł książki, „Moja walka”, staje się dla niego gorzkim symbolem własnej walki o życie.
Liesel i Rudy nadal kradną jedzenie, tym razem z większą pomysłowością. Obserwują Ottona Sturma, który co tydzień wozi żywność dla księży, i doprowadzają do jego upadku na oblodzonej drodze. Zdobyty chleb i boczek dzielą z bandą Arthura Berga. Choć są złodziejami, kierują się własnym kodeksem, gdyż koszyk oddają, by choć częściowo naprawić wyrządzoną krzywdę.
Max dociera pieszo do Molching. Każdy krok jest walką z bólem i strachem. W jednej dłoni trzyma walizkę, w drugiej książkę. Liczy kroki, jakby rytuał mógł ochronić go przed losem. Staje wreszcie przed domem przy Himmelstrasse 33, rozdarty między nadzieją a poczuciem winy, że naraża obcych ludzi na śmiertelne niebezpieczeństwo. Wyciąga klucz, czyli ostatni próg między ucieczką a ocaleniem.
Hans Hubermann wspomina I wojnę światową i przyjaźń z Erikiem Vandenburgiem, żydowskim żołnierzem, który nauczył go grać na akordeonie i pośrednio ocalił mu życie. Po śmierci Erika Hans zachowuje instrument jako symbol długu wdzięczności. To właśnie ta przeszła obietnica sprawia, że po latach nie potrafi odmówić pomocy synowi dawnego przyjaciela.
Max pojawia się nocą w domu Hubermannów. Liesel widzi go po raz pierwszy – przerażonego, wycieńczonego człowieka. Hans i Rosa decydują się go ukryć. Dziewczynka zostaje wciągnięta w spisek, który odmieni jej życie. Od tej chwili bycie dobrą oznacza absolutne milczenie.
Poznajemy przeszłość Maxa, czyli jego dzieciństwo, miłość do boksu, walki uliczne i przyjaźń z Walterem Kuglerem. Boks uczył go oporu wobec losu. Po dojściu Hitlera do władzy Max traci pracę, rodzinę i bezpieczeństwo. Noc Kryształowa zmusza go do ucieczki i wieloletniego ukrywania się.
Rosa reaguje surowo, ale praktycznie. Karmi Maxa, choć ten wymiotuje z wycieńczenia. Jej gniew okazuje się maską strachu i determinacji – jest gotowa chronić obcego za cenę własnego bezpieczeństwa.
Hans tłumaczy Liesel, czym grozi zdrada tajemnicy. Dziewczynka po raz pierwszy w pełni rozumie ciężar odpowiedzialności. Strach staje się fundamentem ich nowego życia.
Max śpi przez trzy dni, a Liesel go obserwuje. Potem się budzi i poznaje dziewczynkę.
Po wybudzeniu się Max zaczyna dzielić z Liesel koszmary. Oboje noszą w sobie obrazy śmierci i ucieczki. Rozmowy nocne zbliżają ich do siebie i tworzą więź opartą na wspólnym cierpieniu.
Max zaczyna tworzyć książkę dla Liesel, zamalowując strony „Mein Kampf”. Z propagandy rodzi się osobista opowieść, a zarazem dowód, że słowa mogą ocalać, a nie niszczyć.
Historia wraca do zimowego dnia, gdy Rudy Steiner wskakuje do lodowatej rzeki Amper, by uratować książkę. Gest ten, pełen brawury i oddania dla dziewczynki, staje się symbolem jego uczuć wobec Liesel. Śmierć zapowiada tragiczny los chłopca, podkreślając, że Rudy nigdy nie zasłużył na sposób, w jaki odejdzie.
Śmierć otwarcie zdradza przyszłe wydarzenia, bo nie interesuje jej napięcie fabularne, lecz mechanizmy losu. Ukrywanie Żyda zostaje przyrównane do hazardu, w którym rzut kostką zawsze niesie konsekwencje. Opowieść cofa się do wiosny 1941 roku, gdy życie Hubermannów pozornie się normalizuje.
