Poemat heroikomiczny - definicja, cechy, przykłady

Poemat heroikomiczny - definicja, cechy, przykłady

Poemat heroikomiczny to jeden z gatunków przynależących do epiki. Podejmuje się on opisu tematów błahych i humorystycznych w pełen patosu i powagi sposób. Twórcą najpopularniejszego polskiego poematu heroikomicznego był Ignacy Krasicki.

Spis treści

Poemat heroikomiczny – definicja

Poemat heroikomiczny to jeden z gatunków literacki, który służy parodiowaniu poematów heroicznych, opisujących wielkie czyny zasłużonych bohaterów. Twórcy poematów heroikomicznych, wykorzystując cechy poematu heroicznego, tworzyli fabuły, w których w humorystyczny i lekki sposób opisywali wydarzenia błahe w taki sposób, jak gdyby były one bardzo istotne i wymagały patetycznego stylu opisu.

Cechy poematu heroikomicznego

Poematy heroikomiczne wykorzystują cechy epopei antycznych, jednak czynią to w sposób parodystyczny. Do cech poematu heroikomicznego zaliczyć możemy:

  • Obecność bohatera zbiorowego – w poematach heroikomicznych wiele miejsca poświęca się stworzeniu bohaterów, którzy mogliby, na zasadzie kontrastu i absurdu, prezentować cechy, które nie przystają do podniosłego tonu, w jakim spisany jest utwór.
  • Obecność scen walki – z racji tego, że poematy heroikomiczne powstały na kanwie poematów epickich, nie może zabraknąć w nich scen walki. Jednak te, inaczej niż w historiach o wielkich bohaterów, nie mają na celu prezentowania szlachetności i odwagi bohaterów a przeciwnie – ich cech negatywnych oraz porażek.
  • Obecność apostrofy – największe utwory epickie, takie jak Iliada czy Odyseja, rozpoczynają się od apostrofy. Od tej formy nie stronili również autorzy poematów heroikomicznych. Podobnie jak w poematach heroicznych, adresatami apostrofy są bóstwa, ważne osobistości lub istotna dla danej społeczności idea.
  • Podniosły styl – w poematach heroikomicznych, stanowiących parodię poematów heroicznych, odnaleźć można wiele środków wyrazu artystycznego, które przynależą do parodiowanego gatunku i nadają opisowi podniosłego charakteru. Jednym z takich środków językowych jest porównanie homeryckie, czyli długie, szczegółowe porównanie, w którym w rozbudowany sposób opisuje się czyny bohaterskie w zestawieniu np. z niezwykłymi zjawiskami przyrody. W poemacie epickim wykorzystanie porównania homeryckiego służyło podkreśleniu potęgi herosa, w poemacie heroikomicznym natomiast – przedstawieniu w sposób karykaturalny wad bohaterów lub ich nieporadności. Porównanie homeryckie w poemacie heroikomicznym wprowadza również elementy humorystyczne, wynikające z zaskakującego zestawienia cech z ich opisem.

Poemat heroikomiczny w Oświeceniu

Poemat heroikomiczny cieszył się dużym zainteresowaniem przede wszystkim w Oświeceniu. Jego cechy pozwalały bowiem wprowadzić, w zabawnie przedstawioną sytuację, elementy dydaktyczne – podkreślić istotne wady człowieka, problemy, które targają określonymi warstwami społecznymi lub zawodami czy profesjami. Twórcy Oświeceniowi piszący poematy heroikomiczne, zwracali swoim czytelnikom uwagę również na niektóre absurdy, które towarzyszą konkretnemu stylowi życia, okazywaniu nadmiernych emocji czy wykorzystywaniu swojej roli społecznej do złych celów. Poematy heroikomiczne stanowiły więc w pewien sposób humorystyczne lustro, które – podobnie jak bajki czy satyry – odbijały w wyolbrzymiony sposób uniwersalne wady, które charakteryzują człowieka.

Monachomachia Ignacego Krasickiego jako poemat heroikomiczny

Najbardziej znanym poematem heroikomicznym jest bez wątpienia Monachomachia, której autorem jest najważniejszy twórca polskiego Oświecenia – Ignacy Krasicki. Monachomachia opisuje wojnę pomiędzy dwoma zakonami duchownymi – dominikanami oraz karmelitami. Krasicki, w sposób humorystyczny, prezentuje zakonników jako rycerzy, którzy nie przejawiają jednak cech istotnych dla kodeksu rycerskiego, takich jak odwaga, pracowitość czy honor. Komizmu dodaje fakt, iż w Monachomachii nie została zarysowana wyraźnie przyczyna sporu. Zarówno opis bitwy, jak i poprzedzających ją narad, wykreowane zostały w sposób dynamiczny, a na pierwszy plan wysuwają przede wszystkim takie cechy zakonników jak zachowywanie urazy, kłótliwość oraz lenistwo. Do przedstawienia poszczególnych mnichów – oraz ich słabości – Krasicki wykorzystał wyraźne kontrasty. W połączeniu z patetycznym stylem utworu historia skonfliktowanych zakonników pełna jest humoru, ciętej satyry oraz sentencji, które pozwalają przyjrzeć się ludzkim wadom z dystansu. Dzieło Krasickiego, wydane anonimowo, doczekało się ogromnej krytyki środowiska duchownego, jednak utwór doceniony został przez pozostałych twórców oświeceniowych. W reakcji na krytykę Krasicki wydał Antymonachomachię, w której przeważały ironicznie skonstruowane pochwały dla życia duchowieństwa.

Poematy heroikomiczne nawiązują do tradycji poematów heroicznych, jednak – czerpiąc z ich cech – tworzą specyficzną parodię opowieści bohaterskich. W Oświeceniu poematy heroikomiczne pełniły, podobnie jak wiele innych gatunków literackich, funkcję dydaktyczną. Pozwalały one nie tylko opisać w satyryczny sposób główne wady konkretnych środowisk, ale również podjąć się ich błyskotliwej krytyki.


Czytaj dalej: Kompozycja otwarta i zamknięta w literaturze – czym są, czym się różnią, przykłady