„Proces” Franza Kafki wciąż należy do jego najpopularniejszych i najlepiej znanych dzieł. Powieść ta opisuje losy trzydziestoletniego Józefa K., który zostaje aresztowany we własnym mieszkaniu i nigdy nie dowiaduje się, z jakiego powodu się to stało. Proces sądowy jest absurdalny i kończy się śmiercią Józefa. Uznaje się, że „Proces” można klasyfikować jako swoisty moralitet.
Spis treści
Czym jednak jest prawdziwy moralitet? Tak określa się średniowieczny gatunek dramatyczny, który miał charakter religijny oraz edukacyjny i który był popularny w XV i XVI wieku. W moralitetach pojawiała się postać znana jako everyman, czyli bohater uniwersalny, z którym każdy może się utożsamiać.
„Proces” Kafki często jest zaszufladkowany jako powieść paraboliczna, działająca jak biblijna przypowieść. Historia to tylko kostium służący przekazaniu czytelnikowi uniwersalnych prawd na temat człowieka, życia oraz świata. Ilustrowane są różne postawy ludzkie, a także prawdy moralne, którymi należy się kierować. Czytelnik sam musi odnaleźć sens tego przekazu. Warto zauważyć, że Kafka nie podaje czasu ani miejsca akcji swojej powieści, co zwiększa jej uniwersalny wymiar.
To, co sprawia, że „Proces” rozważa się w kategoriach moralitetu, to także postać everymana, którym jest Józef pozbawiony cech charakterystycznych, wiodący zwyczajne życie, które niczym się nie wyróżnia. Czyni to z niego reprezentanta ludzkości, z którym dowolny czytelnik może się z łatwością utożsamiać. Powieść nie ma na celu wiarygodnej, psychologicznej analizy stanu Józefa, tylko wykorzystuje jego postać do przekazania konkretnej treści i prawdy.
W dziele ponadto pojawia się przypowieść o człowieku, który siedział u bramy, co jest jasnym nawiązaniem do postaci Józefa. Nie jest on zwykłym bohaterem, tylko bohaterem przypowieściowym, a jego historia ma przekazać człowiekowi jakąś prawdę o świecie i zasadach, jakie nim rządzą. Powieść czyta się zatem nie w celu poznania losów samego K., tylko odczytania z nich uniwersalnego przesłania, które następnie można wykorzystać we własnym życiu. „Proces” ma zatem właściwości dydaktyczne.
Historia Józefa K. to zatem dekoracja, kostium, pod którymi kryją się uniwersalne prawdy na temat człowieka i świata. Pokazuje jednostkę, która chce się buntować w obliczu interwencji siły wyższej, ale nie ma możliwości pokonania jej czy zmiany swojego życia oraz odzyskania kontroli nad nim. Powieść uczy, że może się to przytrafić dowolnemu człowiekowi w każdym miejscu i czasie. Koniec natomiast zawsze jest człowiekowi pisany i nieunikniony. Nie da się zrobić niczego, by powstrzymać jego nadejście, kiedy zostaje ono już wyznaczone danej osobie.
Aktualizacja: 2026-05-15 16:24:12.
Staramy się by nasze opracowania były wolne od błędów, te jednak się zdarzają. Jeśli widzisz błąd w tekście, zgłoś go nam wraz z linkiem lub wyślij maila: [email protected]. Bardzo dziękujemy.