Max Vandenburg prosi o obcięcie włosów. Ostatecznie robi to Liesel, a jego włosy zostają spalone w piecu, co stanowi symboliczny akt zacierania śladów istnienia. To moment cichej bliskości i zaufania między nimi.
Liesel coraz boleśniej odczuwa ciężar tajemnicy pod tytułem „mamy Żyda w piwnicy”. Gazety, które przynosi Maxowi, stają się dla niego oknem na świat. Ich relację buduje wspólna miłość do słów i czytania. Na prośbę Maksa Liesel opisuje mu pogodę. Z jej dziecięcej relacji powstaje rysunek na ścianie piwnicy, na którym dziewczynka i Żyd idą po linie w stronę słońca. To wizualny zapis nadziei.
Max, uwięziony w piwnicy, walczy z bezsilnością poprzez ćwiczenia i wyobrażone pojedynki bokserskie z Hitlerem. Fantazja staje się jego sposobem na przetrwanie psychiczne. Los Hubermannów zaczyna się komplikować. Rosa traci pracę u burmistrza, co zostaje odebrane jako kara za ukrywanie Maksa. Liesel, pełna gniewu i bólu, zrywa relację z żoną burmistrza.
Rudy doświadcza przemocy i upokorzeń w Hitlerjugend, głównie z powodu obrony chorego Tommy’ego Müllera. Jego buntownicza postawa prowadzi do konfliktów i w końcu do zmiany oddziału.
Liesel i Rudy włamują się do domu burmistrza, by odzyskać książkę „Świstak”. Kradzież kończy się sukcesem, choć Liesel zapomina butów, a Rudy ryzykuje, by je odzyskać. Tego wieczoru dziewczynka staje się „złodziejką książek”.
Rudy dopuszcza się głupot, takich jak kradzież największego kartofla, bunt na musztrze Hitlerjugend, a także opuszczanie obowiązkowych zbiórek, co miało fatalne konsekwencje.
Viktor Chemmel wrzuca „Świstaka” do rzeki. Rudy po raz kolejny rzuca się w wodę i ratuje książkę. To jego cichy triumf i niewypowiedziana prośba o pocałunek, która nigdy nie zostanie spełniona.
Śmierć opowiada o swoich licznych obowiązkach na całym świecie.
Liesel skończyła trzynaście lat. W Wigilię, w ramach prezentu, zanosi do piwnicy śnieg dla Maxa.
Liesel zbiera drobne przedmioty jako symbole troski o Maksa. Zniszczony ołowiany żołnierzyk ma dla niej znaczenie, bo mimo ran wciąż „stoi prosto”. Suchy liść klonu znajduje w szkolnym schowku i przypina do firanki, traktując go jak coś wyjątkowego. Najważniejszym prezentem jest jednak ukończenie książki „Świstak”, którą czyta Maksowi z nadzieją, że to go obudzi. Dziewczynka całkowicie się temu poświęca – nie je, nie pije, ignoruje własne potrzeby. Jej wiara w moc słów jest silniejsza niż rozsądek dorosłych.
Liesel czyta ostatnie, brutalne fragmenty powieści o mordercy, kierując je wprost do nieprzytomnego Maksa. W tle toczy się zwykłe życie domu: Hans słucha z dumą, Rosa próbuje zachować porządek. Gdy Liesel kończy lekturę, błaga Maksa, by się obudził. Jej łzy spadają na jego twarz.
Po zakończeniu „Świstaka” Liesel kradnie kolejną książkę z biblioteki burmistrza – „Tragarza snów”. Czyta ją Maksowi codziennie, traktując słowa jak lekarstwo. W domu narasta napięcie, bo Rosa i Hans boją się, że Max umrze, a wtedy ich życie runie. Liesel słyszy rozmowę o tym, co zrobić z ciałem, jeśli najgorsze się stanie. Dziewczynka przeżywa koszmary, w których Max zastępuje jej zmarłego brata. Mimo lęku nie przestaje wierzyć.
Śmierć opowiada o swoim udziale w bombardowaniu Kolonii, kiedy to Liesel z pewnością spała.
