„Kronika polska” autorstwa Galla Anonima to pierwsza kronika, opisująca dzieje na ziemiach polskich. Spisał ją anonimowy mnich, zapewne na polecenie Bolesława Krzywoustego. Zawiera ona opis władców Polski aż do czasów panowania Krzywoustego. Gall Anonim został za to wynagrodzony.
W przypadku „Kroniki polskiej” warto zwrócić uwagę na to, że badacze dziś uznają ją za panegiryk Bolesława Krzywoustego, czy wręcz jego obronę spisaną po okaleczeniu przez władcę jego brata, Zbigniewa, i po pokucie, jaką książę odbył. Gall Anonim stawia tu władcę w dobrym świetle mimo jego czynów. Oprócz tego kronika zawiera także uporządkowane dzieje polskich władców sprzed Krzywoustego, pochodzących z dynastii Piastów. Spisane zostały ich czyny, co zwie się gesta ducum, czyli właśnie czyny władców. Ujednolicono formę opowiadania o nich i zdecydowano się ukazywać je poprzez stosunek władcy do wojny, Kościoła, a także ludu. Pojawia się paralela między władcami wojowniczymi a tymi spokojniejszymi.
Gall Anonim podzielił tekst na trzy księgi, które tworzą dwie części. Pierwsza część pokrywa się z pierwszą księgą i opowiada o przodkach Krzywoustego. Dwie kolejne księgi stanowią całość przedstawiającą właśnie żywot i czyny samego Krzywoustego i obejmują łącznie około trzy czwarte całej kroniki. Taka forma i kompozycja wywarły wpływ na historiografię polską i do dziś pojawiają się w podręcznikach szkolnych.
Gall Anonim swoją kronikę napisał w języku łacińskim, a ponadto nie spisywał jej własnoręcznie, lecz jedynie dyktował. Dzięki temu tekst nadaje się do recytacji, jest bardzo rytmiczny, a także wpleciono w niego pieśni. Sam język jest prosty, ale urozmaicony. W dziele pojawiają się rymy wewnętrzne.
Można powiedzieć, że styl kroniki jest wysoki i podniosły, charakterystyczny dla rzeczy i spraw wielkiej wagi, takich jak właśnie żywoty władców. Pasuje również do krasomówstwa, czyli pięknej wymowy. Elementy stylistyczne wydają się dość urozmaicone i bardziej przynależą do sfery poezji niż prozy i historiografii. Mieszczą się one jednak w granicach wyznaczonych w średniowieczu dla prozy i opowieści historycznej. Z tego powodu dzieło Galla Anonima przynależy także do obszaru literatury pięknej. Gall Anonim korzystał między innymi z pytań retorycznych, anafor, wykrzyknień, prostych porównań i porównań homeryckich, metafor, peryfraz oraz apostrof. Jest to zatem język bogaty i wyjątkowy pod względem stylistycznym, ukazujący kunszt i wykształcenie autora.
Pod względem języka, stylu i kompozycji „Kronika polska” do dziś pozostaje dziełem prawdziwie wyjątkowym i wybitnym, na co warto zwrócić uwagę podczas lektury o władcach polskich.
Aktualizacja: 2025-12-17 17:38:59.
Staramy się by nasze opracowania były wolne od błędów, te jednak się zdarzają. Jeśli widzisz błąd w tekście, zgłoś go nam wraz z linkiem lub wyślij maila: [email protected]. Bardzo dziękujemy.