Trans-Atlantyk – opracowanie

Trans-Atlantyk” to powieść autorstwa Witolda Gombrowicza, wydana po raz pierwszy w 1953 roku w Paryżu przez Instytut Literacki, a w Polsce opublikowana w 1957 roku przez Spółdzielnię Wydawniczą Czytelnik. Utwór powstał na emigracji i czerpie z osobistych doświadczeń autora, który w sierpniu 1939 roku znalazł się w Argentynie i zdecydował się nie wracać do ogarniętej wojną Europy. Akcja rozgrywa się w Buenos Aires w pierwszych tygodniach II wojny światowej, a narratorem i głównym bohaterem jest postać nosząca imię i nazwisko autora. Motywy autobiograficzne zostały tu jednak przetworzone w duchu groteski i parodii, co nadaje powieści wyraźnie tragikomiczny charakter.

Powieść stanowi ostrą polemikę z tradycyjnie pojmowaną polskością, romantycznym patriotyzmem i sarmackim etosem narodowym. Gombrowicz przeciwstawia kult „Ojczyzny” idei „Synczyzny”, symbolizującej wolność jednostki, młodość i prawo do indywidualnych pragnień. Styl utworu nawiązuje parodystycznie do gawędy staropolskiej, zwłaszcza do „Pamiętników” Jana Chryzostoma Paska, co przejawia się w archaizacji języka, rytmicznych powtórzeniach i barokowej składni. „Trans-Atlantyk” jest jednym z najważniejszych dzieł Gombrowicza poświęconych problematyce formy, tożsamości narodowej i konfliktu między jednostką a zbiorowością, a zarazem jednym z najbardziej prowokacyjnych utworów w literaturze polskiej XX wieku.