Do Molching przybywa delegacja NSDAP, sprawdzająca piwnice pod kątem schronów. Liesel celowo prowokuje wypadek, by mieć pretekst do powrotu do domu i ostrzeżenia rodziców. Hans decyduje, by niczego nie ukrywać – nie przenoszą Maksa, nie kombinują. Inspekcja kończy się szczęśliwie, choć napięcie jest ogromne. Max, przerażony, czeka z nożyczkami w dłoni, gotów na najgorsze.
Znowu rozbrzmiewa stukanie do drzwi, a Max, przestraszony, się chowa. Rosa otwiera, ale to nie hitlerowcy, tylko Rudy Steiner. Przyszedł zapytać, jak czuje się Liesel. Rudy próbuje ją przekonać, by zabrała swojemu ojcu papierosy, ale dziewczynka protestuje. W Niemczech sprawy zaczęły się psuć.
Nadeszło lato. Śmierć wspomina swoje pierwsze wizyty w obozach koncentracyjnych. Opowiada o zbieraniu dusz umierających Żydów.
Molching szykowało się na nadejście nieuniknionego. Niektórzy jednak wierzyli, że najgorsze tam nie dotrze. Malarski interes Hansa rozkwitał, a Liesel niekiedy towarzyszyła mu w pracy. Każdego dnia Hans opowiadał jej o swoim życiu, a w trakcie przerw śniadaniowych grał na akordeonie. Któregoś dnia pracowali w bardzo bogatym domu i skosztowali tam szampana. Miały nadejść naloty dywanowe.
Kiedy Liesel pracowała, Rudy biegał i ćwiczył. Oświadczył dziewczynie, że zdobędzie cztery złote medale. Brał zatem udział w zawodach. Liesel siedziała obok mamy Rudy’ego. Potem w biegach startowała także Liesel. Rudy znów biegł i tym razem nie udało mu się wygrać. Okazało się jednak, że zrobił to specjalnie. Któregoś dnia znów wspólnie wyruszyli, by ukraść książkę. Znaleźli w niej list zaadresowany do Liesel.
Hans kupił używane radio. Dzięki niemu mogli wiedzieć o nalotach przed włączeniem syren. Któregoś razu musieli zejść do piwnicy. Przy kolejnym nalocie Max przekonał ich, by poszli do bezpieczniejszej piwnicy sąsiadów. W trakcie nalotów mieszkańcy miasta uciekali w panice. Wspólnie ukrywali się w schronach, gdzie w strachu oczekiwali końca zagrożenia. W niektórych schronach śpiewano. Po powrocie do domu Liesel sprawdziła, czy Max wciąż tam jest.
Okazało się, że pierwszy nalot nie był nalotem, dlatego radio nie zadziałało. Innym razem jednak wydało sygnał, a ludzie znów pobiegli do schronów. Liesel próbowała się czymś zająć i zaczęła czytać, by nie denerwować się w schronie. Potem zaczęła się ponownie niepokoić o Maxa, który został sam.
Rano oszacowano straty, czyli dwie zburzone kamienice. Do Rosy przyszła Frau Holtzapfel. Kobiety zaczęły się kłócić. Sąsiadce spodobała się książka czytana przez Liesel, więc chciała, by dziewczynka przyszła do niej i doczytała ją do końca.
Przez miasto przechodzi kolumna Żydów prowadzonych do obozu Dachau. Liesel widzi ich upokorzenie i cierpienie. Hans, w odruchu człowieczeństwa, podaje jednemu z nich chleb. Za ten gest zostaje publicznie pobity przez żołnierza. To moment przełomowy, ponieważ Max musi odejść, by nie narażać rodziny. W nocy opuszcza Himmelstrasse, zostawiając po sobie ciszę i jedno zdanie: „Dość dla mnie zrobiliście”.
Max wyszedł nocą na ulicę z walizką. Pożegnał się jeszcze tylko z Liesel. Miał w planach, że cztery dni później spotka się z Hansem, jeśli ten nie zostanie aresztowany. Hans znalazł w umówionym miejscu tylko kartkę, ale nie jej autora.
