Melchior Wańkowicz jest znany między innymi jako twórca takich dzieł jak „Ziele na kraterze” czy „Tędy i owędy”. Ten drugi tekst cieszy się wciąż sporym zainteresowaniem, ponieważ obrazuje to, jak przebiegało życie autora, zawiera jego wspomnienia i refleksje z wielu dekad życia, często spędzanego w podróży. Wańkowicz żył ponadto na tle wielkich wydarzeń historycznych, przykładowo takich jak obie wojny światowe, odzyskanie niepodległości przez Polskę czy wojna polsko-bolszewicka, co czyni jego wspomnienia wyjątkowo interesującymi.
Spis treści
To, co przyciąga do wspomnień Wańkowicza, to także forma, w jakiej zdecydował się on je opisać. Wykorzystał narracyjną formę gawędy. Jest ona gatunkiem, który wywodzi się z dawnej kultury szlacheckiej. Gawęda szlachecka pierwotnie stanowiła ustną opowieść, stąd też jej późniejsza forma. Wygłaszano ją często w trakcie spotkań towarzyskich, przykładowo podczas biesiad i uczt. Wyróżniała ją przede wszystkim luźna, dygresyjna struktura, otwarta kompozycja, żywy, potoczny język i styl, liczne zwroty do słuchacza oraz powtórzenia. Wszystkie te cechy wynikają właśnie z faktu, że korzeni gawędy należy szukać w ustnych opowieściach, zatem różni się ona zdecydowanie od tekstów literackich. Narrator występuje tu w pierwszej osobie, prowadzi narrację, jest gawędziarzem, który zwraca się do swoich odbiorców i chce ich zainteresować opowieścią. Tematyką gawędy jest życie danej osoby, jej doświadczenia i wspomnienia.
Wszystkie te cechy gawędy Wańkowicz realizuje w swoich wspomnieniach. Są one ułożone chronologicznie, ale stanowią wiele otwartych opowieści, połączonych przez występujących w nich bohaterów, ale nie zawsze stanowiących logiczny ciąg wynikających z siebie nawzajem wydarzeń. Tematyka dzieła to oczywiście życie samego autora, wspomnienia zebrane od dzieciństwa aż do dorosłości i wieku dojrzałego, co także zgadza się z cechami samej gawędy. Tekst Wańkowicza ma formę zbioru różnorodnych opowieści, które są przedstawione luźnym, potocznym językiem przypominającym ten mówiony, co także podkreśla żywy i intensywny styl. Pojawia się tu także dygresyjna struktura – Wańkowicz często w gawędach odbiega od głównego tematu na rzecz rozmaitych anegdot. Przywołuje najczęściej zabawne i lekkie historie ze swego życia, przyciąga czytelnika humorem, zwraca się też bezpośrednio do niego. Dzieło ma osobisty charakter, opiera się na faktycznych wydarzeniach z życia Wańkowicza, a także jego bliskich. Wańkowicz na swój sposób także idealizuje swoją przeszłość, mimo iż opowiada o takich trudnych wydarzeniach jak wojny światowe, emigracja czy utrata córki.
Aktualizacja: 2026-04-08 12:05:29.
Staramy się by nasze opracowania były wolne od błędów, te jednak się zdarzają. Jeśli widzisz błąd w tekście, zgłoś go nam wraz z linkiem lub wyślij maila: [email protected]. Bardzo dziękujemy.