Jednym z najważniejszych dzieł w historii literatury polskiej jest bez wątpienia powieść zatytułowana „Ziemia obiecana”, której autorem jest Władysław Stanisław Reymont. Akcja powieści rozgrywa się w XIX wieku w Łodzi, która zmieniała się wtedy w przemysłowe miasto, a to za sprawą nieustannie otwierających się fabryk. Reymont stworzył powieść panoramiczną na temat tego miasta i zamieszkujących go ludzi.
Reymont w swoim dziele opowiada o tak zwanym robieniu pieniędzy na interesach związanych z fabrykami. Zajmuje się tym trzech głównych bohaterów dzieła, czyli Polak Karol Borowiecki, Niemiec Maks Baum i Żyd Moryc Welt. Jak widać, każdy z nich cechuje się innym pochodzeniem, co też reprezentuje grupy zamieszkujące wówczas Łódź – obywateli polskich, niemieckich i żydowskich. Różnice między obyczajami i pochodzeniem trzech przyjaciół nie powodują między nimi podziału. Zamiast tego zostają one wykorzystane w celu skutecznego działania, zarabiania pieniędzy i wyprzedzenia konkurencji. W tym celu przyjaciele zakładają wspólny interes, czyli otwierają fabrykę. Ten cel łączy ich ponad podziałami, gdyż wspólnie odczuwają przynależność do tożsamości i grupy tak zwanych Lodzermenschów.
Łódź jest przez Reymonta opisana jako szczególny konglomerat polsko-żydowsko-niemiecki, gdzie wszystkie te narodowości żyją obok siebie, mieszają się ze sobą i razem współpracują. Sprawia to z kolei, że Łódź jest ukazana jako miasto ciekawe i barwne, w którym na każdym kroku można spotkać różnorodność obyczajową i światopoglądową.
Wszystkich w Łodzi łączy to, że grają w bezkompromisową, kapitalistyczną grę, gdzie pojawiają się nowe podziały – dotyczące awansu społecznego. Mamy bowiem fabrykantów i robotników. Te nowe podziały łączą zatem w sobie różne narodowości. Każda grupa jednak zdecydowanie pielęgnuje swoje obyczaje i tradycje, nie wyzbywa się swojej indywidualnej tożsamości. Dochodzi też do prześladowań na tle narodowościowym – przykładowo w powieści zostaje wskazany wyraźny wzrost nastrojów antysemickich.
Mimo to w Łodzi Polak, Żyd i Niemiec robią wspólnie interesy, bo tak działa kapitalizm. Biznes jednoczy ich ponad podziałami i przestaje być ważna religia, tradycja czy narodowość. Pieniądz łączy ludzi i to on staje się najwyższą wartością, do której warto dążyć. Pod tym względem wolny rynek pozbawia ludzi indywidualnych cech, zmieniając ich w bezwzględne maszynki podążające tylko za dobrą okazją.
Aktualizacja: 2026-03-27 13:06:30.
Staramy się by nasze opracowania były wolne od błędów, te jednak się zdarzają. Jeśli widzisz błąd w tekście, zgłoś go nam wraz z linkiem lub wyślij maila: [email protected]. Bardzo dziękujemy.