Rozmowy z katem – opracowanie

Rozmowy z katem” to dokumentalna książka autorstwa Kazimierza Moczarskiego, opublikowana po raz pierwszy w ocenzurowanej wersji w 1977 roku, a w pełnym, nieokrojonym kształcie w 1992 roku. Utwór powstał na podstawie autentycznych rozmów prowadzonych przez Moczarskiego w latach 1949–1950 w więzieniu mokotowskim w Warszawie z Jürgenem Stroopem, generałem SS odpowiedzialnym za stłumienie powstania w getcie warszawskim. Autor, żołnierz Armii Krajowej i ofiara stalinowskich represji, został celowo osadzony w jednej celi ze Stroopem przez komunistyczne władze bezpieczeństwa. Rozmowy te stały się dla Moczarskiego materiałem do wieloletniej pracy nad zapisem mechanizmów nazistowskiego myślenia i funkcjonowania systemu totalitarnego.

Książka ma formę literatury faktu i łączy elementy reportażu, biografii oraz studium psychologicznego. Autor rekonstruuje życie Stroopa – od dzieciństwa i kariery w strukturach III Rzeszy po zbrodnie wojenne i egzekucję w 1952 roku – ukazując banalność zła, bezrefleksyjne posłuszeństwo oraz ideologiczną ślepotę sprawcy ludobójstwa. „Rozmowy z katem” są jednocześnie świadectwem losów samego Moczarskiego, który przez lata oczekiwał na wykonanie wyroku śmierci, oraz przejmującą analizą nazizmu jako systemu produkującego zbrodniarzy przekonanych o własnej moralnej racji. Utwór uznawany jest za jedno z najważniejszych dzieł polskiej literatury dokumentalnej XX wieku.