Hans czekał, aż przyjdzie po niego gestapo, ale nic takiego się nie działo. Liesel modliła się o ocalenie Maxa. Próbowała przekonać też ojca, że nic złego nie zrobił. Po tygodniu Hans wciąż czekał na swoją karę. Wreszcie gestapo przyjechało, ale nie po Hansa, tylko po Rudy’ego.
Okazało się, że gestapo przyszło po chłopca, bo był zdolny i wysportowany, co udowodnił na zawodach. Miał iść do szkoły dla elitarnych młodych obywateli niemieckich. Rudy nie wszedł do kuchni w odpowiednim momencie, bo bawił się z siostrami.
Chłopcy musieli rozebrać się przed nauczycielami. Były to badania w celu przygotowań do stworzenia nowej, niemieckiej rasy nadludzi. Potem Rudy wszystko opowiedział Liesel. Dziewczynka wciąż tęskniła za Maxem.
Hansa dręczyło to, że Max musiał opuścić jego dom. Niespodziewanie otrzymał list oznajmiający, że przyjęto go do partii NSDAP. W piątek przyszło zawiadomienie o powołaniu Hansa do wojska. Bał się, że wyślą go na front do Rosji. Okazało się, że powołano też innych mężczyzn.
Dzień przed wyjazdem do wojska Hans pił z innymi powołanymi. Po alkoholu nie mógł trafić do domu. Potem nocował w piwnicy, a Rosa obudziła go, wylewając na niego wodę z wiadra. Następnie, na kacu, Hans musiał opuścić swój dom. Liesel musiała pożegnać przybranego ojca. Rudy oznajmił, że chce zabić samego Hitlera. Liesel myślała o ludziach, których straciła z powodu wojny.
Hans dostał przydział przy gaszeniu na ulicach pożarów podczas nalotów. Była to bardzo ciężka i niebezpieczna praca. Zbierali także zmarłych na ulicach, co było jeszcze gorsze.
Liesel wiele myślała o ludziach, których straciła, i patrzyła na akordeon. Wraz z Rudym rozrzucała jedzenie na trasie przemarszu więźniów do Dachau. Żydzi odkryli rozrzucony chleb. Zauważył ich żołnierz, a Liesel zarobiła od niego kopniaka.
Odbywały się kolejne naloty, ale miasto nie ucierpiało. Rosa dała Liesel szkicownik Maxa, ukryty w prześcieradle. Liesel uważnie studiowała rysunki i historyjki w nim zamieszczone. Dzięki temu poczuła, że wie, gdzie on jest.
Zima roku 1942 była ciężka, a Liesel wielokrotnie wracała do historii Maxa. Z okazji świąt zamknięto sklepy. Liesel i Rudy włamali się do zakładu krawieckiego. Bawili się tam manekinem.
Żona burmistrza przygotowała dla Liesel ciastka. Kobieta opowiadała jej o swoich książkach. Liesel podzieliła się ciastkami z Rudym.
Hans odpoczywał po służbie i grał w karty. Kłótnia z jednym ze współgraczy miała się dla nich okazać brzemienna w skutki.
U Frau Holtzapfel zjawił się mężczyzna, który walczył pod Stalingradem. Dziewczyna zapaliła dla niego papierosa. Był to syn Holtzapfel. Przyszła Rosa, a Michael powiedział jej, że jego brat nie żyje. Śmierć opowiada historię Roberta Holtzapfela, który poległ w walce.
Liesel miała skończyć czternaście lat. Jeszcze trzykrotnie czytała załamanej Frau Holtzapfel. Niekiedy wspominała swojego zmarłego brata. Rosa modliła się o bezpieczny powrót męża.
Jeden z żołnierzy zmusił Hansa do zamienienia się z nim miejscami w ciężarówce. W trakcie jazdy pękła opona i ciężarówka miała wypadek. Hans przeżył dzięki temu, że siedział w innym niż zazwyczaj miejscu. Złamał jedynie nogę.
Tydzień po urodzinach Liesel przyszedł długi list od Hansa. Napisał w nim, że wraca do domu.
