„Nędznicy” (fr. Les Misérables) to monumentalna, pięcioczęściowa powieść autorstwa Wiktora Hugo, opublikowana po raz pierwszy w 1862 roku. Utwór powstawał przez blisko dwadzieścia lat i został napisany częściowo podczas emigracji pisarza na wyspie Guernsey. Powieść przedstawia panoramiczny obraz społeczeństwa francuskiego XIX wieku oraz porusza problemy biedy, niesprawiedliwości społecznej, wykluczenia i moralnej przemiany człowieka. Hugo połączył w dziele elementy powieści realistycznej, romantycznej, historycznej i filozoficznej, tworząc jedno z najważniejszych dzieł literatury światowej.
Głównym bohaterem powieści jest Jean Valjean, były galernik skazany za kradzież chleba, który po spotkaniu z biskupem Myrielem postanawia odmienić swoje życie. W utworze przedstawiono również losy Fantiny, jej córki Cozetty, młodego rewolucjonisty Mariusza oraz nieustępliwego inspektora Javerta. Akcja obejmuje wiele lat historii Francji, a ważnym tłem wydarzeń są między innymi paryskie barykady podczas powstania w 1832 roku. Hugo ukazuje dramatyczne losy ludzi biednych i wykluczonych, podkreślając znaczenie miłosierdzia, przebaczenia oraz możliwości moralnego odkupienia.
„Nędznicy” uznawani są za jedno z najwybitniejszych osiągnięć literatury francuskiej i europejskiej. Powieść zawiera liczne dygresje historyczne, filozoficzne i społeczne, w których Hugo przedstawia własne poglądy dotyczące sprawiedliwości, religii, polityki oraz roli człowieka w społeczeństwie. Dzieło od momentu publikacji cieszyło się ogromną popularnością i doczekało się wielu tłumaczeń, adaptacji teatralnych, filmowych i musicalowych. Szczególną sławę zdobył musical „Les Misérables”, który stał się jednym z najbardziej znanych widowisk muzycznych na świecie.