„Maria”, o podtytule powieść ukraińska, to powieść poetycka w dwóch pieśniach autorstwa Antoniego Malczewskiego, napisana w Warszawie w 1824 roku i wydana rok później. Utwór stanowi pierwszą realizację gatunku powieści poetyckiej w literaturze polskiej i był ważnym punktem odniesienia dla twórców romantyzmu. Dzieło zostało dedykowane Julianowi Ursynowi Niemcewiczowi, a jego rękopis znajduje się w zbiorach Biblioteki Raczyńskich w Poznaniu. O wysokiej randze „Marii” świadczą liczne wznowienia – do wybuchu powstania styczniowego ukazała się aż w 26 wydaniach – oraz liczne nawiązania w sztuce, m.in. poemat „Wacław” Juliusza Słowackiego, opera Romana Statkowskiego oraz obraz Józefa Simmlera Pożegnanie Wacława z Marią.
Fabuła utworu została oparta na autentycznych wydarzeniach z XVIII wieku – zabójstwie Gertrudy Komorowskiej – lecz przetworzona zgodnie z poetyką powieści poetyckich George’a Gordona Byrona i Waltera Scotta. Malczewski przeniósł akcję w XVII wiek i osadził ją na Ukrainie, tworząc ponurą, tragiczną historię miłości Marii i Wacława, zniszczonej przez zdradę, okrucieństwo i fatum. Styl utworu cechuje bajronowski pesymizm, atmosfera grozy oraz fragmentaryczna kompozycja wydarzeń, wzmocniona symbolicznym pejzażem stepowym. „Maria” ukazuje konflikt jednostki z bezwzględnym światem, nieuchronność tragedii oraz samotność bohaterów, stając się jednym z najważniejszych i najbardziej przejmujących dzieł polskiego preromantyzmu.