Franz Kafka jest znany przede wszystkim ze względu na swoją powieść zatytułowaną „Proces”, w której opisał losy śledztwa przeciwko Józefowi K., czyli człowiekowi, który został aresztowany i stracony, i nawet nie wiedział, za co. Dzieło opisuje losy tytułowego procesu Józefa, który coraz bardziej gubi się w biurokratycznej machinie wymiaru sprawiedliwości, niesłużącej dojściu do prawdy, o czym K. szybko się przekonuje. W dziele warto zwrócić uwagę na jego kompozycję, narrację, język oraz styl, które wyróżniają tekst.
Spis treści
Kompozycję powieści definiują oczywiście wydarzenia, jakie mają miejsce w życiu głównego bohatera. Są one ułożone chronologicznie i zaczynają się od dnia trzydziestych urodzin Józefa K., jego egzekucja ma miejsce zaś w przededniu jego trzydziestych pierwszych urodzin. Rok z życia Józefa to zatem ciąg coraz bardziej absurdalnych i niewiarygodnych wydarzeń, które opisuje autor, przypominających śniegową kulę toczącą się w dół zbocza i coraz bardziej rosnącą. Akcja natychmiast się zawiązuje, bez żadnej ekspozycji, bowiem czytelnik już w pierwszym zdaniu dowiaduje się, że doszło do aresztowania Józefa K., chociaż nawet nie ma jeszcze pojęcia, kim jest ten człowiek.
Kompozycja powieści składa się z dziesięciu rozdziałów, a ósmy jest gwałtownie urwany, gdyż autor nigdy nie skończył go pisać. Rozdziały stanowią raczej zamknięte całości, na co wskazuje też fakt, że autor pisał powieść dość chaotycznie i rozdziały nie powstawały w kolejności chronologicznej. Zapewne Kafka rozpoczął i zakończył historię, a potem próbował wypełnić to, co znajdowało się między otwarciem a finałem opowieści o Józefie K.
W dziele pojawia się swoista klamra kompozycyjna, ponieważ otwierają je i zamykają urodziny Józefa K. W ten sposób tekst opisuje rok z jego życia, który bohater poświęca na proces. Podobną funkcję pełnią urzędnicy, którzy niezapowiedziani pojawiają się w pokoju Józefa, najpierw by go aresztować, a rok później by wykonać na nim egzekucję.
W powieści pojawia się narracja trzecioosobowa, zaś narrator jest wszechwiedzący, wie o wszystkich wydarzeniach, jakie opisuje. Prezentuje kolejne sytuacje z życia Józefa K., ale ukazuje je z dystansem. Nie wydaje swoich opinii, nie wskazuje, co jest dobre, a co złe, pozostaje obiektywny. Nie ocenia postawy bohatera, nie pojawiają się tutaj żadne dodatkowe komentarze narratora. Czytelnik sam musi ocenić bohatera i wyrobić sobie zdanie na temat opisywanych wydarzeń. Brak oceny także komponuje się stylistycznie z oszczędną formą przekazu Kafki, a także z uniwersalnym przesłaniem przygotowanego przez niego tekstu.
„Proces” Franza Kafki to powieść pisana językiem prostym i klarownym. Nie znajdzie się w niej plastycznych opisów, barwnych epitetów, przenośni czy porównań. Józef K. nie mówi indywidualnym i charakterystycznym dla siebie językiem, co sprawia, że stanowi on jedność z prowadzoną narracją. Prostota stylu pisania Kafki zderza się tu z absurdem i surrealizmem, tworząc zaskakujący kontrast. Ten świat nie potrzebuje dodatkowego udziwnienia w postaci stylu czy języka. Z tego powodu Kafka rezygnuje raczej ze środków poetyckich, jednocześnie budując atmosferę grozy i niesamowitości, jaka towarzyszy losom Józefa K. Absurdalne zdarzenia są tu relacjonowane językiem tak suchym, że przywodzi on na myśl komunikację urzędników. Oryginalny tekst powieści jest często wybierany do wczesnej nauki języka niemieckiego. Brak cech charakterystycznych języka i narracji podkreśla też uniwersalny przekaz powieści. To historia, która może przytrafić się każdemu, wszędzie i w dowolnym czasie. Nie jest ona indywidualnym doświadczeniem jednostki.
Aktualizacja: 2026-05-15 14:27:10.
Staramy się by nasze opracowania były wolne od błędów, te jednak się zdarzają. Jeśli widzisz błąd w tekście, zgłoś go nam wraz z linkiem lub wyślij maila: [email protected]. Bardzo dziękujemy.