Makbet – okoliczności powstania
Niewiele wiadomo na temat okoliczności powstania „Makbeta”. Badacze mają problemy z określeniem dokładnej daty ukończenia dzieła. Na podstawie analogii oraz wzmianek o premierze „Makbeta” w źródłach literackich ustalono, że dramat Szekspira najprawdopodobniej powstał w 1606 roku. Z pewnością Szekspir, pisząc swoją sztukę, korzystał z Kronik Anglii, Szkocji i Irlandii autorstwa Raphaela Holinsheda. To przypominające raczej utwór literacki aniżeli kronikę historyczną dzieło wydano w roku 1577.
Ponadto w „Makbecie” znajduje się aluzja do autentycznego objęcia tronu Szkocji przez Jakuba I, uważającego się za potomka legendarnego Banka (Czarownice przepowiedziały Makbetowi, że dzieci Banka będą królami przez osiem lat). Koronacja Jakuba I miała miejsce w 1603 roku. Kluczową dla ustalenia czasu powstania tragedii sceną jest scena 3 aktu II. Z wypowiedzi odźwiernego dowiadujemy się o bujnym w plony roku 1606 oraz tzw. antykrólewskim spisku prochowym z lat 1605–1606. Należy wspomnieć także o tym, że właśnie od roku 1607 zaczynają się literackie wzmianki o „Makbecie”.
Źródłem inspiracji dla Szekspira była niewątpliwie historia Szkocji. W roku 1040 został zamordowany król szkocki Dunkan. Mordercą okazał się jeden z generałów – Makbet. W 1057 roku morderca został zabity przez Malkolma, który następnie objął tron. Trzeba jednak zaznaczyć, że o ile Szekspir szukał inspiracji w prawdziwej historii Szkocji, potraktował ją tylko jako bazę dla swojego utworu. Autor nie trzymał się faktów historycznych, wprowadził wiele nowych elementów i zmodyfikował historię morderstwa króla Dunkana na potrzeby utworu. Nie można więc „Makbeta” traktować jako źródła historycznego.
Warto wspomnieć, że „Makbet” był pisany w pewnym sensie na zamówienie. Utwór ten w gruncie rzeczy powstał dla rozrywki i przyjemności ówczesnego króla, Jakuba I, którego objęcie władzy i panowanie wiązały się z pewnymi kontrowersjami. Jak zauważa Stephen Greenblatt, szekspirolog: Szekspir zbudował „Makbeta” wokół – a może nawet w charakterze – pochlebstwa. Inaczej jednak niż wylewne komplementy, typowe dla wielu królewskich rozrywek z tego okresu, nie jest to pochlebstwo bezpośrednie i osobiste, lecz zawoalowane i dynastyczne. Innymi słowy, autor oddaje cześć Jakubowi nie z powodu jego mądrości, uczoności bądź umiejętności rządzenia krajem, lecz z powodu miejsca w szeregu prawowitych władców, od szlachetnego praprzodka po synów, gwarantujących nieprzerwaną sukcesję. W celu uwypuklenia tego przesłania Szekspir zafałszował historię. [cyt. za: S. Greenblatt, Shakespeare. Stwarzanie świata, tłum. B. Kopeć-Umiatowska, wyd. WAB, Warszawa 2007, s. 324.]
Zafałszowanie historii w tym przypadku polega na przedstawieniu postaci Banka. W Kronikach jest to kompan Makbeta, który razem z nim dokonuje mordu na królu. W „Makbecie” postać ta jest ukazana jako przeciwieństwo tytułowego bohatera – Banko Szekspira to prawy, wierny i moralny poddany Dunkana.
Wersja drukowana dramatu powstała dopiero w 1623 roku. Towarzyszyła ona zbiorowemu wydaniu, tzw. Pierwszemu Folio.
Aktualizacja: 2026-06-26 01:12:11.
Staramy się by nasze opracowania były wolne od błędów, te jednak się zdarzają. Jeśli widzisz błąd w tekście, zgłoś go nam wraz z linkiem lub wyślij maila: [email protected]. Bardzo dziękujemy.