„Proces” Franza Kafki stanowi do dziś bez wątpienia jedno z najbardziej znanych dzieł autora. Opowiada ono historię Józefa K., który pewnego dnia budzi się i dowiaduje się, że jest aresztowany za nieokreślony czyn. Następnie bohater zostaje wplątany w proces, który trwa przez rok i prowadzi do jego śmierci, chociaż K. nie ma pojęcia, za co ginie. W dziele pojawiają się takie kategorie estetyczne jak absurd i komizm.
Spis treści
Czym jest właściwie absurd? To określenie niedorzeczności, oczywistego nonsensu, sytuacji wewnętrznie sprzecznej z określonymi normami. Wykorzystuje się go jako chwyt literacki w utworach parodystycznych, groteskowych czy surrealistycznych, jak „Proces” właśnie. Kafka nieustannie sięga po absurd w swoim tekście. Absurdalna jest bowiem sytuacja, w której znajduje się główny bohater. Józef K. zostaje aresztowany, ale nie wie, za co, nie może się bronić, nie dostaje aktu oskarżenia. Nie ma pojęcia, przez kogo znalazł się w takiej sytuacji. Uniemożliwia mu to przeciwdziałanie machinie sądowniczej, z którą nie ma żadnych szans. To właśnie określa absurdalność jego sytuacji. Wszystko rozgrywa się tylko w obliczu Józefa K. i sędziów, którzy z góry uważają, że jest on winny i są do niego źle nastawieni od samego początku.
Absurdalna jest też konstrukcja świata przedstawionego, gdzie sale sądowe i kancelarie mieszczą się na wynajmowanych od zwykłych ludzi poddaszach kamienic. Absurdalne jest też zachowanie Józefa prowadzonego na śmierć. Ma zamiar umrzeć, ale nie walczy, by zachować resztki godności przed spotkaną znajomą, jakby to było w tym momencie najważniejsze w jego gasnącym życiu. „Proces” to wyraz absurdu, który zaczął się kształtować już po I wojnie światowej, by oddać wizerunek świata bardziej przypominającego koszmar senny niż cokolwiek innego, a także dramat osaczający bohatera i doprowadzający do jego upadku.
W dziele pojawia się też komizm. To kategoria estetyczna, która ma za zadanie wywołać śmiech w odbiorcy, a także określa okoliczności, w jakich może do tego dojść. Zazwyczaj chodzi w nim o ujawnienie sprzeczności czy kontrastu, które są wynikiem przeciwstawienia sobie różnych elementów.
Kafka posługuje się w dziele czarnym humorem, absurdalnym, który nie ma rozśmieszać czytelnika, tylko ostatecznie wywołać w nim refleksję. W ten sposób Kafka ukazuje głęboki bezsens rozbudowanej biurokracji czy też paranoję systemu totalitarnego, a także bezradność jednostki w tym właśnie systemie. Komiczny ma być Józef K., który przed sądem szuka winnych i chce walczyć z korupcją, a nie wie, że jego własny los został już przypieczętowany i czeka go śmierć. Komiczna jest też chłosta Willema i Franciszka w rupieciarni, dopóki czytelnik nie uświadomi sobie, że to wyraz życia w systemie totalitarnym, który kontroluje każdy aspekt życia jednostki. Podobnie urzędnicy czy sędziowie również są postaciami groteskowymi i komicznymi, urzędują w kamienicach i czytają księgi pornograficzne w pracy. Zderzenie z tym absurdem wywołuje jednak nie śmiech, a głęboki lęk.
Aktualizacja: 2026-05-16 18:15:46.
Staramy się by nasze opracowania były wolne od błędów, te jednak się zdarzają. Jeśli widzisz błąd w tekście, zgłoś go nam wraz z linkiem lub wyślij maila: [email protected]. Bardzo dziękujemy.