Melchior Wańkowicz to jeden ze znanych polskich autorów, kojarzony między innymi dzięki takim tekstom jak „Ziele na kraterze” czy „Tędy i owędy”. W szczególności to drugie dzieło stanowi ciekawą reprezentację prozy Wańkowicza. Opisuje on w nim swoje życie od momentu, w którym zaczął uczęszczać do warszawskiego gimnazjum, a kończy w trakcie przebywania na emigracji w Stanach Zjednoczonych, gdzie mieszkał wraz z rodziną.
Spis treści
„Tędy i owędy” to dzieło, które określa się zazwyczaj mianem zbioru gawęd, która to forma narracyjna posłużyła Wańkowiczowi do opisywania kolejnych wydarzeń z jego życia. Oznacza to, że na dzieło składa się luźny zbiór tekstów różnego rodzaju, które są ułożone chronologicznie, ale dotyczą różnych aspektów życia Wańkowicza: szkoły, studiów, życia rodzinnego, emigracji, pracy i wielu innych spraw, z których składa się życiorys każdego człowieka.
Warto zwrócić uwagę, że z gawędą Wańkowicza łączy się specyficzny styl i język. Gawęda wywodzi się bowiem z tak zwanej gawędy szlacheckiej, co wiąże się ze specyficzną kulturą opowiadania historii w sposób luźny, dygresyjny i stylizowany na język mówiony, co widać też właśnie w gawędach Wańkowicza, które składają się ze swobodnych opowieści.
Język w utworze „Tędy i owędy” jest raczej potoczny, stylizowany właśnie na język mówiony, wypełniają go kolokwializmy, niekiedy wulgaryzmy, wyrażenia potoczne czy gwarowe, które mają oddać język danej postaci czy opisywane realia. Całość jest lekka i humorystyczna, dowcipna, sprawia wrażenie improwizowanej, nie zaś przemyślanej konstrukcji. Wańkowicz posługuje się językiem, któremu niekiedy daleko do literackiego, ale który za to wciąga czytelnika od pierwszej strony i daje wrażenie czegoś prawdziwego.
Podobnie działa styl utworu. Jest on niezwykle żywy i dynamiczny, pasuje do potocznego, mówionego języka, jakim posługuje się autor. Styl żywo oddaje realia i pozwala czytelnikowi zagłębić się w świecie przedstawionym. Pomaga też ukazać charakter wybranych postaci i nadać tempo całej narracji, wszystko tu jest żywe, swobodne i intensywne, co sprawia, że gawęda jako sposób narracji doskonale działa w prozie Wańkowicza.
Język i styl są dla Wańkowicza zatem narzędziem przyciągającym i porywającym czytelnika, które pozwala też na wykreowanie świata, który nie jest tylko opisem przeżyć autora, ale który też pozostaje żywy i interesujący ze względu właśnie na sposób, w jaki wykorzystano w nim styl i język do kreacji świata przedstawionego. Kolokwializmy, archaizmy i luźna gawęda sprawiają, że czytelnik ma wrażenie obcowania z żywymi, realnymi postacami, a nie papierowymi bohaterami.
Aktualizacja: 2026-04-08 12:16:18.
Staramy się by nasze opracowania były wolne od błędów, te jednak się zdarzają. Jeśli widzisz błąd w tekście, zgłoś go nam wraz z linkiem lub wyślij maila: [email protected]. Bardzo dziękujemy.