Rudy był zły od czasu powołania jego ojca do wojska w październiku. Sprowokował Liesel, by dopuściła się ona faktycznej kradzieży, a nie tylko brała zostawione dla niej przedmioty. Rudy planował swoją kradzież. Frau Holtzapfel nie chciała zejść do schronu podczas nalotu, ale później zdecydowała się to zrobić. Rudy pobiegł, by zobaczyć samolot, który się rozbił. Leżał tam nieprzytomny pilot, który szybko zmarł.
Hans wrócił do domu pociągiem opóźnionym z powodu alarmu bombowego. Liesel bardzo cieszyła się z jego obecności.
Padało, kiedy nad miejscowość nadleciały samoloty. Mieszkańcy nie zostali uprzedzeni i spali smacznie w swoich domach. Z tego powodu w nalocie zginęli wszyscy prócz Liesel, która siedziała w piwnicy. Żołnierze znaleźli ją kilka godzin później dzięki stukaniu ołówka.
Przez kilkadziesiąt dni po powrocie Hansa do domu wszystko wydawało się dobrze. Liesel szukała twarzy Maxa w pochodach Żydów idących do obozów. Michael popełnił samobójstwo.
Zorganizowano pogrzeb Michaela. Max ciężko pracował w jednym z obozów. Niemcy zaczęli odczuwać wojnę na własnej skórze.
Liesel obserwowała maszerujących Żydów. W kolumnie ujrzała Maxa, do którego pobiegła. Żołnierz próbował ją stamtąd wyciągnąć, ale Liesel znów wróciła. Oboje zostali zbici pejczem.
Rudy pomógł Liesel wydostać się z kolumny Żydów, a potem dziewczyna trzy dni leżała bez słowa na łóżku. Liesel wyznała Rudy’emu prawdę na temat Maxa.
Liesel poszła do domu Ilsy Hermann, gdzie doznała wizji. Widziała w niej umierającego brata. Podarła na strzępy książkę. Zostawiła pani Hermann list.
Nocami Liesel wykradała się do piwnicy, by pisać. Zbombardowano Monachium.
Zbyt późno ogłoszono nalot bombowy w Molching. Zbombardowane ulice zniknęły z powierzchni świata. Śmierć przyszła po ich mieszkańców. Żołnierze z LSE wzięli ze sobą Liesel, jedyną ocalałą. Dziewczyna odkryła, że wszyscy inni nie żyją. Żegna się z ojcem, kładąc obok zwłok jego ukochany akordeon. Liesel płakała, dopóki jej nie zabrano.
Liesel udało się dożyć sędziwego wieku daleko od Monachium. Zmarła pewnego dnia na przedmieściach Sydney.
Po bombardowaniu Liesel zostaje sama z akordeonem i trafia na posterunek policji, skąd zabierają ją burmistrz i jego żona. Dziewczynka pogrąża się w szoku i żałobie – mówi bez przerwy, niemal nie je, obsesyjnie się myje i w myślach wciąż wraca na zniszczoną ulicę oraz do utraconych bliskich. Po pogrzebach próbuje zmierzyć się z pustką, odwiedzając Himmelstrasse, gdzie nic już nie zostało poza wspomnieniami. Liesel spotyka się z Alexem Steinerem, załamanym po śmierci Rudy’ego. Dziewczynka przyznaje mu się, że całowała jego martwe ciało.
Max przeżył wojnę i po jej zakończeniu odszukał Liesel, pracującą w sklepie Alexa Steinera, który przeżył i znów otworzył interes.
Po śmierci narrator decyduje się pokazać Liesel jej czarny notes. Dusza Liesel z czułością docenia ten gest. Narrator rozważa, jak to możliwe, że niektóre opowieści są równie straszne, co wspaniałe. Śmierć czuje się prześladowany przez ludzi.
Aktualizacja: 2026-01-08 16:01:15.
Staramy się by nasze opracowania były wolne od błędów, te jednak się zdarzają. Jeśli widzisz błąd w tekście, zgłoś go nam wraz z linkiem lub wyślij maila: [email protected]. Bardzo dziękujemy.