„Proces” to najsłynniejsza powieść autorstwa Franza Kafki. Pisarz umieścił w niej historię procesu Józefa K., trzydziestoletniego mężczyzny, który pewnego ranka dowiaduje się, że jest aresztowany, chociaż nie ma pojęcia, za co. Nie dowiaduje się tego aż do swojej śmierci, która następuje w wyniku skazania Józefa i dokonania jego egzekucji.
Warto zauważyć, że „Proces” to powieść ponadczasowa, która została wydana już ponad sto lat temu, ale wciąż nie straciła swojej aktualności. Tekst zawdzięcza to pewnym zabiegom kreacji świata przedstawionego, które zastosował Kafka. Dzięki temu w jego powieści kolejne pokolenia czytelników odnajdują ważne dla siebie przesłanie.
Pierwszy zastosowany zabieg dotyczy czasu. Kafka nie określił, kiedy rozgrywa się akcja jego powieści. Nie ma dat, kalendarzy czy innych elementów, które mogłyby osadzić ten tekst na osi czasu. Można wnioskować, że zapewne wydarzenia rozgrywają się na początku XX wieku, w okresie współczesnym autorowi, ale nie da się wskazać jednoznacznej daty. Dzięki temu opisane w powieści wydarzenia mogą się rozgrywać w dowolnym, wybranym czasie.
Podobnie autor postąpił, określając miejsce akcji. Jest to miasto nazywane stolicą. Nie pada żadna konkretna nazwa czy kraj. Nie wiadomo, gdzie to miasto leży, za to wydaje się zdeformowane i zniekształcone, co dodatkowo buduje nastrój grozy i niesamowitości. Przez takie niedopowiedzenia Kafka wskazał, że wydarzenia, jakie przytrafiły się Józefowi K., równie dobrze mogą się zdarzyć w każdym innym miejscu na ziemi, bez względu na to, kiedy i gdzie człowiek żyje.
Najważniejszą kwestią jest jednak pozbawiony nazwiska bohater, mogący być określony tzw. everymanem. Józef K. nie tylko nie ma nazwiska, ale też wyróżniających go cech osobowości czy wyglądu. Żyje zupełnie zwyczajnym życiem, jakim może żyć każdy inny człowiek. Nie wyróżnia go nic, nie ma w sobie indywidualności, mógłby zatem być każdym. Dzięki temu każdy czytelnik może się z nim z powodzeniem utożsamiać. Równocześnie przeżywa on bardzo uniwersalne i ludzkie emocje, które również towarzyszą każdemu człowiekowi. Są to przeżycia uniwersalne, niezależne od czasów, w jakich dana osoba żyje. Józef K. nie jest też produktem swoich czasów, nic w jego życiu nie wynika z okresu, w którym przyszedł na świat. To prawdziwie każdy człowiek.
Ponadczasowość powieści Kafki wynika zatem z kilku zabiegów, które kreują świat przedstawiony w sposób możliwie uniwersalny i pozbawiony tak naprawdę cech charakterystycznych. Z tego powodu czytelnicy oddaleni od autora o kilka pokoleń wciąż mogą znajdować w powieści przesłanie i prawdy, które są aktualne nie tylko dla Kafki, ale też dla nich.
Aktualizacja: 2026-05-16 18:43:02.
Staramy się by nasze opracowania były wolne od błędów, te jednak się zdarzają. Jeśli widzisz błąd w tekście, zgłoś go nam wraz z linkiem lub wyślij maila: [email protected]. Bardzo dziękujemy.